បច្ចុប្បន្នពាក្យម្ដាយបង្កើតអាចមានន័យផ្សេង

តាំងពី​ដើម​រៀងមក មនុស្ស​យើង​បន្ត​ពូជពង្សវង្សត្រកូល​តាម​រយៈ​ការ​បង្កកំណើត​នៅ​ក្នុង​ផ្ទៃរបស់​មនុស្ស​ស្រី ហើយ​មនុស្ស​ស្រី​ដែល​ពរពោះ​ រួមទាំង​ដៃគូ​រួម​សង្វាស គឺ​ជាអ្នកជាប់​សាច់ឈាម​របស់​ទារក (ជាឪពុកម្ដាយជីវសាស្ត្រ “Biological parents”) ។ ខ្មែរ​យើង​ហៅ​ឪពុកម្ដាយ​នេះ​ថា ជាឪពុកបង្កើត និង​ម្ដាយ​បង្កើត ហើយ​អ្នក​ដែល​ជាប់សាច់ឈាម​​ខាងឪពុក​និង​ម្ដាយ​ដទៃ​ទៀត​ក៏​ហៅថា​បង្កើតដែរ ។ ខាងក្រោម​នេះ​ជាការពន្យល់​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ៖

បង្កើត (គុ.) ដែល​កើត​ពី​ខ្លួន ឧ. កូន​បង្កើត ។ ដែល​កើត​ពី​ផ្ទៃ​ជាមួយ​គ្នា ឬ​ដែល​កើត​ពី​ពូជវង្ស​ជាមួយ​គ្នា ឧ. បង​បង្កើត, ម្ដាយ​មីង​បង្កើត…។

បច្ចុប្បន្ន វិទ្យាសាស្ត្រ​មានការ​រីកចម្រើន ដែលក្នុង​នោះ​​ការបង្កកំណើត​អាច​ធ្វើ​បាន​នៅ​ក្រៅផ្ទៃរបស់​ម្ដាយ ហៅថា ការបង្កកំណើត​នៅ​មន្ទីរពិសោធន៍ ឬ​ក្នុង​កែវ (IVF-In vitro fertilisation) ជា​ការបង្កកំណើត​ដែល​ស៊ុតឬកាម៉ែតញី និង​មេជីវិតឈ្មោល​ជួបគ្នា​បង្កកំណើត​នៅ​ក្រៅខ្លួន​មនុស្ស ហើយ​ស៊ុត​ដែល​បាន​បង្កកំណើត​ត្រូវ​បាន​ចាក់​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ស្បូន​របស់​ម្ដាយឬ​ស្ត្រី​ផ្សេង​ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​ផ្ទៃពោះ ។  គូស្វាមី​ដែល​ពិបាក​ក្នុងការ​មាន​កូន​តែង​តែប្រើវិធី IVF នេះ ដោយ​ពរពោះ​ដោយ​ខ្លួនឯង ឬ​ជួល​ស្ត្រី​ដទៃ​ឲ្យ​ពរពោះ​ជំនួស ។ ក្នុង​ករណី​ដែល​ម្ដាយ​ជាប់​សាច់ឈាម (ម្ដាយ​ពិតប្រាកដ) ពរពោះ​ដោយ​ខ្លួនឯង ការ​ប្រើពាក្យ​ម្ដាយ​បង្កើត​មិន​ចោទ​ជា​បញ្ហាទេ ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើ​ស្ត្រី​ដទៃ​ជាអ្នកពរ​ពោះ​ជំនួស​វិញ មាន​ការ​ប្រទាំងប្រទើស​បន្តិច ព្រោះ​ថា​ម្ដាយ​ដែល​បង្កើត​ទារក​ចេញ​មក មិន​ជាប់​សាច់ឈាម​នឹង​ទារកទេ គឺ​ស្ថិត​ក្នុង​ដំណាក់កាល​ម្ដាយបង្កើត​មិន​មែន​ជាម្ដាយ​បង្កើត (ម្ដាយពិតប្រាកដ) ។

មិនដឹងថា ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ​ភាសាខ្មែរ​នឹង​សម្រេចរឿង​នេះ​​យ៉ាងណាទេ ។ ខ្ញុំសូមស្នើ​គំនិត​ដើម្បី​ពិចារណា​លេង ។ ដោយសារ​យើង​ធ្លាប់ប្រើពាក្យ​ម្ដាយបង្កើត សំដៅលើ​ម្ដាយពិតប្រាកដ​ជាប់​សាច់ឈាម​ជាមួយ​ទារក​ជាយូរយារ​មក​ហើយ ប្រសិនបើ​ឲ្យ​ប្រែជាហៅថា «ម្ដាយ​ជីវសាស្ត្រ» ឬ «ម្ដាយជាប់សាច់ឈាម» អាច​នឹង​​មិន​ទម្លាប់​ ​ពិបាក​ក្នុង​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ និង​អាច​​នាំ​ឲ្យ​ច្រឡំបល់​អស់ ។ ដូច្នេះ​យើង​អាច​រក្សាទុក​ពាក្យ​ម្ដាយ​បង្កើត​ក្នុង​ន័យ​ដើម​ដដែល ហើយ​យើង​អាច​ហៅ​ស្ត្រី​ដែលមិន​ជាប់​សាច់ឈាម​​ពរពោះជំនួស​ថាជា​ «ម្ដាយពរពោះ» ។ ចំណែកឯ​ស្វាមី និង​កូន​របស់​ម្ដាយពរពោះ យើង​អាច​ហៅថា ឪពុកពរពោះ និង​បងប្អូន​ពរពោះ ជាហូរហែ​ទៅ​ដូចគ្នា​នឹង​ពាក្យ​ «បង្កើត» ​ដែរ ៕

Advertisements
Posted in កំសាន្ត, ឃ្លាំង​គំនិត, ឈូកមតិ, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment

សមាគមនិស្សិតខ្មែរនៅរដ្ឋឃ្វីនស្លែនត្រូវបានសម្ពោធឲ្យដំណើរការជាផ្លូវការ

និមិត្តសញ្ញា​សមាគមនិស្សិត​ខ្មែរ​ប្រចាំ​រដ្ឋ​ឃ្វីនស្លែន (CamSAQ)

សមាគមនិស្សិតខ្មែរប្រចាំរដ្ឋឃ្វីនស្លែន (Cambodian Students Association in Queensland) ហៅកាត់ថា CamSAQ ត្រូវ​បានរៀបចំពិធីសម្ពោធ​ដំណើរការ​ជាផ្លូវការ​កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៩ នៅក្រុងប៊្រីសបែន រដ្ឋឃ្វីនស្លែន ប្រទេសអូស្ត្រាលី ។ នេះ​គឺជាលើកទី១​ហើយ​ដែល​និស្សិតខ្មែរ​កំពុងសិក្សា​នៅ​តាមបណ្ដា​សកលវិទ្យាល័យ​នានា​ក្នុង​រដ្ឋឃ្វីនស្លែន មាន​សមាគមនិស្សិត​ជា​ផ្លូវការ ។ ​សមាគមនិស្សិត​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​បង្កើន​ឡើង​នៅ​រដ្ឋ​ញូវសាវវេល រដ្ឋវ៉ិចតូរីយ៉ា និង​រដ្ឋ​អូស្ត្រាលី​ខាងត្បូង តាំង​ពីយូរឆ្នាំ​កន្លង​មក​ហើយ ។

CamSAQ ជាអង្គការ​សមាគម​ក្រៅរដ្ឋាភិបាល គ្មាន​និន្នាការ​នយោបាយ ត្រូវ​បាន​ផ្ដួចផ្ដើម​បង្កើត​ឡើងចាប់​ពី​ដើម​ឆ្នាំ​២០១៩​នេះ​ដោយ​និស្សិត​មួយ​ក្រុម​មាន​គ្នា ៦នាក់ កំពុង​សិក្សា​ថ្នាក់បណ្ឌិត​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ឃ្វីនស្លែន (UQ) និង​សាកលវិទ្យាល័យ​ហ្គ្រីហ្វីត (Griffith) ។ កិច្ចការ​ចម្បងនៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​ដំបូង​គឺការ​រៀបចំ​សេចក្ដីព្រាង​លក្ខខន្តិកៈ ការ​រៀបចំ​និមិត្តសញ្ញា និងការ​​ស្វែងយល់​ពីការចុះបញ្ជី​និង​ប្រតិបត្តិការ​របស់​អង្គការ​សមាគម​ក្រៅ​រដ្ឋភិបាល​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ឃ្វីនស្លែន ។ ខ្ញុំ​មាន​ការ​រំភើប​រីករាយ​និង​មាន​មោទនភាព​​ដែល​បាន​ចូលរួម​ចំណែក​​នៅ​ក្នុង​ការ​បង្កបង្កើត​នេះ ។

គោលបំណងចម្បងរបស់ CamSAQ ​គឺ៖ (១) ជំរុញ​លើកស្ទួយ​មិត្តភាព និងសាមគ្គីភាព, (២) ចែក​រំលែក​ចំណេះដឹង​និង​បទពិសោធន៍​ក្នុង​ចំណោម​និស្សិត​ខ្មែរ និង (៣) ជំរុញ​ផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ខ្មែរ និងធ្វើការ​​ផ្លាស់ប្ដូរ​វប្បធម៌​ជាមួយ​អង្គការ​សមាគម​ដទៃ​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី ។ ​និស្សិតខ្មែរ​ទាំងអស់ (អាហារូបករណ៍ និង​ឯកជន) ​ដែល​កំពុង​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​សាកលវិទ្យាល័យណាមួយ​ស្ថិត​ក្នុង​រដ្ឋឃ្វីនស្លែន ​អាចសុំ​ចូលរួម​​ជា​សមាជិក​បាន​ ។ បច្ចុប្បន្ន​មាន​និស្សិត​ប្រមាណ​ជាង​ ១០​នាក់ មក​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ​ជុំវិញ​ក្រុង​ប៊្រីសបិន​តែប៉ុណ្ណោះ​ដែល​នឹង​ចូលរួម​ជា​សមាជិក រីឯ​និស្សិត​ខ្មែរ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ឆ្ងាយ​ពី​ប៊្រីសបិន​នៅ​មិន​ទាន់​ក្ដាប់​ទិន្នន័យ​បាន​នៅ​ឡើយ ។

ដំណើរការ​និង​ការប្រព្រឹត្តទៅរបស់ CamSAQ ស្ថិតក្រោម​អំណាច២​ដាច់​ពីគ្នា​គឺ អង្គសមាជ (General Assembly) ជាទីប្រជុំ​នៃ​​សមាជិកសកម្ម​ទាំងអស់​ និង ​ក្រុមការងារ​ប្រតិបត្តិ (Executive team) ស្ថិត​ក្រោម​ការដឹកនាំរបស់​ប្រធាន​មួយ​រូប ។ អង្គសមាជ​មាន​សិទ្ធិអំណាច​ខាង​​នីតិបញ្ញត្តិ និង​តុលាការ រីឯ​ក្រុមការងារ​ប្រតិបត្តិ​​ ទទួល​ខុសត្រូវ​ទាំងស្រុង​លើ​សកម្មភាពការងារ​​របស់ CamSAQ ។ អង្គសមាជ​គ្មាន​ប្រធាន​និង​លេខាធិការដ្ឋាន​អចិន្ត្រៃយ៍​ទេ សមាជិក​ដែល​មាន​អាយុ​ច្រើន​ជាង​គេ (ព្រឹទ្ធសមាជិក) នៅ​ពេល​ជួប​ប្រជុំ​គឺ​ជា​ប្រធាន និង​មាន​សិទ្ធិ​ចាត់តាំង​សមាជិក​មួយចំនួន​ជាជំនួយការ​សម្រាប់​ការ​ប្រជុំ​ម្ដងៗ ។ អង្គសមាជ​​ទទួលខុសត្រូវ​​ពិនិត្យ​និង​ធ្វើវិសោធនកម្ម​លក្ខន្តិកៈ​របស់​សមាគម បកស្រាយ​លក្ខន្តិកៈ អនុម័ត​កម្រងឯកសារនីតិវិធី​អនុវត្តផ្ទៃក្នុង​សម្រាប់​​បែបបទ​រដ្ឋបាល​និង​ហិរញ្ញវត្ថុ អនុម័ត​គម្រោង​ផែនការ​ថវិកា​ប្រចាំឆ្នាំ​របស់​ CamSAQ ទទួល​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ និងដោះស្រាយ​ពាក្យ​បណ្ដឹងជំ​ទាស់​នឹង​សេចក្ដី​សម្រេច​និង​ការ​អនុវត្ត​ការងារ​របស់​ប្រធាន​សមាគម ។ ប្រធាន​សមាគម​ទទួល​ខុសត្រូវចាត់ចែង​​លើ​សកម្មភាព​រួម​របស់​សមាគម និង​មាន​សិទ្ធិ​តែងតាំង​សមាជិកនៃ​​ក្រុម​ការងារ​ប្រតិបត្តិ​តាម​ចំនួន​ចាំបាច់​ដែល​ត្រូវការ​ ដើម្បី​ទទួល​បន្ទុក​ការងារ​រដ្ឋបាល គណនេយ្យ រៃអង្គាស​ថវិកា ព័ត៌មាន​វិទ្យា និង​ទំនាក់ទំនង​សាធារណៈ ។ ប្រធាន​រួម​ជាមួយ​ដៃគូ (Running mate) មួយ​រូប​សម្រាប់​តួនាទី​អនុប្រធាន ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​ជ្រើសតាំង​សម្រាប់​អាណត្តិ​មួយ​ឆ្នាំ ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​តាម​សម្លេង​ភាគច្រើន​ដាច់​ខាត​នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​ពិសេស​របស់​អង្គសមាជ ។ ប្រធាន​ក្នុង​ដំណែង​មិន​អាច​ឈរ​ឈ្មោះ​ជា​បេក្ខជន​ប្រធាន​សមាគម​សម្រាប់​អាណត្តិ​បន្ទាប់​បាន​ឡើយ ។

សម្រាប់​អាណត្តិ​ឆ្នាំ​២០១៩ ដែល​ជា​អាណត្តិ​អន្តរកាល​នៃ​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​ចេញ​ដំណើរ​របស់ CamSAQ លោក ឈាត ស៊្រាង (និស្សិត​ថ្នាក់បណ្ឌិត​នៅ​ UQ) ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន និង​មាន​ដៃគូ​ លោក ឃុន កក្កដា (និស្សិត​ថ្នាក់បណ្ឌិត​នៅ Griffith) ជា​អនុប្រធាន ។ ការ​ជ្រើសរើស​ប្រធាន​សមាគម​សម្រាប់​អាណត្តិ​ឆ្នាំ​២០២០ នឹង​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៩ ។

បងប្អូន​អាច​ចូលទៅមើល​លក្ខន្តិកៈរបស់ CamSAQ បាន​ដោយចុចទីនេះ ។ បច្ចុប្បន្ន CamSAQ មាន​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក ដែលមាន​អាសយដ្ឋាន https://www.facebook.com/Cambodian-Students-Association-in-Queensland-375845073260066/

សង្ឃឹមថា សមាគមនិស្សិត​ដ៏​ថ្មីថ្មោង​មួយ​នេះ ​ដំណើរការ​បាន​រលូន អាច​ទាក់ទាញ​អ្នក​ជំនាន់ក្រោយ​ជា​បន្តបន្ទាប់​​ដែល​មាន​ឆន្ទៈ​ស្ម័គ្រចិត្ត​ជួយជ្រោមជ្រែង​ដឹកនាំ​សមាគមបន្ត ឈាន​ទៅ​សម្រេច​បាន​នូវ​បេសកម្ម​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ការ​រឹត​ចំណង​មិត្តភាព សាមគ្គីភាព​ក្នុង​ចំណោម​និស្សិត​ខ្មែរ​ប្រចាំរដ្ឋ​ឃ្វីនស្លែន និង​ផ្សព្វផ្សាយ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ អស់​រយៈកាល​យូរ​អង្វែងត​ទៅ​មុខ ៕

Posted in ឈូកមតិ, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment

បាតុភូតត្រីងាប់ និងមូលហេតុនៃកំណើតយ៉ាងរហ័យនៃសារាយ

ចាប់ពីឆ្នាំ​២០១៣ នៅ​តំបន់​អភិរក្ស​បឹង​ទន្លេឆ្មារ ស្ថិត​ក្នុង​ស្រុក​ស្ទោង ខេត្ត​កំពង់ធំ បាន​ឆ្លងកាត់​ស្ថានភាព​ត្រី​ស្លាប់​រាប់​សិបតោនក្នុង​អំឡុងខែមេសា-ឧសភា ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ជាប់​គ្នា­­­­­­­​ ។ ​ស្ថាប័ន​ជំនាញ ជាពិសេស​ក្រសួង​បរិស្ថាន​បាន​ពន្យល់​ពី​ហេតុ​ផល​ថា ដោយ​សារស្ថានភាព​រាំងស្ងួត ទឹករាក់ កំណើន​សីតុណ្ហភាព ទើប​បណ្ដាល​ឲ្យ​បរិមាណ​អុកស៊ីសែន​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ធ្លាក់ចុះ ហើយ​បូករួម​នឹង​ឆ្នាំ​ខ្លះ​មាន​ព្យុះបក់បោក​បណ្ដាល​ឲ្យ​ផុស​កករ​ដី​ធ្វើ​ឲ្យ​ទឹក​ល្អក់ ។ ស្ថិត​ក្នុងស្ថានភាព​នេះ​ ត្រី​ពិបាក​ដក​ដង្ហើម ដែល​ឈាន​ទៅ​ដល់​ថប់​ដង្ហើម​ស្លាប់ ។ តើ​កម្រិត​អុកស៊ីសែន​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ធ្លាក់ចុះ​បានយ៉ាង​ដូចម្ដេច ?

ក្នុង​សប្ដាហ៍​នេះ នៅប្រទេស​អូស្ត្រាលី មាន​ត្រី​ប្រហែល​១​លាន​ក្បាល​បាន​ងាប់​នៅ​ក្នុង​អាង​ទន្លេ Murray-Darling ដែល​ជា​ប្រព័ន្ធ​ទន្លេ​ដ៏​សំខាន់ហូរកាត់​តំបន់​កសិកម្ម​ក្នុង​រដ្ឋ Queensland  រដ្ឋ New South Wales រដ្ឋ Victoria និង​រដ្ឋ South Australia ។ ស្ថានភាព​គឺ​ស្រដៀង​គ្នា ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​រាំងស្ងួត រួច​ឈាន​ចូល​ដល់​រដូវ​ក្ដៅ កម្ពស់ទឹក​ក្នុង​ទន្លេ​ធ្លាក់ចុះ កំណើន​សីតុណ្ហភាព កម្រិត​អុកស៊ីសែន​ក្នុង​ទឹក​ធ្លាក់​ចុះ​ខ្លាំង បណ្ដាល​ឲ្យ​ត្រី​ថប់​ដង្ហើម​ស្លាប់ ។ អ្នកជំនាញ​បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា ដើម​ហេតុ​គឺកំណើត​យ៉ាងរហ័យ​នៃ​សារាយ (Algae bloom) នាំ​ទៅ​ដល់​ខ្សត់​អុកស៊ីសែន​ក្នុង​ទឹកទន្លេ ។

សារាយ ឬ​ស្លែ (Alga) គឺជា​រុក្ខជាតិមីក្រូសរីរាង្គមានទម្រង់ជាកោសិកាទោល គ្មានឫស​ដើម​ស្លឹក​ពិតប្រាកដ ។ សារាយ​ធ្វើ​រស្មីសំយោគ​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ និង​ដកដង្ហើម​ពេល​យប់​ដូច​រុក្ខជាតិ​ទូទៅ​ដែរ ។

មុន​នឹង​ឈាន​ទៅ​ដល់​បកស្រាយ​ចម្ងល់​ពី​ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​កម្រិត​អុកស៊ីសែន យើង​ងាក​មក​ស្វែង​យល់​អំពី​ការ​រលាយ​អុកស៊ីសែន​ចូលទៅក្នុង​ទឹក និង​ការដកដង្ហើម​របស់​ត្រី​នៅ​ក្នុង​ទឹក​បន្តិច​សិន ។

អុកស៊ីសែន​រលាយ​ក្នុង​ទឹក​ដូចស្ករ​ដែរ តែ​ខុសគ្នា​​ត្រង់​វា​គ្មាន​ពណ៌ និង​គ្មាន​ក្លិន ។ បរិមាណ​ដែល​អុកស៊ីសែន​រលាយ​ចូល​ក្នុងទឹក​អាស្រ័យ​លើ​កត្តា​មួយ​ចំនួន​ ដូចជា សីតុណ្ហភាព​ទឹក សម្ពាធ​បរិយាកាស និង​ជាតិ​ប្រៃ​របស់​ទឹក​ ។ អុកស៊ីសែន​រលាយ​ចូល​ក្នុង​ទឹកហូរ និង​ទឹករលក បាន​ច្រើន​ជាង​ទឹក​នៅ​នឹងថ្កល់ ។ ជាទូទៅ​បរិមាណ​អុកស៊ីសែន​ដែល​អាច​រលាយ​ក្នុង​ទឹក​បាន​ច្រើន​បំផុត ដែល​គេ​ហៅ​ថា «កំហាប់​ឆ្អែត» គឺ ៧-១០ មីលីក្រាម​អុកស៊ីសែន​ក្នុង​ទឹក​១​លីត្រ (៧-១០ មក្រ/ល) ។

ត្រី​ទាញយកអុកស៊ីសែន​ដែល​រលាយ​ក្នុង​ទឹក​ដើម្បី​ដក​ដង្ហើម ដោយ​ស្រូប​យក​ទឹក​តាម​មាត់ រួច​បញ្ចេញ​តាម​ស្រកី ។ ស្រកី​ត្រី​ប្រៀបដូច​ជា​សួត​របស់​មនុស្ស មាន​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​សរសៃឈាម ។ ពេល​ទឹក​ឆ្លងកាត់​ជញ្ជាំង​ស្ដើងៗ​របស់​ក្រសី អុកស៊ីសែន​រលាយ​ក្នុងទឹកត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ក្នុង​ឈាម និង​បន្ទាប់​មក​ចូល​ទៅ​ក្នុង​កោសិកា​របស់​ត្រី ។ ប្រសិនបើ​កំហាប់​អុកស៊ីសែន​ខ្ពស់ ការ​បញ្ជូន​អុកស៊ីសែន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន​ងាយ​ស្រួល (ងាយ​ដកដង្ហើម) ។

ចូលដល់ក្នុង​កោសិកា អុកស៊ីសែន​មាន​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ការ​ដកដង្ហើម ។ វា​មាន​ប្រតិកម្ម​ជាមួយ​សារធាតុ​សរីរាង្គ​ផ្ដល់​ថាមពល ដូចជា ស្ករ កាបូនអ៊ីដ្រាត និង​ខ្លាញ់ រួច​បញ្ចេញ​ថាមពល​ដល់​កោសិកា ។ សំណល់​ពី​ប្រតិកម្ម​នេះ​គឺ​ ឧស្ម័ន​កាបូនិក ។ ដូចមនុស្ស​ដែរ ត្រី​ស្រូប​យក​អុកស៊ីសែន បញ្ចេញ​មក​វិញ​នូវ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក ។ បង្រួម​ឲ្យ​ខ្លី​មក​គឺ ៖

សារធាតុ​សរីរាង្គ + អុកស៊ីសែន –> ឧស្ម័នកាបូនិក + ទឹក + ថាមពល

ដូចមនុស្ស​និង​ត្រី​ដែរ បាក់តេរី​ច្រើន​ប្រភេទ​ទទួល​បាន​ថាមពល​តាម​រយៈ​ការដកដង្ហើម​ដូច​រៀបរាប់​ខាងលើ ។ ដូចនេះ ប្រសិនបើ​មាន​សារធាតុ​សរីរាង្គ​នៅ​ក្នុង​ទឹកទន្លេ ដូចជា ស្ករ ខ្លាញ់ និង​ប្រូតេអ៊ីន បាក់តេរី​ស៊ីបំបែក​សារធាតុ​ទាំង​នេះ បង្កកំណើត ​និង​ស្រូប​យក​អុកស៊ីសែន​រលាយ​ក្នុង​ទឹក ។ អុកស៊ីសែន​ដែល​បាត់បង់​​អាច​ត្រូវ​ជំនួស​ដោយ​អុកស៊ីសែន​ថ្មី​រលាយ​ចូល​ក្នុង​ទឹក​វិញ ប៉ុន្តែ​ប្រសិនបើ​ទឹក​នៅ​នឹង​ថ្កល់ ការរលាយ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យឺតៗ​បំផុត ។ សារធាតុ​សរីរាង្គ​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​ស៊ីបំបែក​ឆាប់​រហ័យ ហើយ​ខ្លះទៀត​ក្នុងរយៈ​ពេល​យូរ ។ ជា​ទូទៅ​គេ​កំណត់យក​តម្រូវការ​អុកស៊ីសែន​ក្នុង​ការ​បំបែក​សារធាតុ​សរីរាង្គ​ក្នុង​រយៈពេល​៥​ថ្ងៃ (BOD5) និង​គិតឯក្កតា​​ជា​មីលីក្រាម​អុកស៊ីសែន​ក្នុង​ទឹក​១​លីត្រ (មក្រ/ល)  ។ នៅ​ក្នុង​ទឹកស្អាត​ដូចតួលេខ​បង្ហាញ​ខាងលើ មាន​កម្រិត​អុកស៊ីសែន​រលាយ ៧-១០ មក្រ/ល ។ ប្រសិនបើ​យើង​ចាក់បញ្ចូល​សារធាតុ​សរីរាង្គ​ក្នុង​កំហាប់​ដែល​មាន​តម្រូវការ​អុកស៊ីសែន​ខ្ពស់​ជាង​នេះ យើង​នឹង​ឃើញ​ថា ទឹក​នោះ​នឹង​អស់​អុកស៊ីសែន​រលាយ​ក្នុង​រយៈពេល​៥​ថ្ងៃ ។ នេះ​ហើយ​គឺ​មូលហេតុចម្បង​ដែល​យើង​ត្រូវ​ព្យាបាល (សម្អាត)​ ទឹក​លូ​មុន​ពេល​បញ្ចេញ​ចោល​ទៅ​តាម​ផ្លូវទឹក ពីព្រោះថា ទឹក​លូ​ដែល​បញ្ចេញ​ពី​ទីក្រុង​អាច​មាន​តម្រូវការ​អុកស៊ីសែន (BOD5) រហូត​ដល់​ទៅ ៣០០-៥០០ មក្រ/ល ។ បើ​យើង​បញ្ចេញ​ទឹក​នេះ​ទៅ​ក្នុង​ស្ទឹងទន្លេ​ធម្មតា​ដែល​មាន​កម្រិត​អុកស៊ីសែន​រលាយ​តែ ៧-១០ មក្រ/ល អុកស៊ីសែន​ទាំងនេះ​​នឹង​ត្រូវ​ប្រើ​អស់ ហើយ​ត្រី និង​សត្វ​រស់​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ដទៃ​ទៀត​នឹង​គ្មាន​អុកស៊ីសែន​សម្រាប់​ដកដង្ហើម ។ ដូចនេះ​ដើម្បី​ព្យាបាល​ទឹក​លូ គេ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឲ្យ​វា​មាន​ចលនា ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​ពពុះ ដើម្បី​ឲ្យ​អុកស៊ីសែន​រលាយ​ចូល​បាន​ច្រើន បន្សាប​ឬ​បន្ថយ​តម្រូវការ​អុកស៊ីសែន (BOD5) ។ ទឹក​ដែល​ព្យាបាល​បានល្អ មាន​តម្រូវការ​អុកស៊ីសែន (BOD5) តែ ៥ មក្រ/ល តែ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​នឹង​អាចបន្សាប​​ធ្លាក់​ចុះ​ទាប​ជាង​នេះ​នៅ​ពេល​បញ្ចេញ​ទៅ​បរិស្ថាន​ធម្មជាតិ ។

ក្នុង​ករណី​អាង​ទន្លេ Murray-Darling ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​បរិមាណ​អុកស៊ីសែន​រលាយ​ក្នុង​ទឹក​គឺ​បណ្ដាល​មក​ពីកំណើត​យ៉ាង​រហ័ស​នៃ​សារាយ ។ ដូចបាក់តេរី​ដែរ គេ​ប្រទះ​ឃើញ​សារាយ​មាន​​នៅ​ក្នុង​បរិស្ថាន​ចម្រុះ ក្រៅ​ពី​នៅ​ក្នុង​ទឹក តាមផ្លូវទឹក ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​ដី ព្រិល និង​ផ្កាថ្ម ផងដែរ ។ នៅ​ពេល​ដែល​សារធាតុ​ចិញ្ចឹម ដូចជា អាសូត និង​ផូស្វ័រ នៅ​ក្នុង​ទឹក​កើន​ឡើង ដែល​បណ្ដាល​មក​ពី​លំហូរ​តាម​ទឹក​នូវ​ជីប្រើក្នុង​ផលិតកម្ម​កសិកម្ម ទឹកលូ និង​ទឹក​ភ្លៀង សារាយ​មាន​ឧត្ដមភាព​ខ្លាំង​ជាង​គេ​ក្នុង​ការ​ស្រូប​យក និង​បង្ក​កំណើត​ជា​រៀងរាល់​ថ្ងៃ ដែល​ជា​លទ្ធផល​គឺ​កំណើន​រាលដាល​រហ័ស​នៃ​សារាយ (Algae bloom) ។

ហេតុ​អ្វី​សារាយ​មិន​រាលដាល​គ្រប់​ពេល​ទៅ ? ការរាលដាល​គឺ​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​លក្ខខណ្ឌ​សមស្រប ដូចជា សារធាតុចិញ្ចឹម​គ្រប់គ្រាន់ កម្តៅ និង​ពន្លឺ​សមស្រប ហើយ​ជា​ពិសេស​គឺ​ទឹកត្រូវ​តែ​ហូរយឺតៗ ឬ​ស្ថិត​នៅ​នឹង​ថ្កល់ ។

សារាយ​ធ្វើ​រស្មីសំយោគ​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ (ផ្ដល់អុកស៊ីសែន) និង​ដកដង្ហើម​នៅ​ពេល​យប់ (ទាញ​យក​អុកស៊ីសែន​វិញ) ។ គឺ​នៅ​ពេល​យប់​នេះ​ហើយ​ដែលបរិមាណ​អុកស៊ីសែន​រលាយ​ក្នុងទឹក​ធ្លាក់ចុះ ហើយ​ប្រភេទ​ត្រី​ណា​ដែល​មិន​អាច​ទ្រាំ​បាន​ត្រូវ​ស្លាប់ ។

កំណើន​រាលដាលនៃ​សារាយ​ចេះ​តែ​បន្ត​រហូត​ដល់​​ដំណាក់កាល​មួយ​ដែល​សារធាតុ​ចិញ្ចឹម​ត្រូវ​ស្រូប​យក​អស់ ឬ​អាកាសធាតុ​ចុះ​ត្រជាក់ សារាយ​បញ្ឈប់​ការ​បង្កកំណើត ហើយ​ងាប់ ។ សារាយ​ងាប់​ក្លាយ​ជា​សារធាតុ​សរីរាង្គ ដែលជា​ចំណី​របស់​បាក់តេរី ។ បន្ត​មក បាក់តេរី​កើន​ចំនួន ដក​ដង្ហើម ធ្វើ​ឲ្យ​អស់​អុកស៊ីសែន​រលាយ​ក្នុង​ទឹកទាំងថ្ងៃ​ទាំងយប់ ទី​បំផុត​ត្រីងាប់ ។ ក្នុង​ពេល​ស៊ីបំបែក​សារាយ​ងាប់​ដោយ​បាក់តេរី ទឹក​បញ្ចេញ​ក្លិន​ស្អុយ​មួយ​បែប (ដូច​ស៊ុត​ស្អុយ) ។ លុះ​ដល់​ត្រី​ងាប់ ហើយ​បាក់តេរី​ស៊ីបំបែក​ខ្មោច​ត្រីទាំងនោះ បញ្ចេញ​ក្លិន​ស្អុយ​មួយ​បែប​ទៀត ៕

ឯកសារយោង ៖

Posted in កសិកម្ម, ចំណេះ​ធ្វើ, វិទ្យាសាស្ត្រ​ថ្មី | Leave a comment

ពាក្យពេចន៍ និងផ្នត់គំនិត

នៅ​ស្រុក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ចាស់ទុំ ជាពិសេស​ប្រទេស​ប្រើភាសាអង់គ្លេស នៅពេល​ដែល​គេ​និយាយ​ពី​ការ​ចំណាយ​សាធារណៈ គេ​តែង​តែ​ប្រើពាក្យ «ថវិកា​ឬ​លុយ​របស់​អ្នកបង់ពន្ធ (Taxpayer money)» ។ ការ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ ​នាំឲ្យ​សម្គាល់​បាន​យ៉ាង​ច្បាស់ថា រដ្ឋាភិបាល ក្រសួង​មន្ទីរ ឬ​អង្គភាព​នានា គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​អ្នកតំណាង​ឬ​អ្នកជំនួស​ក្នុង​ការ​ចាត់ចែង​ថវិកា​របស់​ប្រជាជន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ប្រជាជន (អ្នកបង់ពន្ធ) មាន​អំណាច​ខ្លាំង ឬ​មាន​សិទ្ធិ​ពេញ​លេញ​ក្នុង​ការ​តាមដាន​ត្រួតពិនិត្យ និង​តវ៉ា​លើ​ការ​ចាត់ចែង និង​ប្រើប្រាស់​ថវិកា​ទាំងនោះ ។ ដូចពាក្យ​សាមញ្ញ​ថា ស៊ីប្រាក់ខែ​រាស្ត្រ​ត្រូវ​មាន​កាតព្វកិច្ច​ផ្ដល់​សេវា ថែរក្សា​ និងការពារ​ផលប្រយោជន៍​របស់​រាស្ត្រ ។ ការណ៍​នេះ​ប្រហែល​បណ្ដាល​មក​ពី​ជីវភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងនេះ ឃើញ​ច្បាស់​ជាក់ស្ដែង​ពី​ភាព​ជាប់​ពន្ធ​ស្ទើរ​គ្រប់​សកម្មភាព​ទាំងអស់ រួម​មាន ពន្ធដី ពន្ធ​ផ្ទះ ពន្ធ​ប្រាក់ខែ … និង​សូម្បី​តែ​ទិញ​របស់​ហូបចុក​បន្តិចបន្តួច​ក៏​ឃើញ​មាន​បង្ហាញ​ពន្ធ​លក់​នៅ​លើ​វិក្ក័យបត្រ​ផងដែរ ។ ក្នុង​នោះ ពន្ធ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកបង់ពន្ធ​ឈឺចាប់​និង​ចង់​ធ្វើ​ភាព​ជាម្ចាស់​ក្នុង​ការ​តាមដាន​មិន​ចង់​ឲ្យ​ចាយវាយ​ផ្ដេសផ្ដាស​ខុស​ផ្លូវ គឺ​ពន្ធ​លើ​ប្រាក់ខែ និង​ពន្ធ​លើ​ប្រាក់​ចំណូល ដែល​មាន​ក្នុង​ពី​ចន្លោះ ៣០% រហូត​ដល់ ៧០% ឯណោះ ។ ដូច្នេះ អ្នក​ខំប្រឹងប្រែង​ធ្វើការ និង​អ្នក​ជំនួញ​ទាំងឡាយ​គឺ​មាន​ភាព​ផ្ទាល់ខ្លួន​ស្អិត​រមួត​នឹង​ថវិកាជាតិ ដែល​ជា​ចំណែក​នៃ​ញើស​ឈាម​របស់​ខ្លួន ។

ដោយ​ឡែក នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​វិញ ភាព​ជាប់​ពន្ធ​មាន​ប្រហាក់ប្រហែល​គ្នា​នឹង​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ចាស់ទុំ​ដែរ ប៉ុន្តែ​ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ហាក់​មិន​គិត​ថា ថវិកា​ដែល​បាន​ពី​ពន្ធ​ទាំងនោះ​ជា​របស់​ខ្លួន​ទេ ។ នេះ​អាច​បណ្ដាល​មក​ពី​ពន្ធ​បង្កប់ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​តម្លៃ​ទំនិញ និង​ការ​ប្រើប្រាស់​ពាក្យ​ពេចន៍​ ។ នៅ​ស្រុកខ្មែរ គេ​ឃើញមាន​ប្រើ​ពាក្យ «ថវិកាជាតិ» «លុយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល» ហើយ​ពាក្យ​ដែល​ប្រើ​ជា​ទូទៅ​គឺ «លុយរដ្ឋ ឬ​ថវិការដ្ឋ» ។ ប្រហែល​មក​ពី​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ភាគច្រើន ជា​ពិសេស​អ្នក​រស់​នៅ​តាម​ទី​ជនបទ ដែល​ស្ទើរ​តែ​មិន​បាន​ដឹង​ឬ​ឃើញ​ជាក់​នឹង​ភ្នែក​ផ្ទាល់​អំពី​ភាព​ជាប់​ពន្ធ​របស់​គាត់ និង​មិន​បាន​ដឹង​ថា​រដ្ឋាភិបាល​រក​បាន​ចំណូល​ពីណាសម្រាប់​ការ​ចំណាយ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ធ្វើ​ឲ្យ​ពួកគាត់​មើល​ឃើញ​រដ្ឋាភិបាល និង​ស្ថាប័ន​នានា​ហាក់​ដូចជា​ក្រុមហ៊ុន​មួយ​ដែល​មាន​ថវិកា​ស្វ័យត​មិន​ជាប់ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​គាត់ ។ ករណី​ដែល​កាន់​តែ​ជាក់ស្ដែង​បំផុត គឺ​នៅពេល​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ខ្ចី​ថវិកា ឬ​ទទួល​ជំនួយ​ពីបរទេស ។ ការ​ពិត​ទាំង​កម្ចី និង​ជំនួយទាំងអស់​​គឺ​គេ​ផ្ដល់​ឲ្យពួកគាត់ (​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ទាំងមូល) ​តាម​រយៈ​រដ្ឋាភិបាល ដើម្បី​កសាង​ហេដ្ឋារចនា​សម្ព័ន្ធ​ជូន​គាត់ និង​ដើម្បី​ជួយ​សកម្មភាព​ផ្សេងៗ (តាម​រយៈ​គម្រោង) ក្នុង​ការ​លើក​ស្ទួយ​កម្រិត​ជីវភាព​ សុវត្ថិភាព និង​សុខមាលភាព​របស់​ពួកគាត់ ។ ភាព​ដែល​មិន​គិត​ថា​ខ្លួន​ជា​ម្ចាស់​នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​ផ្នត់​គំនិត​របស់​ប្រជាជន​ខ្មែរ ហាក់​សោះអង្គើយអំ​ពី​ការ​ចាត់ចែង និង​ប្រើប្រាស់​ថវិកា​របស់​រដ្ឋ ។ ហើយ​រឿង​ដែល​នាំ​ឲ្យ​យល់​កាន់​តែ​ខុស​ថា​មិន​មែន​ជា​ម្ចាស់​លុយ​​មួយ​ទៀត​គឺ ផ្លូវលំ ឬ​សំណង់​នានា​នៅ​តាម​ទីជនបទ​ភាគ​ច្រើន តែង​លើក​ស្លាក​ដែល​មាន​សរសេរ​ឃ្លា​ថា «អំណោយ​របស់​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា» ។ បាន​លុយ​ពី​ប្រជាជន ហើយ​យក​លុយ​នោះ​ធ្វើ​អំណោយ​ឲ្យ​ប្រជាជន​វិញ ???

ដូច្នេះ ការ​ប្រើពាក្យ​ពេចន៍ និង​បរិបទ​នៃ​ការ​យល់ដឹង​និង​សកម្មភាពរស់​នៅ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ អាច​មាន​ទម្ងន់​ទៅ​លើ​ភាព​ជា​ម្ចាស់​នៃ​ថវិកាសាធារណៈ (ថវិកាជាតិ) ហើយ​ជាលទ្ធផល​នាំ​ទៅ​ដល់​កម្រិត​ខុស​គ្នា​លើ​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​តាម​ដាន និងសិទ្ធិ​អំណាច​ក្នុង​ការ​តវ៉ា​ឲ្យ​ការ​ប្រើប្រាស់​ថវិកា​ទាំង​នោះ​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព និង​តម្លាភាព ។

ខាងលើនេះ​គឺ​ជា​ការ​សង្កេតផ្ទាល់ខ្លួន​​របស់​ខ្ញុំ ដោយ​មិន​ផ្អែក​លើ​ទិន្នន័យ ឬ​កត្តា​វិទ្យាសាស្ត្រ​អ្វី​ឡើយ ៕

Posted in កំសាន្ត, ឃ្លាំង​គំនិត, វាក្យសព្ទខ្មែរ | 1 Comment

បន់ព្រះសំពះទេវតាបានផលឬទេ ?

នេះ​គ្រាន់តែ​ជាការ​គិតលេង​ប៉ុណ្ណោះ ! បងប្អូន​ជនជាតិ​ខ្មែរ​និង​ជាតិសាសន៍​មួយ​ចំនួន​ទៀត​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​តែងតែ​ធ្វើ​ការ​បួងសួង បន់ស្រន់​ដល់​វត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិ ឬ​ដួងវិញ្ញាណ​ដែល​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ នៅ​ពេល​ជួបគ្រោះអាសន្ន ឬ​ពេល​ធ្វើដំណើរ​ទៅ​កាន់​រមណីយដ្ឋាន​នានា ឬ​ការ​ធ្វើ​សំបួងសង្រួង​ប្រចាំថ្ងៃ ។ គោលដៅ​ចម្បង​គឺ​ស្នើសុំ​អន្តារគមន៍ ថែរក្សា​ឲ្យ​បាន​សេចក្ដីសុខ ផុត​ទុក្ខទោស​ទាំងឡាយ ។ សំណួរ​ចោទ​ឡើងថា តើ​បាន​ផល​ដែរ​ឬ​ទេ ? តើ​អ្វី​នឹង​កើត​ឡើង​ចំពោះ​មនុស្ស​លោក​ពេល​ដែល​មាន​អន្តរាគមន៍​ពី​ពិភព​ខាងក្រៅ ?

វាអាច​គ្មាន​ពិភព​ដទៃ​ក្រៅ​ពី​ពិភពមនុស្សលោក ។ ប៉ុន្តែ ឥឡូវ​សន្មត​ថា មាន​ពិភព​ផ្សេង​ទៀត​ក្រៅ​ពី​មនុស្ស (ខ្មោច បិសាច អសុរកាយ ទេវតា នរក ប្រែត ឋាន​លើក ឋានក្រោម ឋាន​កណ្ដាល…) តើ​ពិភព​ទាំងនេះ​ស្ថិត​នៅ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពីគ្នា ឬ​មាន​អន្តរអំពី​លើ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ឬ​តែ​ពី​ម្ខាង​ដែល​មានឫទ្ធានុភាព​ជាង ?

ប្រសិនបើ​ពិភព​ទាំងឡាយ​ស្ថិត​នៅ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពីគ្នា ពោល​គឺ​គ្មាន​អន្តរអំពី​លើ​គ្នា មនុស្ស​ល្អ​ស្លាប់​ទៅ​កើត​នៅ​ឋានលើ ឋាន​ទេវតា មនុស្ស​អាក្រក់​ស្លាប់​ទៅ​កើត​ប្រែត​អសុរកាយ ធ្លាក់នរក ។ លុះ​ចំណេរកាល​អស់​កម្មពៀរវេរា ឬ​អស់​និស្ស័យ​បុណ្យ ក៏​មក​កើត​នៅ​ឋាន​កណ្ដាល​របស់​មនុស្ស​លោក​វិញ ។ យមរាជ ឬ​ព្រះឥន្ទ្រ​ព្រះព្រហ្ម ឬ​បរិវារ មក​ឋាន​កណ្ដាល​ត្រឹម​តែ​ទទួល​យក​វិញ្ញាណ​ល្អ​ឬ​អាក្រក់​តាម​កាលវេលា រួច​ក៏​ត្រលប់​ទៅ​វិញ ដាក់​ទោស​​ឬ​ដំកើង​បុណ្យ​តាម​កាល​ដ៏​ស័ក្តិសម ដោយ​មិន​បាន​លូកលាន់​ទៅ​ក្នុង​កិច្ចការ ដំណើរ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​របស់​សត្វ​លោក​ទាំងពួង ពោល​គឺ​ទឹក​អណ្ដូង​មិន​បំពាន​ទឹក​ទន្លេ ។ បើដូច្នេះ​មែន ឃើញ​ថា ការ​បន់​ព្រះសំពះ​ទេវតា គឺ​ជា​ទង្វើ​ដែល​មិន​បាន​ទទួល​ផល​តប​វិញ​នោះ​ទេ ។ ទង្វើ​របស់​សត្វ​ទាំងឡាយ​ទាំងពួង​ក្នុង​លោក​ក្នុង​សភាវៈ​ល្អ ឬ​អាក្រក់​ក្នុង​កម្រិត​ណា ក៏​នឹង​ហុច​ផល​ទៅ​តាម​នោះ តែ​រៀងៗខ្លួន ។ លុះ​ស្លាប់​ទៅ ក៏​ទៅ​កើត​តាម​ទី​ដទៃ​តាម​ទម្ងន់​នៃ​ទង្វើ​របស់​ខ្លួន ។

ប្រសិនបើ​ពិភព​នីមួយៗ​មាន​សិទ្ធិ​លូកដៃ​ចូល​ដំណើរ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​របស់​ពិភព​ដទៃនោះ ការ​បន់ព្រះ​សំពះ​ទេវតា​ប្រហែល​ជា​ហុច​ផលតាម​កិច្ច​សំបួងសង្រួង​ពិតប្រាកដ​មែន ។ ប៉ុន្តែ​ពិភព​នីមួយៗ​មាន​ដំណើរ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ច្បាប់​អ្វី ? ជា​ច្បាប់​ធម្មជាតិ ឬ​ព្រហ្មលិខិត ? ប្រហែល​ជា​ច្បាប់​ព្រហ្មលិខិត​ច្រើនជាង ហើយ​ចំណុច​នេះ​ក៏​មាន​ការ​យល់​ស្រប​ពី​វិទ្យាសាស្ត្រ​ផងដែរ ។ ដូច្នេះ ជីវិត​នីមួយៗ​ចាប់​តាំង​ពី​បដិសន្ធិ រស់រាន រហូត​រលត់​ទៅ​វិញ គឺ​សុទ្ធ​តែ​មាន​ការ​គូសវាស​ទុកមុន​ជាស្រេច ។ លុះ​ដល់​មាន​អន្តរាគមន៍​ពី​ខាងក្រៅ ធ្វើ​ឲ្យ​អាក់ខាន ឬ​បែកខ្ញែក​នូវ​សំណុំ ឬ​ពង្វាង​គំនូស​ផ្លូវ​ដែល​បាន​គូស​រួចហើយ រឿង​មិន​ល្អ មិន​នឹក​ស្មាន​ដល់ ឬ​មិន​សម​ប្រាថ្នា​អាច​នឹង​កើត​មាន​ឡើង ។ ចំណុច​នេះ​យើង​មិន​អាច​មើល​ឃើញ និង​មិន​ដឹង​ទាំង​អស់​គ្នា ប៉ុន្តែ​យើង​អាច​ពិចារណា​តាម​រឿង​ព្រេង​និទាន​បាន ។ ឧទាហរណ៍អាច​ឃើញ​នឹង​ភ្នែក​​មាន​ក្នុង​រឿងភាគ​បុរាណ​ចិន​ជាច្រើន ដែល​ក្នុង​នោះ​ព្រះឥន្ទ្រ ឬ​ទេវតា មាន​ចេតនា​ល្អ​ចង់​ជួយ​អ្នក​ទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ ដែល​ជា​ទង្វើ​ឲ្យ​អាក់ខានដល់​​ដំណើរ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ជា​ធម្មតា​របស់​ពិភពលោក ច្រើន​តែ​ទទួល​បាន​ផល​អវិជ្ជមាន​បញ្ច្រាស​មក​វិញ ។ ឃើញ​កសិករ​ពីរបី​គ្រួសារ​លំបាក​តោក​យាក ត្រូវ​គេ​ធ្វើ​បាប ទេវតា​មាន​ចិត្ត​អាណិត​យក​ដុំ​មាស​ទៅ​ឲ្យ បណ្ដាលឲ្យ​ពួក​គេ​ខ្ជិល​លែង​ធ្វើការ បែក​គំនិត​ចាយ​វាយ​ខ្ជះខ្ជាយ ផឹកស៊ី​ស្រីញី រហូត​បែកបាក់​ក្រុម​គ្រួសារ ឬ​ត្រូវ​ចោរ​ប្លន់​កាប់​សម្លាប់ ។ល។ និង​ ។ល។

សរុប​មក ការ​បន់ព្រះសំពះ​ទេវតា អាច​មិន​ទទួល​បាន​ផល ឬ​បាន​ផលដែរ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​តប​ស្នង​ទៅ​វិញ​ដោយ​តម្លៃ​ណា​មួយ​ ដោយ​ផ្ទាល់ ដោយ​មិន​ផ្ទាល់ ។ អ្នក​សុំ​អាច​បាន​ផល​ពេល​កំពុង​សុំ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បង់ខាត​អ្វី​មួយ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ណា​មួយ​ក្នុង​ជីវិត ឬ​អ្នក​ដទៃ​ម្នាក់​ឬ​ច្រើន​ទៀត​ជា​អ្នកបង់ខាត​ជំនួស ៕

Posted in កំសាន្ត, ឃ្លាំង​គំនិត | Leave a comment

ឥស្សរៈ​ជិះ​កង់ឈើ

wooden20bike

«ឥស្សរៈ​ជិះ​កង់ឈើ» ជា​ឃ្លាមួយ​ដែល​អ្នកស្រុក​នៅ​ភូមិកំណើត​របស់​ខ្ញុំ​ប្រើ​សំដៅលើ​ពេលវេលា​ដែល​កន្លងទៅ​យូរ​ហើយ​មុន​ជំនាន់​ណាៗ​ទាំងអស់​ក្នុង​សម័យ​ទំនើប ។ ឧទាហរណ៍ ត្រូវប្រយ័ត្ន កុំ​ធ្វើ​ឲ្យ​បែក​របស់​នេះ​ឲ្យ​សោះ ព្រោះវា​បន្សល់​ទុក​តាំងពី​សម័យ​ឥស្សរៈ​ជិះ​កង់ឈើ ។ ងាប់​ហើយ ទើប​តែ​ដឹង​ហ្នឹង ? គេ​ដឹង​យូរ​ហើយ​តាំងពី​ជំនាន់​ឥស្សរៈ​ជិះ​កង់​ឈើ​ហស៎ ។

មិនដឹងថា​ពាក្យ «ជិះកង់ឈើ» គ្រាន់តែ​ជា​បរិវាសព្ទ​ឲ្យ​ណែងណង ឬ​ឥស្សរៈ​ពិតជា​ជិះកង់ឈើ​មែន​ឬ​យ៉ាងណា​ទេ ! រឿង​នេះ​អាច​ពិត​ផង​ និង​មិន​ពិត​ផង ព្រោះ​ដូចជា​គ្មាន​ឯកសារ​ណា​មួយ​និយាយ​ដល់​រឿង​ជិះ​កង់ឈើ​នេះ​ទេ ។ រឿងពិត​នៅ​ត្រង់​ថា កង់ឈើ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្កើត​លើក​ដំបូង​គឺ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨១៧ ហើយ​ក្រុម​តស៊ូ​ទាមទារ​ឯករាជ​ពី​បារាំង «ឥស្សរៈ» កកើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៤៦ ។ ដូចនេះ​ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក​ក្រុម​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​មួយ​ចំនួន ឬ​ភាគច្រើន​អាច​ជិះ​កង់ឈើ ។ រីឯរឿងដែល​មិន​ពិត​គឺថា ក្រុម​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ត្រូវបាន​បង្កើត​ឡើង​ ឬ​ចូលរួម​បង្កើត​ដោយ​លោក ប៊ុណ្ណ ចន្ទម៉ុល អ្នកនិពន្ធ​សៀវភៅ​ចរិត្តខ្មែរ ។ បើ​តាម​ការរៀបរាប់​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​នេះ លោក ប៊ុណ្ណ ចន្ទម៉ុល រត់​គេច​ចេញ​ពី​ការតាម​ចាប់​ខ្លួន​របស់​បារាំង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ដីសៀម​កាន់​កាប់​គឺ​តាម​រយៈ​កង់មែន​ ប៉ុន្តែ​ជា​កង់​សម័យ​ទំនើប (កង់ដែក) ។ ប្រហែល​ជា​ការ​និទាន​ដំណើរ​ដើម​រឿង​តៗគ្នា​យូរទៅ «កង់ដែក» ក៏​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ «កង់ឈើ» ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​ភាពចំណាស់ និង​ភាព​វែង​អន្លាយ​របស់​រឿង ។

កាល​នៅ​ក្មេងៗ ខ្ញុំ​កម្រ​ឮ​ចាស់ៗ​រំលឹក​ពី​សម័យ​កាល​របស់​បារាំង​គ្រប់គ្រង​ស្រុកខ្មែរ​ណាស់ ។ នេះ​ប្រហែល​មកពី​ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ (ជាផ្នែក​មួយ​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង) ក្នុង​កាលណោះ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​សៀម ។ សម័យកាល​ដែល​តែង​តែ​លើក​ឡើង​មក​ជជែក​គ្នា​ពី​ដំណើរ​ដើមទង ស្រុក​កំណើត ធ្លាប់​ធ្វើ​អ្វីនៅ​ឯណា​មាន ៖

  1. សម័យ​ឥស្សរៈ
  2. សម័យ​សង្គម (សង្គមរាស្ត្រ​និយម សម័យ​សម្ដេច​សីហនុ)
  3. សម័យ​លន់ នល់ (ច្រើន​ប្រើពាក្យ​លន់ នល់ ទម្លាក់​សីហនុ)
  4. សម័យអាពត (សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម ដឹកនាំដោយ ប៉ុល ពត)
  5. សម័យ​វៀតណាម​ចូលស្រុក (គួរ​ចម្លែក​បន្តិច​ដែរ មិន​ដែល​ឮ​ប្រើពាក្យថា​យួនទេ ប្រហែល​មាន​ការ​ហាម​ឃាត់​ពី​អាជ្ញាធរ​នៅ​ជំនាន់​នោះ) ។
  6. សម័យឥឡូវ (កាល​នោះ​ខ្ញុំ​មិន​ដែល​ឮ​ចាស់ៗ​និយាយ​ថា​ជា​សម័យ​ ហេង សំរិន ឬ​សម័យ ហ៊ុន សែន ទេ)

រាល់​ពេល​ចាស់ៗជួបគ្នា ស្ទើរ ៩០% នៃ​ពេលវេលា​និយាយ​គ្នា គឺ​អំពីរឿងរ៉ាវ​និង​ហេតុ​ការណ៍​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​ចុងសម័យ​ លន់ នល់ ក្នុង​របប ប៉ុល ពត និង​សម័យ​ក្រោយ​បែក​អាពត ។ មាន​មិត្ត​ជនជាតិ​បរទេស​ម្នាក់ ពេល​គាត់​មក​ស្រុកខ្មែរ គាត់​កំពុង​អាន​សៀវភៅ​ដំបូង​គេ​សម្លាប់​ប៉ា​របស់​ខ្ញុំ ហើយ​គាត់​សួរ​ខ្ញុំ​ថា តើ​សៀវភៅ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ណា​មួយ​ដែល​ខ្ញុំ​ចូល​ចិត្ត​អាន ? ខ្ញុំ​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​មិនដែល​អាន​សូម្បី​មួយ​ក្បាល  ព្រោះ​ខ្ញុំ​បាន​ឮ​គ្រប់គ្រាន់​ហើយ​ពី​ឪពុកម្ដាយ និង​អ្នកជិតខាងរបស់​ខ្ញុំ ។ គាត់​ងក់ក្បាល ហើយ​តប​ថា «សមហេតុផល​អាច​យល់​បាន​ (Fair enough)» ។ តាម​ពិត​ ខ្ញុំ​ក៏​បាន​អាន​ពី​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែរ ប៉ុន្តែវា​ជា​ជំពូក​មួយ​នៃ​សៀវភៅ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទាំង​ភាសាខ្មែរ និង​ភាសា​អង់គ្លេស ។ ខ្ញុំ​ក៏​ចូលចិត្តត្រួស (Scroll) មើល​រូបភាព​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ក្នុង​ទស្សនាវដ្ដី​ស្វែងរកការពិត (ទម្រង់​អេឡិចត្រូនិច) របស់​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា ។ ហើយ​រយៈកាល​ចុងក្រោយនេះ បាន​អាន​សៀវភៅ​ដែល​និពន្ធ​ដោយ ខៀវ សំផន ស្ដីពី​ជំហរ​របស់​គាត់​ក្នុង​ការ​ចូលរួម​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​ក្រុមខ្មែរ​ក្រហម (ត្រូវ​តែ​អាន​សៀវភៅ​នេះ ព្រោះ​ជា​កាដូ​ដែល​ប្រពន្ធ​ទិញ​ឲ្យ ☹) ៕

Posted in កំសាន្ត, វាក្យសព្ទខ្មែរ | Leave a comment

ប្រើទឹកសម្ងួតស្រូវ

ស្ដាប់ទៅ​ដូចជា​ប្លែក ប៉ុន្តែគ្មានអ្វីប្លែកទេ គឺគ្រាន់តែ​គេប្រើទឹកក្ដៅ​ជំនួស​ឲ្យ​ការ​ដុតប្រេង​ឬ​ឧស​នៅ​ក្នុង​ឡសម្ងួតប៉ុណ្ណោះ ។ អ្នកស្រាវជ្រាវនៅវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ​ស្រូវ​អន្តរជាតិ (IRRI) បាន​ប្រើប្រាស់ទឹកក្ដៅឧណ្ហៗ​ជាប្រភព​កម្ដៅ​ដើម្បី​សម្ងួតស្រូវ​​​​​​​​​​​ ។ គោលការណ៍​គឺ​ដូច​ឡសម្ងួត​ធុងសំប៉ែត (Flatbed dryer) ​ដែរ ដោយ​ប្រើ​ទឹកក្ដៅឧណ្ហៗ​បូម​មក​ពីក្រោមដី (អង់គ្លេសហៅថា Geothermal drying) ឬ​ទឹកក្ដៅ​ដែល​ដុតកម្ដៅ​ដោយ​បន្ទះសូឡា ។ ទឹកដែល​បូមចេញ​ពី​អណ្ដូង​ក្នុងកសិដ្ឋានមួយ​នៅ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន​មាន​កម្តៅ ៤៥ ទៅ ៤៨ អង្សារសេ ។ បើតាម​លោក​បណ្ឌិត Leigh Vial ការសម្ងួត​ដោយ​ប្រើឡ​ទឹកក្ដៅ​នេះ​អាច​កាត់​បន្ថយ​ការ​ចំណាយ​រហូតដល់ ៨០% បើប្រៀបធៀប​នឹង​ឡសម្ងួត​ដុត​ប្រេង និង​កាត់បន្ថយ​ការ​បំពុល​ផ្សែង​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​បាន​យ៉ាងច្រើន ។

មុន​នឹងឈាន​ដល់​ការ​រចនា​និង​សាងសង់​ឡសម្ងួតស្រូវ​ដោយប្រើទឹកក្ដៅ​នេះ អ្នកស្រាវជ្រាវ​នៅវិទ្យាស្ថាន​ IRRI បាន​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ពី​ឡសម្ងួត​ដោយ​ដុតប្រេង និង​ប្រើ​ខ្យល់ក្ដៅ​ចេញ​ពី​ម៉ាស៊ីន​ត្រជាក់ ។ ប៉ុន្តែ​វិធី​ទាំងពីរ​នេះ​មាន​បញ្ហាប្រឈម​មួយ​ចំនួន ។ ការដុត​ប្រេង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្រូវខ្លោច និង​មាន​ខ្លិន​មិនល្អ ចំណែក​ឯខ្យល់ក្ដៅចេញ​ពី​ម៉ាស៊ីន​ត្រជាក់​គឺ​ធ្វើ​បាន​តែ​ពេល​ថ្ងៃ​ដែល​មាន​បុគ្គលិក​ធ្វើការ​នៅ​ក្នុង​ការិយាល័យ ។

ឡសម្ងួត​ដោយ​ប្រើទឹកក្ដៅ​ដែល​បាន​សាងសង់​ឡើង​ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ IRRI សាងសង់ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៧ ជាប្រព័ន្ធ​ឡសម្ងួតប្រភេទ​ធុងសំប៉ែត កែច្នៃ​ពីកុងតាន័រ​ទំហំ ៦,១ ម៉ែត្រ (២០ ហ្វ៊ូត) ដែល​ងាយ​ដាក់​ស្រូវ​ចូល និង​កាយ​យក​ចេញ ។ ប្រព័ន្ធ​ថ្មីនេះ​អាច​បញ្ចុះ​សំណើម​ស្រូវ​ពីប្រមាណ ២៣% នៅ​ពេល​ច្រូត​ទៅចន្លោះ ១៤‑១៧% ក្នុង​រយៈពេល ២ ទៅ​ ៣ ​ថ្ងៃ ដោយ​អាច​ដំណើរការ​បាន ២៤​ម៉ោង​លើ​ ២៤​ម៉ោង ដោយ​រក្សា​បាន​នូវ​គុណភាពស្រូវ និង​គុណភាពដំណុះ ។

សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម: សូមអានរឿងរ៉ាវ​ទាំងស្រុង​ជាភាសាអង់គ្លេស http://ricetoday.irri.org/drying-with-water/

Posted in កសិកម្ម, វិទ្យាសាស្ត្រ​ថ្មី | Leave a comment

បញ្ហាភ្ជាប់រូបភាពពី Photobucket

ថ្មីៗនេះ Photobucket.com បានសម្រេចបញ្ឈប់សេវាភ្ជាប់រូបភាពដល់ភាគីទីបី និងផ្ដើមសេវាបង់ប្រាក់ Plus 500 ។ ខ្ញុំគ្មានថវិកាដើម្បីបង់សេវាដ៏ថ្លៃប្រចាំឆ្នាំនេះទេ ដូចនេះ ក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នចំពោះមុខនេះ រូបភាពភាគច្រើនបំផុតនៅលើទំព័រ «ឈូកខ្មែរ» នឹងត្រូវប៉ះពាល់ ។ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ ខ្ញុំនឹងខំរកវិធីដើម្បីអាចបង្ហាញរូបភាពឡើងវិញ ប៉ុន្តែប្រហែលមិនអាចធ្វើបានក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខទេ ពីព្រោះមានរូបភាពចូលរាប់ពាន់សន្លឹកដែលត្រូវសើរើ !

ជីវិតពិតជាជីវិតមែន ! ដំបូង Blogsome ធ្វើឲ្យខ្ញុំរើប្លុកម្ដងហើយ ឥឡូវ Photobucket ទៀត !

ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន​ ៖ ថ្មីៗនេះ Photobucket.com ហាក់បានបន្ទន់ឥរិយាបថវិញ ដោយ​បញ្ឈប់ការរាំងខ្ទប់​បញ្ជាប់​រូបភាព​ដល់​ភាគីទីបី ។ អាស្រ័យ​ដូចនេះ រូប​ភ្ជាប់​ពី Photobucket.com ទាំងអស់​ហាក់​អាច​មើល​ឃើញ​វិញ​បាន ប៉ុន្តែ​មាន​ស្នាម Watermark ។ អំឡុង​ពេលនេះ ខ្ញុំ​នឹង​ព្យាយាម​ប្ដូរ​រូប​ចេញ​បន្តិច​ម្ដងៗ​តាម​អាច​ធ្វើ​បាន ។

Posted in ឈូកមតិ | Leave a comment

អត្ថប្រយោជន៍​នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ

 

Rice 1.1

ដំណាំ​ស្រូវ​នៅ​កម្ពុជា

ពិនិត្យ​ដោយ បណ្ឌិត ម៉ែន សារុម

ជំពូក​១២

អត្ថប្រយោជន៍​នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ

ទី ចាន់ណា, ចាន់ ផលលឿន និង ហាក់ សុជាតា

សេចក្តី​ផ្តើម

នៅ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ស្រូវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុកជា​ដំណាំ​សំខាន់ ជា​អាហារ​ចាំបាច់ និង​ជា​ប្រភព​ផ្តល់​ថាមពល​សម្រាប់​ទ្រទ្រង់​ជីវិត ។ ប្រជា​ពលរ​ដ្ឋែ​ខ្មែរ​តែង​ចាត់​ទុក​ថា ស្រូវ​ជា​ព្រះ​មេ ព្រោះ​ស្រូវ​ជា​អាហារ​ដែល​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្រប់ៗ​រូប ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បុព្វបុរស​ខ្មែរ​តែងតែ​ទូន្មាន​ប្រៀនប្រដៅ កុំឲ្យ​ជាន់​លើ​អង្ករ ឬ​ខ្ជះខ្ជាយ ទោះបី​មួយ​គ្រាប់​ក្តី ។ ជា​ភស្តុតាង​នៅ​ក្នុង​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី យើង​ឃើញ​មាន​រូប​ព្រះ​ឥសូរ​កាន់​កួរស្រូវ ដែល​ជា​និមិត្តរូប​បញ្ជាក់​ថា ស្រូវ​គឺជា​ប្រភព​ផ្តល់​ជីវិត ។

តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ថាមពល ស្រូវ​មិន​ប្រើ​សម្រាប់​តែ​ការ​បរិភោគ​បាយ​មួយ​មុខ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​បាន​ត្រូវ​ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង​យក​មក​ច្នៃប្រឌិត និង​រៀបចំ​ចម្អិន​តាម​វិធីសាស្ត្រ​ផ្សេងៗ ជា​អាហារ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ និង​ជា​បង្អែម​ជាដើម ៘ បាយ គឺជា​ប្រភព​ផ្ដល់​ថាមពល​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ប្រជាជន​យើង​គ្រប់​រូបៗ ដែល​ពុំ​អាច​ខ្វះ​បាន​ឡើយ ហេតុនេះ​ហើយ​ទើប​មាន​សុភាសិត​ខ្មែរ​យើង​មួយ​ពោល​ថា «ធ្វើស្រែ​នឹង​ទឹក ធ្វើសឹក​នឹង​បាយ» ។ ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង​បរិភោគ​បាយ ចំនួន​បី​ដង​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​គឺ អាហារ​ពេល​ព្រឹក អាហារ​ថ្ងៃត្រង់ និង​អាហារ​ពេល​ល្ងាច ។ ប៉ុន្តេ ជា​ការ​ពិត​ក្រៅពី​បាយ​ជា​អាហារ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ប្រជាពលរដ្ឋ​បាន​យក​អង្ករ​មក​ច្នៃ​ធ្វើ​ជា​អាហារ​ប្រចាំ​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា គុយទាវ នំ​បញ្ចុក បាញ់ឆេវ បាញ់ហយ បបរស បបរគ្រឿង​ជាដើម ។

ជា​ធម្មតា ការ​បរិភោគ​បាយ​តែ​មួយ​មុខ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ មិន​អាច​បំពេញ​នូវ​សេចក្ដី​ត្រូវ​ការ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​បាន​ឡើយ ។ ជាក់ស្តែង​នៅ​ក្នុង​ការ​រស់នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ក្រៅពី​បរិភោគ​បាយ ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​យើង​បាន​យក​អង្ករ​ (ខ្សាយ ឬ ដំណើប) មក​ច្នៃប្រឌិត​ជា​បង្អែម​តាម​ប្រភេទ និង​របៀប​ខុសៗ​គ្នា​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា នំអន្សម នំគម នំ​បត់ នំជាល នំបំពង (ក្រពង) នំចាំង នំក្រូច នំ​អ៊ី នំ​អន្សង នំ​ទ្រាប (ទ្រាបបាយ) នំផ្លែអាយ ក្រឡាន អំបុក បាយដំណើប តាប៉ែ កន្តំ (ម៉ែន សារុម ២០០១) ។ តាម​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​ខ្មែរ ដោយឡែក​នំអន្សម នំ​បត់ និង​នំគម មិន​ត្រឹម​ជា​បង្អែម​ធម្មតា​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ក៏​ប៉ុន្តែ នំ​ទាំង​បី​ប្រភេទ​នេះ ត្រូវ​បាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង​ចាត់ទុកជា​នំ​សំខាន់ៗ​សម្រាប់​រៀបចំ​ឧទ្ទិស​ថ្វាយ​ក្នុង​ពិធី​ផ្សេងៗ ដូច​ជា​ពិធី​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​កូនប្រុស​ស្រី បុណ្យ​ភ្ជុំបិណ្ឌ បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ និង​សម្រាប់​ពិធីបុណ្យ​ជា​ច្រើន​ទៀត ។ ក្រៅពី​បង្អែម​ផ្សេងៗ​ខាងលើ ប្រជាជន​យើង​យក​អង្ករដំណើប ឬ​ខ្សាយ មក​ច្នៃប្រឌិត​ផលិត​ជា​ស្រា​ផង​ដែរ (តារាង​ទី ១២.១ និង​រូបភាព ១២.១ ) ។

Table 12.1 aTable 12.1 bTable 12.1 c

តារាង​ទី ១២.១: ឈ្មោះ​នំ​ដែល​ធ្វើ​ពី​អង្ករ និង​ការ​ពិពណ៌នា​សង្ខេប​អំពី​ប្រភេទ​នំ​ទាំង​នោះ ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់ ក្នុង​ពិធី​ផ្សេងៗ​ដែល​គេ​តែង​ប្រទះ​ឃើញ (Men Sarom, 2001)

ក្រៅពី​ការ​ផ្តល់​នូវ​អត្ថប្រយោជន៍​ខាងលើ ដំណាំ​ស្រូវ​បាន​ផ្តល់​ផលប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​ទៀត ដូច​ជា កន្ទក់​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​សំខាន់​ណាស់ ប្រជាជន​យើង​អាច​យក​មក​ច្នៃប្រឌិត ដោយ​ផលិត​ជា​ឱសថ​បុរាណ​សម្រាប់​ព្យាបាល​ជំងឺ​ហើម​ដៃជើង (ខ្វះ​វីតាមីន​ផ្សេងៗ) និង​ធ្វើ​ជា​ចំណីអាហារ​សម្រាប់ សត្វ​ជ្រូក មាន់ ទា គោ និង​សេះ​ជាដើម ៘

ចំណែកឯ អង្កាម ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​យើង​យក​មក​ច្នៃប្រឌិត​បានជា​ច្រើន​យ៉ាងដូច​ជា ធ្វើ​ជា​ជីកំប៉ុស្តិ៍ ជញ្ជាំង​ផ្ទះ ឥដ្ឋ និង​សម្រាប់​ដុត​ចម្អិន​ចំណីអាហារ​ថែម​ទៀត​ផង ។

Rice 12.1

ចំពោះ​ចំបើង​វិញ ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​យើង​ច្នៃប្រឌិត​ធ្វើ​ជា ចំណី​សត្វពាហនៈ ជញ្ជាំង​ផ្ទះ និង​ជា​វត្ថុធាតុដើម​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ផលិត​ជីកំប៉ុស្តិ៍ និង​ការ​បណ្តុះ​ផ្សិត ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចំបើង​បាន​បំពេញ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់ ជា​គម្រប​សម្រាប់​រក្សា​សំណើម​ដី នៅ​ពេល​ដាំ​ដុះ ។

យ៉ាងណាមិញ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា ស្រូវ​មាន​សារសំខាន់​ណាស់ ដោយ​បាន​ផ្សា​ភ្ជាប់​យ៉ាង​ជិត​ស្និត​ទៅ​នឹង​ជីវភាព​រស់នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង រហូត​ដល់​មាន​ការ​តាក់តែង ជា​កំណាព្យ​របស់​កវី​ខ្មែរ​យើង ដែល​មាន​អត្ថន័យ និង​ខ្លឹមសារ​ដូច​ខាងក្រោម ៖

បើ​នាង​បុកស្រូវ ហា​អឺអឹង​អើយ កុំ​ចោល​អង្កាម​អើយ (ពីរ​ដង)
ចាស់ទុំ​លោក​ហាម ហា​អឺអឹង​អើយ (ពីរ​ដង) អង្កាម​ជាន់ឥដ្ឋ ។
អង្ករសម្រូប ហា​អឺអឹង​អើយ ទៅ​ជា​សម្រិត អើយ (ពីរ​ដង)
សម្រាំង​ពី​ចិត្ត ហា​អឺអឹង​អើយ ដោយសារ​ដៃ​នាង ។
 

១២.១. ដំណាំ​ស្រូវ និង​វប្បធម៌

យោង​តាម​ឯកសារ K.  Helmers ឆ្នាំ ១៩៩៧ បាន​បញ្ជាក់​ថា​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​បាន​ធ្វើការ​ដាំ​ដុះ​ស្រូវ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទំនាប​អាស្រ័យ​របប​ទឹកភ្លៀង អស់​រយៈកាល​ជាង​ពីរ​ពាន់​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​ហើយ ហើយ​ប្រហែលជា​មាន​រយៈពេល​យូរ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​ចំពោះ​ស្រូវចម្ការ ឬ​ស្រូវ​ភ្នំ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេស​កម្ពុជា​សម្បូណ៌​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ពន្ធុ (ធនធាន​សេណេទិក) នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ​ច្រើន​ហូរហៀរ ព្រោះ​ជា​ប្រភព​ដើម​កំណើត និង​តំបន់​រីកសាយ​ភាយ ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដំណាំ​ស្រូវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពិពណ៌នា​នៅ​ក្នុង​គម្ពី​សាសនា​នៃ​អារិយ្យធម៌​ខ្មែរ​តាំងពី​សម័យ​បុរាណកាល​មក ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​រក​ឃើញ​ថា ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​ឧបទ្វីប​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នេះ ពិសេស​បុព្វ​បុរស​ខ្មែរ​យើង​បាន​ចារឹក​ទុក​នៅ​ក្នុង​សិលាចារឹក នៃ​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ដំណាំ​ស្រូវ ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ បុព្វបុរស​យើង​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ជា​ច្រើន​សម្រាប់​កូនចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ​អនុវត្ត​ដើម្បី​បួងសួង ក៏​ដូច​ជា​រំលឹក​គុណ​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​បាន​ទទួល​ភោគផល​ល្អ​ក្នុង​ការ​ប្រកប​មុខរបរ​កសិកម្ម ជា​ពិសេស​លើ​ការ​ផលិត​ដំណាំ​ស្រូវ​តែ​ម្តង ។ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ទាំងនេះ ត្រូវ​បាន​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​មាន​ជំនឿ​ជឿជាក់ និង​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ទៅ​តាម​ពិធី និង​ពេលវេលា​ផ្សេងៗ​គ្នា ។ ពិធី​ទាំងនោះ​មាន​ដូច​ជា ៖

ក. ព្រះរាជ​ពិធីបុណ្យ​ច្រត់ព្រះនង្គ័ល

ទំនៀមទម្លាប់​ច្រត់ព្រះនង្គ័ល​នេះ ជា​រាជ​ព្រះវេណី​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​តាំងពី​បុរាណ​កាល​មក ។ ពិធី​នេះ​ប្រារឰ​ធ្វើ​នៅ​ដើមរដូវ​វស្សា​ក្នុង​ខែពិសាខ ឬ ខែឧសភា ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ដោយ​មាន​ព្រះ​វត្តមាន​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា យាង​ជា​ព្រះរាជ​អធិបតី ព្រមទាំង​មន្ត្រី​អ្នកមុខអ្នកការ​ធំ​តូច និង​ប្រជាជន​ចូលរួម​យ៉ាងច្រើន​កុះករ ។ គោលបំណង​នៃ​ការ​ប្រារឰ​ពិធី​នេះ គឺ​ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ប្រជា​កសិករ​យើង​ឲ្យ​បាន​ដឹង​ថា រដូវវស្សា​មក​ដល់​ហើយ​ដើម្បី​ត្រៀម​ជា​លក្ខណៈសម្បត្តិ​ក្នុង​ការ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ ។ ជា​ពិសេស​ពិធី​នេះ ធ្វើ​ប្រារឰ​ឡើង​ដើម្បី​ទស្សន៍ទាយ​នូវ​ភោគផល​កសិកម្ម​ក្នុង​ឆ្នាំ​នីមួយៗ តាម​រយៈ​គោ​ស៊ី​ស្រូវ និង​ដំណាំ​ធញ្ញជាតិ​ដទៃ​ទៀត ព្រមទាំង​ទឹក​ភ្លៀង​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ផង​ដែរ ។ ប្រសិនបើ​គោ​ស៊ី​ស្រូវ និង​ផឹកទឹក​ច្រើន​ទំនាយ​ទាយ​ថា​ឆ្នាំ​នេះ​ភោគផល​ស្រូវ និង​ទឹកភ្លៀង នឹង​សម្បូណ៌​ហូរហៀរ​ពុំខាន​ឡើយ ។

ខ. បុណ្យ​សុំ​ទឹកភ្លៀង ឬ​បុណ្យ​ឡើងអ្នកតា

តាម​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​យើង ពិធីបុណ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រារព្ធ​ឡើង​ក្នុង​ថ្ងៃ ១ កើត ខែ​ពិសាខ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ។ ពិធីបុណ្យ​នេះ ប្រារឰ​ឡើង​ក្នុង​គោលបំណង​ដើម្បី​បួងសួង​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព សូម​ឲ្យ​បណ្តា​ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស មន្ត្រី​តូច​ធំ និង​ប្រជានុរាស្ត្រ​ទាំងឡាយ​ឲ្យ​បាន​សេចក្តីសុខ​សប្បាយ និង​សេចក្តី​ចម្រើន​គ្រប់ៗ​គ្នា និង​សូម​ឲ្យ​អំណាច​ទេវានុភាព​ចូរ​បណ្តាល​ឲ្យ​ភ្លៀង​ធ្លាក់ ត្រូវ​តាម​រដូវ​កាល​តាំងពី​ដើមឆ្នាំ រហូត​ដល់​ចុងឆ្នាំ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជា​កសិករ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​ច្បារ​ដំណាំ​ឲ្យ​បាន​ភោគផល​សម្បូណ៌​ហូរហៀរ ទូ​ទាំង​ព្រះ​នគរ ។

គ. បុណ្យអុំទូក អកអំបុក និង​សំពះ​ព្រះ​ខែ

ពិធីបុណ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រារឰ​ឡើងជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ដែល​មាន​រយៈពេល​៣ ថ្ងៃ ចាប់ពី​ថ្ងៃ​១៤ កើត រហូត​ដល់​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​កក្ដិក នៅ​មុខ​ព្រះ​បរម​រាជវាំង ដែល​ជា​កន្លែង​ចំណុចប្រសព្វ​នៃ​ទន្លេ​ទាំង​បួន គឺ​ទន្លេមេគង្គ​លើ ទន្លេមេគង្គ​ក្រោម ទន្លេបាសាក់ និង​ទន្លេសាប ។ ពិធី​នេះ​គឺជា​ពិធីបុណ្យ​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ពិធីបុណ្យ​ធំៗ​ទាំង​៥ ប្រចាំឆ្នាំ​សម្រាប់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ។ ពិធីបុណ្យ​ដ៏​អធិកអធម​នេះ ប្រារឰ​ឡើង​ក្នុង​គោលបំណង​ដើម្បី​រំលឹក​គុណ​ដល់​វីរ​កងទ័ព​ជើងទឹក​ដ៏​ក្លាហាន ដែល​បាន​ប្រយុទ្ធ​តស៊ូ​ជាមួយ​សត្រូវ ក្នុង​ការ​ការពារ​បូរណភាព​ទឹកដី​សុវណ្ណ​ភូមិ របស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ឲ្យ​បាន​គង់វង្ស ។ ក្នុង​ពិធី​នេះ​ដែរ នា​យប់​ថ្ងៃ​ទី ១៥ កើត ខែ កក្ដិក ជា​ថ្ងៃ​ព្រះចន្ទ​ពេញ​បូរមី ប្រជារាស្ត្រ​គ្រប់​ស្រទាប់វណ្ណៈ​ទូទាំង​ប្រទេស បាន​រៀបចំ​គ្រឿង​សក្ការៈបូជា​ព្រមទាំង​មាន​អំបុក ចេកទុំ ដូងខ្ចី ថ្វាយ​ដល់​ព្រះ​ចន្ទ ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ពិធី​អកអំបុក សំពះ​ព្រះ​ខែ ដើម្បី​រំលឹក​គុណ​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព (ទេវតា) ដែល​បាន​ប្រទាន​នូវ​ទឹកភ្លៀង​យ៉ាងច្រើន​បរិបូរ​ដល់​ប្រជា​កសិករ​ក្នុង​ការ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ រហូត​បាន​ទទួល​នូវ​ភោគផល​សម្បូណ៌​ហូរហៀរ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត​ពិធីបុណ្យ​នេះ​ប្រារឰ​ឡើង ដើម្បី​កើន​រំលឹក​ដល់​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​ទាំងឡាយ ឲ្យ​រៀបចំ​ត្រៀមលក្ខណៈ​សម្បត្តិ​គ្រប់យ៉ាង ព្រោះថា​រដូវ​ច្រូតកាត់​ប្រមូល​ផល​បាន​មក​ដល់​ហើយ ពិសេស​ការ​ច្រូតកាត់​ប្រមូល​ផលដំណាំ​ស្រូវ ។

ឃ. បុណ្យ​ដារលាន

ពិធីបុណ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​យើង​ប្រារព្ធ​ឡើង បន្ទាប់​ពី​បាន​ប្រមូល​ផល​ច្រូត​កាត់ បោក​បែន​ស្រូវ​រួចរាល់​ជា​ស្ថាពរ​ក្នុង​អំឡុង​ខែមករា ដល់​ខែកុម្ភៈ ។ គោលបំណង​សំខាន់​នៃ​ពិធីបុណ្យ​នេះ គឺ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​បួងសួង និង​រំលឹក​គុណ​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព ដែល​បាន​ផ្តល់​នូវ​ភោគផល​ស្រូវ​យ៉ាង​គាប់ប្រសើរ​ដល់​ប្រជា​កសិករ​ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត និង​អបអរសាទរ បន្ទាប់​ពី​បាន​បំពេញ​ការងារ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​ពេញ​មួយ​រដូវ ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ ព្រមទាំង​បួងសួង​សុំ​សេចក្តីសុខ​ចម្រើន​ដល់​ពួក​គេ​ទាំងឡាយ​ផង ។

១២.២. ដំណាំ​ស្រូវ និង​នយោបាយ និង​សង្គម

ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា គឺជា​ប្រទេស​ដែល​យក​វិស័យ​កសិកម្ម​ជា​វិស័យ​ចំបង​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស​ជាតិ ។ ប្រជាជន​ប្រមាណ​ជាង ៨០% ជា​កសិករ ហើយ​ពឹងផ្អែក​លើ​មុខរបរ​កសិកម្ម ជា​មូលដ្ឋាន​ក្នុង​ការ​រក​ចំណូល​បង្កើន​សេដ្ឋកិច្ច​គ្រួសារ ក៏​ដូច​ជា​សម្រាប់​ចិញ្ចឹមជីវិត​របស់​ពួក​គេ ។

ដោយឡែក​ដំណាំ​ស្រូវ ត្រូវ​បាន​ចាត់ទុកជា​ដំណាំ​សំខាន់​ជាងគេ នៃ​ដង្ហើម​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​តាំងពី​អតីតកាល ក៏​ដូច​ជា​បច្ចុប្បន្ន និង​ទៅ​ថ្ងៃ​អនាគត ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​តាម​រយៈ​កំណត់ហេតុ​របស់​លោក ជីវ តាក្វាន់ ដែល​បាន​មក​ដល់ទី​ក្រុង​អង្គរ​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ ១២៩៥ ដល់​ឆ្នាំ ១២៩៦ នៃ​គ្រឹះ​សករាជ ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​បាន​កសាង​ខ្លួន​ទៅ​ជា​មហានគរ និង​ជា​ដែនដី​សុវណ្ណ​ភូមិ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ទាំងមូល​រហូត​ដល់ ៥០០​ឆ្នាំ ក៏​ដោយសារ​កសិកម្ម​ដ៏​រុងរឿង​នា​សម័យ​នោះ ពោល​គឺ​ដំណាំ​ស្រូវ​នេះឯង​ហើយ​ដែល​យើង​មាន​សំណង់​ធារាសាស្ត្រ​បារាយណ៍ទឹកថ្លា ដ៏​មហា​អស្ចារ្យ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព​លើ​ផ្ទៃដី​រាប់​ម៉ឺន​ហិកតា ជា​សក្ខីភាព​បញ្ជាក់ និង​ភស្តុតាង​ស្រាប់​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ។

ភាគបន្ត

Posted in កសិកម្ម, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment

អំពើចោរកម្មលើវត្ថុបុរាណរបស់ប្រទេសកម្ពុជា

artefact20looting2011

ប្រាសាទ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​កោះកែរ ដែល​ក្រុមចោរ​គាស់​រំលើង​ដើម្បី​លួច​យក​រូបចម្លាក់

រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ភ្ញៀវ​ទេសចរ អ្នក​សិក្សា​រៀនសូត្រ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​រាប់​លាន​នាក់ និង​មនុស្ស​ដទៃ​មក​ពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​គ្រប់​តំបន់​ទាំងអស់​ជុំវិញ​ពិភពលោក បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្រីក្រ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ ដើម្បី​ឃើញ​ដោយ​ផ្ទាល់​នូវ​កេរដំណែល​សិល្បៈ​វប្បធម៌​ដ៏​អស្ចារ្យ​របស់​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​បុរាណ ។ កេរដំណែល​នោះ​មាន​ប្រាសាទបុរាណ​ជា​ច្រើន នៅ​ក្នុង​ខេត្តសៀមរាប ជា​ពិសេស​ប្រាសាទ​បែប​ហិណ្ឌូ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អង្គរវត្ត និង​ទី​គោរព​បូជា​បែប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដូច​ជា ប្រាសាទបាយ័ន ។ ដោយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ខេត្តសៀមរាប និង​ស្ថិត​នៅ​តាម​ជើងភ្នំ​គូលែន ប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី ដែល​ជា​សំណង់​មាន​ចម្លាក់​ដ៏​អស្ចារ្យ និង​សោភ័ណភាព​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ចេញពី​ថ្មភក់ ហើយ​បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ស្ថាបត្យកម្ម​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​តូច ដែល​ងាក​ចេញពី​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ប្រាសាទខ្មែរ​បុរាណ​ដទៃ ។ ដោយ​ស្គាល់​ថា ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ស្ត្រី ឈ្មោះ​ពិត​របស់​ប្រាសាទ​នេះ មាន​ឈ្មោះ​ថា ត្រីភូវណ្ណមហេស្វរៈ ។

កេរដំណែល​នោះ​មាន​បន្សល់​នៅ​តាម​បណ្តា​ខេត្ត​ដទៃ ដូច​ជា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​ខ្នង​ភ្នំ​ដងរែក កម្ពស់​៥២៥​ម៉ែត្រ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ប្រទេស​ថៃ ។ ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​បាន​បម្រើ​មុខងារ​ជា​ប្រាសាទ​ឧទ្ទិស​បែប​ហិណ្ឌូ ហើយ​ថ្មីៗ​នេះ បាន​ក្លាយជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ចំណុច​វិវាទ​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ឡាអេ ដែល​ចៅក្រម​ក្នុង​តុលាការ​នោះ​បាន​កាត់សេចក្តី​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​គ្រប់គ្រង​ថែរក្សា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។ ទី​ជនបទ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ពី​មុន​គ្រប់​ដណ្តប់​ដោយ​ព្រៃឈើ លម្អ​ទៅ​ដោយ​ប្រាសាទ ចាប់​តាំងពី​ប្រាសាទ​តូច រហូត​ដល់​ប្រាសាទ​ធំ បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ការ​បូជា​របស់​មនុស្ស​បុរាណ​ចំពោះ​អាទិទេព​របស់​ខ្លួន ។ ដោយសារ​តែ​ភាព​ក្រីក្រ មិន​មាន​ការ​យកចិត្ត​ទុកដាក់​ថែរក្សា ជួសជុល និង​ផ្នែក​សន្តិសុខ ទី​សក្ការបូជា​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​បោះបង់​ចោល និង​ត្រូវ​ព្រៃ​ដុះ​ព័ទ្ធ​លើ ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ការ​ទាក់ទាញ និង​ការ​លើក​សរសើរ​អំពី​សំណង់​អច្ចរិយវត្ថុ​នេះ ត្រូវ​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ចោល​ជា​លក្ខណៈ​បុគ្គល​ជា​រឿយៗ និង​ថ្មីៗ​នេះ​តាម​រយៈ​អំពើ​លួច​ប្លន់​វត្ថុ​បុរាណ​ដែល​លម្អ​នៅ​គ្រប់​តំបន់​ទាំងនេះ ។ ឧទាហរណ៍ រូបចម្លាក់​បែប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា រូបចម្លាក់​បែប​ហិណ្ឌូ ដែល​បាន​ឆ្លាក់​ដ៏​ល្អ និង​រូបចម្លាក់​ដទៃ​ជា​រឿយៗ​មាន​ទំហំ​ប៉ុន​រូប​មនុស្ស​ពិត​ឬ​ធំ​ជាង​នេះ ត្រូវ​បាន​កាត់​ក្បាល ហើយ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​ដោយ​ការ​ប្រើប្រាស់​ឧបករណ៍​ដើម្បី​កាត់​យក​ក្បាល​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ ។ រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​នៅ​ឈរ​ដោយ​គ្មាន​ក្បាល​ក្នុង​នាម​ជា​សាក្សី​ចំពោះ​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម ភាព​លោភលន់ និង​អំពើ​ចោរកម្ម​លើ​បេតិកភណ្ឌ​សិល្បៈ​ទាំងនេះ ។ នៅ​តាម​ប្រាសាទ​ផ្សេង រូប​សត្វ និង​រូប​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​រឿង​ទេវកថា​រាប់​មិន​អស់ ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​រូប​ពិត និង​ឆ្លាក់​ចេញពី​ថ្ម​រឹងមាំ​ត្រូវ​បាន​បំបែក​ចេញពី​កន្លែង​ដែល​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​ទុក ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូវ​តែ​ជើង​ទម្រ ។ ដោយសារ​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​របស់​ប្រាសាទ​មួយ​ចំនួន​បាន​រារាំង​ឧក្រិដ្ឋជន​ពី​ការ​គាស់​រំលើង ឧក្រិដ្ឋជន​ទាំង​នោះ​បាន​ប្រើប្រាស់​រំសេវ​ផ្ទុះ​ដើម្បី​បំផ្លាញ​ថ្ម​នៅ​ផ្នែក​ខាងក្រៅ ដើម្បី​អាច​ស្វែងរក​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ​នៅ​ក្នុង​រូប​ថ្ម​ទាំងនោះ ។

ស្លាកស្នាម​លើ​ថ្ម បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ចរិត​ថោកទាប និង​កំសាក​ដែល​ក្រុម​ចោរ​ទាំងនោះ​បាន​ធ្វើ ស្លាកស្នាម​ទាំងនោះ​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​រូបភាព​នៃ​អំពើ​ហិង្សា អំពើ​យង់ឃ្នង និង​ការ​មិន​គោរព​ចំពោះ​តម្លៃ​របស់​ប្រាសាទ និង​រូបចម្លាក់​ទាំងនេះ ហើយ​អំពើ​ទាំងនេះ​មិន​គោរព​ចំពោះ​មនុស្ស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ដែល​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​និង​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ​បែប​សិល្បៈ បាន​ផ្សា​ភ្ជាប់​យ៉ាង​សំខាន់​ទៅ​នឹង​បុព្វបុរស​របស់​ខ្លួន និង​សមត្ថ​ភាព​ក្នុង​ការ​ឆ្លាក់​រូប​ទាំងនោះ ។

artefact20looting202

រូបចម្លាក់​នៅ​លើ​ផ្ដែរ​ប្រាសាទ ដែល​ក្រុមចោរ​លួច​ដាប់​យក

ភាគច្រើន​នៃ​អំពើ​លួច​ប្លន់​វត្ថុ​បុរាណ​ជាតិ​ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ឡើង​ដោយ​ក្រុម​ទុច្ចរិត ដោយសារ​តែ​ផលប្រយោជន៍ ។ អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍ គឺថា​ក្រុម​ផ្គត់ផ្គង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដែល​ជន​ទុច្ចរិត និង​ឈ្មួញ​កណ្តាល​ពឹង​ផ្អែក​នោះ បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​នេះ ។ ឧទាហរណ៍ រហូត​ទាល់តែ​ដល់​ឆ្នាំ​១៩១៤ ទើប​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ជនជាតិ​បារាំង​ស្វែងរក​ឃើញ​ប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី ដោយសារ​តែ​ទីតាំង​ដាច់​ស្រយាល​របស់​ប្រាសាទ​នោះ ។ ប្រមាណ​១០​ឆ្នាំ​ក្រោយ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩២៣ អ្នកនិពន្ធ អេនដ្រេ ម៉ុលរ៉ូ ដែល​បម្រើ​មុខងារ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​វប្បធម៌​កាល​គ្រានោះ បាន​ធ្វើ​ផែនការ​យក​រូបចម្លាក់​អប្សរា​ចំនួន​បួន ចេញពី​ប្រាសាទ​ដោយ​មាន​គោលបំណង​ដឹក​ជញ្ជូន​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​ភ្លាមៗ​ទៅ​ប្រទេស​បារាំង ហើយ​វា​ហាក់បី​ដូចជា​អាជ្ញាធរ​អាណានិគម​មួយ​នេះ ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​សិទ្ធិ​អំណាច​ដើម្បី​ធ្វើ​ដូច្នេះ ។ ចំពោះ​ទង្វើ​បែប​នេះ អំពើ​ចោរកម្ម​លើ​រូបចម្លាក់​នោះ ត្រូវ​បាន​លាតត្រដាង​មុន​ពេល​ដែល​រូបចម្លាក់​ត្រូវ​បាន​ដឹក​ជញ្ជូន និង​បំណែក​នៃ​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​ត្រូវ​បាន​ប្រមូល​យក​មក​វិញ ។ ថ្មីៗ​នេះ បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ចរចា​ដែល​ប្រើប្រាស់​ពេលវេលា​ច្រើន​នោះ សារមន្ទីរ​សិល្បៈ​មេត្រូ​ប៉ូលីតែន នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ញូវយ៉ក បាន​បញ្ជូន​រូបចម្លាក់​ចំនួន​ពីរ​ទៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​ប្រទេស​កម្ពុជា រួម​មាន រូបចម្លាក់​សត្វ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​លួច​ចេញពី​សារមន្ទីរ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ដាច់​ស្រយាល បន្ទាប់​ពី​ស្លាកស្នាម​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​នៅ​ប្រាសាទ ត្រូវ​បាន​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​នឹង​ជើង​ទម្រ​ខាងក្រោម​នៃ​រូបចម្លាក់ ហើយ​វា​បង្ហាញ​ពី​ភាព​ស៊ីគ្នា ។

ថ្មីៗ​នេះ សារមន្ទីរ​សិល្បៈ​ទីក្រុង​ក្លេហ្វឺលេន បាន​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ប្រគល់​រូបចម្លាក់​ហនុមាន​ឲ្យ​មក​សារមន្ទីរ​ជាតិ ដែល​ជា​រូបចម្លាក់​អាទិទេព​ហនុមាន​បែប​លទ្ធិ​ហិណ្ឌូ ត្រូវ​បាន​លួច​ចេញពី​ប្រាសាទ​ចិន នៅ​ក្នុង​ខេត្តព្រះវិហារ ។ សារមន្ទីរ​ក្លេហ្វឺលេន បាន​ទទួល​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨២ ។ ចំពោះ​បទចោទប្រកាន់​លើ​ការ​លួច​រូបចម្លាក់ អ្នក​អភិរក្ស​សារមន្ទីរ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជាមួយនឹង​សំណាក​ជ័រ​ផ្នែក​ខាងក្រោម​រូបចម្លាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​កាត់​ចេញពី​ជើង​ទម្រ ។ ដោយ​មិន​បាន​ផ្តល់​ដំណឹង​ដល់​មន្ត្រី​កម្ពុជា លោកស្រី​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​ចិន ហើយ​បាន​ប្រៀបធៀប​សំណាក​ទៅ​នឹង​កន្លែង​ពីរ​ទំនេរ ដែល​រូបចម្លាក់​ត្រូវ​បាន​លួច ហើយ​បាន​កត់​សម្គាល់ថា មិន​មាន​ភាព​ស៊ីគ្នា​នោះ​ទេ ។ មន្ត្រី​សារមន្ទីរ​បាន​យល់​ថា រូបចម្លាក់​ហនុមាន គឺ​មាន​លក្ខណៈ​ជា​របស់​ខ្មែរ ប៉ុន្តែ​មន្ត្រី​ទាំងនោះ​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ប្រគល់​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ រហូត​ទាល់តែ​មានការ​ផ្គូផ្គង​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់ ។ នៅ​ខែឧសភា ឆ្នាំ​២០១៤ ក្រុមហ៊ុន​ដេញថ្លៃ​វត្ថុ​បុរាណ គ្រីស្ទី និង​សារមន្ទីរ​ន័រតុន ស៊ីមុន នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​កាលីហ្វ័រញ៉ា បាន​សន្យា​បញ្ជូន​រូបចម្លាក់​ទាំង​ពីរ​ដែល​បាន​លួច​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ មក​ពី​តំបន់​កោះកែរ ។ សាលក្រម​ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៣ ប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមហ៊ុន​ដេញថ្លៃ​វត្ថុ​បុរាណ សូធ័រប៊ី បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​មាន​ការ​ប្រគល់​រូបចម្លាក់​ទុរិយោដាន មក​ប្រទេស​កម្ពុជា ។

ទាំងនេះ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ក្រុម​ជំនួញ​ឧក្រិដ្ឋជន ដែល​ដៅ​យក​រតនសម្បត្តិ​ជាតិ រួម​មាន កេរដំណែល​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង​សិល្បៈ​របស់​ជាតិ ហើយ​ក្រុម​ជំនួញ​ឧក្រិដ្ឋជន​ទាំងនោះ​ទទួល​បាន​រតនសម្បត្តិ​ទាំងនោះ​តាម​រយៈ​ភ្នាក់ងារ និង​សារមន្ទីរ​សិល្បៈ ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​ខុស​ពី​ប្រទេស​ដទៃ​ត្រង់​ថា វត្ថុ​សិល្បៈ​បុរាណ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​លួច ។ ភាព​អសមត្ថភាព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​ប្រាសាទ​ជា​ច្រើន​នៅ​ពាសពេញ​ទី​ជនបទ​ដាច់​ស្រយាល បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការ​ស្វែងរក​ផល​ប្រ​យោជន៍​តាម​រយៈ​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ ។ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត ឈ្មួញ​អ្នកមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ដែល​ប្រមូល​វត្ថុ​បុរាណ មិន​បាន​យល់​ដឹង និង​ជា​ជន​ឆោតល្ងង់ ថែម​ទាំង​មិន​មាន​និន្នាការ​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​ព័ត៌មាន​អំពី​វត្ថុ​ទាំងនោះ​មុន​ពេល​ដែល​ខ្លួន​ទិញ​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ​សម្រាប់​ជា​ការ​កម្សាន្ត​ផ្ទាល់ខ្លួន ឬ​ក៏​ក្នុង​ចេតនា​ដើម្បី​បរិច្ចាគ​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ​ទៅ​ឲ្យ​សារមន្ទីរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កំណើត​របស់​ខ្លួន ។ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ មាន​ដូចជា ប្រទេស​លោក​ខាងលិច រហូត​ដល់​ប្រទេស​រុស្សី និង​ប្រទេស​ចិន​ដែល​បាន​ជំរុញ​លើកទឹកចិត្ត​លើ​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​កាន់តែ​ច្រើន​ជាង​មុន ដើម្បី​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វត្ថុ​បុរាណ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ក្រីក្រ ដូច​ជា ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយសារ​ចំនួន​មហាសេដ្ឋី​បាន​កើនឡើង ។ រូបថត​សមុច្ច័យ​នៅ​សារមន្ទីរ​ល្បីល្បាញ រួម​មាន​រូបចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​គ្មាន​ព្រះ​កេស និង​រូបចម្លាក់​បុរាណ​ដទៃ ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដ៏​មាន​តម្លៃ ។ មិន​មាន​អ្វី​មួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់ទី​តាំង​ជា​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ជា​តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​របស់​យូណេស្កូ ជា​ជាង​ការ​កាត់​យក​ក្បាល​រូប​បដិមា​បុរាណ ។ មន្ត្រី​កម្ពុជា​មាន​ភាព​អន្ទះសារ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ឯករាជ្យ និង​ការ​ការពារ​ផ្នែក​សន្តិសុខ​នៅ​ទីតាំង​បេតិកភណ្ឌ​ជាតិ ។ មន្ត្រី​ទាំងនោះ​មិន​ពេញចិត្ត​ចំពោះ​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​យល់​ឃើញ​ថា ជា​តួនាទី​ខាង​នយោបាយ​របស់​យូណេស្កូ អង្គការ​អន្តរជាតិ​ដទៃ ក្រសួង​វិចិត្រសិល្បៈ និង​វប្បធម៌ និង​ភ្នាក់ងារ​ដទៃ​ទេ ។ ដោយ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ឃ្លាំមើល​របស់​អង្គភាព​ទាំងនោះ ការ​លួច​ដោះ​ដូរ និង​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​នៅ​តែ​បន្ត ។

artefact20looting203

ជើង​ទម្រ​ដែល​នៅ​នៅ​សេសសល់​បន្ទាប់​ពី​ក្រុមចោរ​លួច​កាត់​យក​រូបចម្លាក់​ចេញ​ទៅ

មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា គឺជា​អង្គការ​មិន​រក​ប្រាក់​កម្រៃ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។ ដោយ​ត្រូវ​បាន​ចូលរួម​កសាង​ដោយ​សកលវិទ្យាល័យ​យ៉ែល មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​បាន​ក្លាយជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯករាជ្យ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៤ ។ បច្ចុប្បន្ន​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា បម្រើ​មុខងារ​ជា​អ្នក​ថែរក្សា​ឯកសារ​ដើម​ទាំងអស់​ទាក់ទង​នឹង​របប​ខ្មែរក្រហម និង​របប​កាប់សម្លាប់​ចាប់​តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ។ មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​បាន​បម្រើ​មុខងារ​ជា​ប្រភព​ដ៏​សំខាន់ សម្រាប់​ឯកសារ​ភ័ស្តុតាង​ដល់​អង្គ​ជំនុំជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា ដែល​ជា​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ប្រចាំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។ មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា បាន​ចាប់ផ្តើម​គម្រោង​ថត​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ និង​ភាពយន្ត​ដទៃ​មួយ​ចំនួន តាម​រយៈ​មូលនិធិ និង​ការ​គាំទ្រ​ដ៏​សំខាន់​ដទៃ ។ គម្រោង​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​សំខាន់ ។ គម្រោង​ទាំងនោះ រួម​មាន នៅ​ក្រោយ​ជញ្ជាំង​មន្ទីរ​សន្តិសុខ​ស​-២១ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ផ្ទាល់​មាត់​របស់​គុក​ទួលស្លែង ។ ផលិតកម្ម​ថ្មីៗ ដូច​ជា​រឿង​ក្បង់ទឹក​ទន្លេ របស់​នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា លោក ឆាំង យុ បាន​ឈ្នះ​ពានរង្វាន់​អន្តរជាតិ​ចំនួន​ប្រាំ ហើយ​បាន​ក្លាយជា​បេក្ខភាព​ចុង​ក្រោយ​សម្រាប់​ពានរង្វាន់​ខ្សែភាពយន្ត​បរទេស​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ ។

នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា លោក ឆាំង យុ ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​ដោយ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ ភឿង សកុណា សម្រាប់​ការងារ​ជា​អ្នក​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ប្រាសាទ​កោះកែរ ដែល​ជាទី​ស្ថានបុរាណ​ដ៏​ធំ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​មិនសូវ​មាន​ប្រជាជន​រស់នៅ ដែល​គ្របដណ្តប់​លើ​ផ្ទៃដី​ជាង ៤៩ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ។ ភាគ​ច្រើន​តំបន់​នោះ​គឺជា​ព្រៃ​ក្រាស់ ហើយ​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​យក​មីន​ចេញ ។ តំបន់​នោះ​រួម​មាន​បដិសរណដ្ឋាន​បុរាណ​ជាង​១៨០​កន្លែង ដែល​មាន​ទំហំ​ខុស​គ្នា និង​មាន​វត្ថុ​សិល្បៈ​ផ្សេងៗ ។ កោះកែរ គឺជា​រាជធានី​របស់​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​៩២៨ ដល់​ឆ្នាំ​៩៤៤ ។

ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៤ រចនាបទ​កោះកែរ​បាន​វិវត្ត​ទៅ​ជា​ទម្រង់​ផ្សេង​នៃ​រូបចម្លាក់​ដ៏​អស្ចារ្យ ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​មហិច្ឆតា​ផ្នែក​សិល្បៈ​របស់​ព្រះ​អង្គ ។ សោភ័ណ​ភាព​រូបចម្លាក់​បាន​ខាប​អារម្មណ៍​ក្រុម​ឧក្រិដ្ឋជន​លួច​វត្ថុ​សិល្បៈ ដែល​បាន​យល់​ឃើញ​ថា រតនសម្បត្តិ​នោះ គឺជា​គោលដៅ​យ៉ាង​ងាយ​ស្រួល ដោយសារ​តែ​តំបន់​កោះកែរ​ជា​តំបន់​ព្រៃ​ដាច់​ស្រយាល ។ ទង្វើ​បែប​នេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​លួច​វត្ថុ​បុរាណ និង​ការ​ពង្រីក​សកម្មភាព​លួច​ជា​ច្រើន​សតវត្ស ។ វត្ថុ​បុរាណ​តិចតួច​ណាស់​ត្រូវ​បាន​ជួយ​សង្គ្រោះ ។ សោកនាដកម្ម​នៃ​រូបចម្លាក់​ប្រាសាទ​កោះកែរ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ​តាម​សារមន្ទីរ​ល្បីល្បាញ និង​នៅ​តាម​កន្លែង​ប្រមូល​វត្ថុ​បុរាណ​របស់​អ្នកមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ ។ រូបចម្លាក់​នៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​កោះកែរ បាន​លេច​ឡើង​ដោយ​សម្ងាត់​នៅ​តាម​កន្លែង​ដាក់​ដេញថ្លៃ ។

ដោយ​បាន​ជួប​ប្រទះ​សកម្មភាព​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​នេះ​ដោយ​ផ្ទាល់ នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា លោក ឆាំង យុ បាន​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត​ចាប់ផ្តើម​យុទ្ធនាការ​សាធារណៈ​ក្នុង​កម្រិត​អន្តរជាតិ ដើម្បី​ជូនដំណឹង​ដល់​សហគមន៍​អន្តរជាតិ និង​ចូលរួម​ជាមួយ​យុទ្ធនាការ​អន្តរជាតិ​ដើម្បី​ស៊ើបអង្កេត​ដើម​កំណើត​នៃ​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ និង​រួមចំណែក​លើ​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​ទទួល​ស្គាល់ ហើយ​ប្រគល់​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ​ត្រឡប់​ទៅ​កន្លែង​ដើម​វិញ ។​

យើង​នឹង​ចាប់ផ្តើម​ដំណើរការ​នេះ​តាម​រយៈ​ការ​រៃ​អង្គាស​ថវិកា​របស់​ម្ចាស់​ជំនួយ ដើម្បី​ជួយ​ដល់​ការ​ផលិត​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ​ស្តី​ពី​បញ្ហា​ទាំងនោះ ដោយ​ស៊ើបអង្កេត​ស៊ីជម្រៅ​លើ​យន្តការ និង​ដំណើរការ​របស់​ក្រុម​ឧក្រិដ្ឋជន ដែល​បាន​ធ្វើ​ជំនួញ​លើ​វត្ថុ​បុរាណ​មិន​អាច​កាត់ថ្លៃ​បាន​នេះ ។ ជំហរ​ផ្នែក​សីលធម៌ ដែល​គំនិត​ផ្តួច​ផ្តើម​មាន​នោះ គឺ​មិន​ដូច​គ្នា​ទៅ​នឹង​ចលនា​របស់​អន្តរជាតិ ដែល​គ្រាន់តែ​ជូនដំណឹង​ដល់​សហគមន៍​ទូទាំង​សកលលោក​អំពី​ការ​កកើត​ឡើង​នៃ​ទីផ្សារ​ជួញដូរ​ពេជ្រ​ខុស​ច្បាប់ ។​

ដើម្បី​លម្អិត​បន្ថែម យើង​បាន​ធ្វើការ​ប៉ាន់ស្មាន ៖

  • យើង​ប្រមើល​មើលឃើញ​ថា ដំណាក់កាល​ផ្សេងៗ​នៃ​ការ​ផលិត​ខ្សែ​ភាពយន្ត​ឯកសារ​នោះ ចាប់​តាំងពី​ការ​ធ្វើ​ផែនការ​ការ​ស្រាវជ្រាវ ការ​ស៊ើបអង្កេត ការ​ថត និង​ដំណាក់កាល​ពិនិត្យ​កែសម្រួល នឹង​ត្រូវការ​ពេលវេលា​ប្រហែល​បី​ឆ្នាំ ។
  • យើង​បាន​ធ្វើ​ផែនការ​ថវិកា​ប្រមាណ ២៥ ​ម៉ឺន​ដុល្លារ​អាមេរិក
  • យើង​នឹង​ធ្វើ​បទ​សម្ភាសន៍​ជាមួយ​អង្គភាព​ច្បាប់ និង​ប៉ូលិស​អន្តរជាតិ និង​ដាក់​បញ្ចូល​បទ​សម្ភាសន៍​នៅ​ក្នុង​ខ្សែភាពយន្ត
  • យើង​ផ្តោត​លើ​ផ្នែក​រិះគន់​ស្ថាបនា និង​ធ្វើការ​ផ្ទៀងផ្ទាត់​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ​នេះ​មួយនឹង​ផ្នែក​ផ្សេង ។​

យើង​សង្ឃឹមថា លោក​នឹង​រួមចំណែក​លើ​ការ​ចំណាយ​ក្នុង​ការ​ផលិត​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ​នេះ ។ ម្ចាស់​ជំនួយ​ទាំងអស់​នឹង​ទទួល​ស្គាល់​ចំពោះ​គុណសម្បត្តិ​នេះ ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ក្នុង​នាម​ជា​ផលិតករ មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​នឹង​ទទូច​ឲ្យ​មាន​ការ​ពិនិត្យ​កែសម្រួល​ដោយ​ឯករាជ្យ ។

សូម​ទាក់ទង​យើងខ្ញុំ ប្រសិនបើ​អ្នកមាន​ចម្ងល់ ឬ​ត្រូវការ​ព័ត៌មាន​បន្ថែម ។ យើងខ្ញុំ​ទន្ទឹងរង់ចាំ​ទទួល​ដំណឹង​អំពី​អ្នក ។

ម៉ាកាស់ ស៊ីម័រ
ទស្សនាវដ្ដី​ស្វែងរក​ការ​ពិត លេខ​១៧៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ​២០១៤
Posted in អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment