ឈ្មោះ​ខេត្ត​ក្រចេះ​មាន​ប្រភព​ពី​រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ

ក្រចេះ ជា​ឈ្មោះ​ខេត្ត​មួយ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ឦសាន​នៃ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ។ វា​មាន​ព្រំប្រទល់​ជាប់​នឹង​ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង​នៅ​ភាគ​ខាងជើង មណ្ឌលគិរី​នៅ​ខាងកើត កំពង់ធំ និង កំពង់ចាម​នៅ​ខាងលិច ហើយ​ត្បូងឃ្មុំ និង​វៀតណាម​នៅ​ខាងត្បូង ។

កន្លង​មក មាន​បងប្អូន​យើង​ខ្លះ​បាន​ចំអន់​គ្នា​លេង​ថា ខេត្ត​តូច​ច្រឡឹង​មួយ​នេះ មាន​ឈ្មោះ​ថា ក្រចេះ ព្រោះ​មក​ពី​អ្នក​ខេត្ត​នេះ គឺ «រៀន​មិន​ងាយ​ចេះ» ។ តែ​ការ​ពិត គឺ​ខេត្ត​ក្រចេះ​មាន​ឈ្មោះ​បែប​នេះ ដោយសារ​តែ​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​រុក្ខជាតិ​ម្យ៉ាង​ឈ្មោះ​ថា «ក្រចេះ» ។

ដើម​ក្រចេះ ជា​រុក្ខជាតិ​ម្យ៉ាង​មាន​ក្លិនក្រអូប​ស្រដៀង​នឹង​ដើម​ចន្ទន៍ក្រស្នា ដែល​មនុស្ស​សម័យ​ដើម​និយម​យក​មក​ធ្វើ​ជា​គ្រឿង​សម្អាង​កាយ ម្សៅ​លាបមុខ ថ្នាំសង្កូវ ធូប​ក្រអូប​ ប្រេង​ក្រចេះ​ជាដើម ។ ខេត្ត​ក្រចេះ​ដែល​មនុស្ស​ភាព​ច្រើន​តែង​និយម​មក​និយាយ​លេង​ថា ពាក្យ​ក្រចេះ​បាន​មក​ពី​រៀន​មិន​ងាយ​ចេះ តាម​ពិត​ទៅ​ក៏​មាន​ប្រវត្តិ​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​ដើម​ក្រចេះ​ចួង​ចន្ទន៍​នេះ​ដែរ ។

យោង​ទៅ​តាម​ឯកសារ​មួយ​ចំនួន​ដែល​បាន​មក​ពី​ក្រុម​ស្រាវជ្រាវ​ជីវៈចម្រុះ​កម្ពុជា​បាន​បង្ហាញ​ប្រាប់​ពី​ប្រវត្តិ​ខ្លះៗ​របស់​ដើម​ក្រចេះ ដែល​គួរ​ឲ្យ​សោកស្ដាយ​ ដោយ​បច្ចុប្បន្ន​ដើម​ក្រចេះ​បាន​ផុត​ពូជ​ទៅ​ហើយ​នៅ​កម្ពុជា ។ ដើម​ក្រចេះ​មាន​រូបរាង​ស្រដៀង​ដើម​ក្រសាំង មាន​ផ្កា​រីក​ចាប់ពី​ខែមីនា ដល់​ខែ​ឧសភា ផ្លែ​ខ្ចី​មាន​ពណ៌​បៃតង ប៉ុន្តែ​ពេល​ចាស់​ទៅ​វា​ប្រែជា​ពណ៌​ស្វាយ​ចាស់ ។

លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត ដើម​ក្រចេះ​ក៏​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​ជួយ​ទៅ​ដល់​សុខភាព ដែល​មនុស្ស​សម័យ​ដើម​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ឱសថ​សម្រាប់​ព្យាបាល​ជំងឺ​មាន​ដូច​ជា ព្យាបាល​ជំងឺ​គ្រុនក្ដៅ បញ្ចុះ​កម្ដៅ បង្កើន​ចំណង់​អាហារ សន្លាក់ឆ្អឹង រោគ​ពោះវៀន ទល់​លាមក និង​ជំនួយ​ក្នុង​ការ​ពន្យា​កំណើត​ជាដើម ។

លោក សុខ វិជ្ជា ជា​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​ជីវៈចម្រុះ​កម្ពុជា និង​បាន​សហការ​ជាមួយ​ក្រសួង​បរិស្ថាន បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ឲ្យ​ដឹង​ថា «តាម​ពិត​ទៅ​ប្រហែល​កាលសម័យ​មុន នៅ​ត្រង់​ម្តុំ​ខេត្ត​ក្រចេះ អាច​មាន​ការ​ជួញដូរ​ម្សៅ​ក្រចេះ​នេះ​ច្រើន ឬ​ក៏​មាន​ការ​កាប់​ឈើ​ក្រចេះ​លក់ ទើប​គេ​ហៅ​ខេត្ត​ក្រចេះ​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ!» ។

លោក​បាន​បន្ថែម​ទៀត​ថា «តាម​ពិត​ទៅ បើ​តាម​ខ្ញុំ​បាន​សិក្សា​លម្អិត ម្សៅ​ក្រចេះ​ចួង​ចន្ទន៍​នេះ ជា​របស់​ត្រកូល​អភិយវង្ស​បែន ដែល​ជា​ចៅហ្វាយ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​នា​សម័យ​មុន ព្រោះ​សព្វថ្ងៃ​ចៅស្រី​បង្កើត​របស់ កថាថន​ឈុំ មាន​ឈ្មោះ​ថា ប៉ាក់ប៊ុនថាន ស៊ុមស្រីកែវ បាន​យក​រូបមន្ត​ធ្វើ​ម្សៅ​ក្រចេះ​ចន្ទន៍​នេះ​មក​ផលិត​សា​ឡើង​វិញ​នៅ​ឯ​ស្រុក​សៀម ! ដូច្នេះ​ហើយ​យើង​អាច​សន្មត់​យ៉ាង​ជាក់លាក់​ហើយ​ថា ម្សៅ​ក្រចេះ​ចួង​ចន្ទន៍​នេះ ពិតជា​មាន​វត្តមាន​ប្រើប្រាស់​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​សម័យ​មុន​មែន គ្រាន់តែ​យើង​ពុំ​ទាន់​អាច​កំណត់​ពី​សម័យកាល​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់ !» ។

បើ​តាម​ឯកសារ​មួយ​ទៀត​បាន​បង្ហាញ​ថា «ខេត្ត​ក្រចេះ» ជា​ដែនដី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ​នៃ​យើង​តាំងពី​សម័យ​ចេនឡា​មក​ម្ល៉េះ ដោយហេតុ​ថា «ស្រុក​សម្បូរ» ដែល​ស្ថិត​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ គឺជា​អតីត​រាជធានី​នៃ «ចេនឡា​ទឹក​លិច» មាន​ឈ្មោះ​ថា «ក្រុង​សម្ភុបុរៈ» តាម​ពាក្យ​របស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​នៅ​តំបន់​នោះ​ក៏​ដូច​ជា​តាម​ឯកសារ​មួយ​ចំនួន​បាន​បង្ហាញ​ថា «ក្រចេះ» គឺជា​ពាក្យ​ក្លាយ​ពី​ភាសា​បារាំង​ថា GATILLE (ហ្គាទីឡេ) ដោយ​អ្នកបកប្រែ​ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​បារាំង​ពេល​នោះ​និយាយ​ពុំ​ត្រូវ​តាម​ភាសា​បារាំង​នាំ​ឲ្យ​ពាក្យ GATILLE(ហ្គាទីឡេ) នោះ​ក៏​ក្លាយជា​ពាក្យ «ក្រចេះ» ។

ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នោះ​បញ្ជាក់​ថា ដោយ​មាន​ការ​បះបោរ​ប្រឆាំង​នៃ​ជនជាតិ​ព្នង​ចំពោះ​បារាំង​នា​សម័យ​នោះ ​ពួក​បារាំង​បាន​ចាត់​កងកម្លាំង​បញ្ជូន​ទ័ព និង​ចាត់​លោក GATILLE ឲ្យ​ផ្គត់ផ្គង់​សម្ភារៈ​សឹក​ភ័ស្តុភារ និង​បោះទីតាំង​មូលដ្ឋានទ័ព​នៅ​ចំ​ក្រុង​ក្រចេះ​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ។ មូលដ្ឋានទ័ព​នោះ គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា CAMP LOGISTIQUE DE GATILLE មាន​ន័យ​ជា​ខេមរភាសា​ថា ជំរំ GATILLE ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​មាន​អ្នកខ្លះ​យល់​ថា ពាក្យ​ក្រចេះ​នេះ​យក​តាម​ឈ្មោះ​មេទ័ព​បារាំង GATILLE នេះ តែ​ទោះជា​យ៉ាងណា​ក៏​វា​ពុំ​អាច​ជា​រឿង​សម​ហេតុផល​ដែល​ថា ខេត្ត​ក្រចេះ​ជា​ឈ្មោះ​ហៅ​ច្រឡំ​ពី​បារាំង​ដែរ ៕

ប្រភពៈ  កាសែតកោះសន្តិភាព (០៣/០៥/២០២២)

Posted in ចំណេះ​ធ្វើ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ | Leave a comment

ប្រវត្ដិ​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​មាន​សារសំខាន់​អ្វីខ្លះ​ដល់​ជនជាតិ​ខ្មែរ ?

រឿងព្រេង​បុរាណ​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​ដែល​និពន្ធ​ឡើង​ដោយ​កវី​បណ្ឌិត​ខ្មែរ​គឺ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​មនោសញ្ចេតនា​របស់​ជនជាតិ​ខ្មែរ​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ៍​មក​ហើយ ។ ដោយហេតុ​ថា​ ក្រោយ​ពី​ការ​កាន់កាប់​គ្រប់គ្រង​ទឹកដី​ខ្មែរ​ដោយ​សៀម​នា​សម័យ​លង្វែក​ និង​ការ​កម្ទេច​បន្ទាយ​លង្វែក​ដោយ​កងទ័ព​សៀម​នា​ពេល​នោះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកនិពន្ធ​ខ្មែរ​បាន​និពន្ធ​រឿងព្រេង​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​ជា​កំណាព្យ​ឡើង ដើម្បី​ចង់​បង្ហាញ​ពី​ការ​ឈឺចាប់​បំផុត​របស់​ជនជាតិ​ខ្មែរ ។ លោក​បណ្ឌិត​ មីសែល ត្រាណេ អ្នកឯកទេស​ខាង​វប្បធម៌​ខ្មែរ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ឲ្យ​ដឹង​ថា ឥទ្ធិពល​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នា​សម័យ​ក្រោយ​អង្គរវត្ដ​ពោល​គឺ​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៦ ​នៃ​គ្រិស្ដសករាជ​ បាន​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​ដុនដាប ។ មូលហេតុ​នៃ​ការ​ស្រុត​ចុះ​ថាមពល​ខ្មែរ​នេះ​បណ្ដាល​មក​ពី​មូលហេតុ​ពីរ​យ៉ាង ទី​១. ការ​ដណ្ដើម​អំណាច​របស់​អ្នកដឹកនាំ​ខ្មែរ និង​ទី​២. ការ​វាតទី​និយម​របស់​សៀម​ដែល​បាន​ឈ្លានពាន​ទឹកដី​ខ្មែរ​មិន​ឈប់​ឈរ ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​១៧ ជនជាតិ​យួន​ក៏​ចាប់ផ្ដើម​ទន្ទ្រាន​ខ្មែរ​នៅ​ឯ​កម្ពុជា​ក្រោម​ទៀត ។​

តាម​សៀវភៅ​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ដែល​ចងក្រង​ដោយ​លោក​បណ្ឌិត​ មីសែល ត្រាណេ​ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ទៀត​ថា ការ​កាន់កាប់​ទឹកដី​ខ្មែរ​ដោយ​សៀម​ក្រោយ​ពី​ការ​កម្ទេច​បន្ទាយលង្វែក​ដោយ​កម្លាំង​កងទ័ព​បាន​ជំរុញ​ទឹកចិត្ដ​អ្នកនិពន្ធ​ខ្មែរ​ឲ្យ​និពន្ធ​រឿងព្រេង​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​ដោយ​ចង់​បង្ហាញ​ពី​ការ​ឈឺចាប់​ខាង​ផ្លូវចិត្ដ​ដែល​ពុំ​អាច​គណនា​បាន​ឡើយ ។ តាម​សេចក្ដី​នៃ​រឿង​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​នេះ​មាន​ជាសង្ខេប​ដូច​តទៅ ៖

នៅ​សម័យ​លង្វែក គេ​ឃើញ​មាន​ស្វាមីភរិយា​ពីរ​នាក់​រស់នៅ​ជាមួយ​គ្នា​យ៉ាង​វេទនា​តោកយ៉ាក​បំផុត ។ ខណៈ​ពេល​ប្រពន្ធ​មាន​ផ្ទៃពោះ​ ប្ដី​ក៏​បាន​នាំ​ប្រពន្ធ​ទៅ​រក​ហោរា​ទស្សន៍​ទាយ​មើល ហោរា​ក៏​បាន​ហាមប្រាម​ប្រពន្ធ​កុំ​ឲ្យ​ស៊ី​ផ្លែ​ជូរ​ឲ្យ​សោះ ដូច​ជា​ស្វាយ​និង​អម្ពិល​ជាដើម ។ ​បើ​ពុំនោះ​ទេ​ពិតជា​មាន​មហន្ដរាយ​ដល់​អាយុជីវិត​ពុំខាន​ឡើយ ។ ប្រពន្ធ​មិន​ស្ដាប់​ដំបូន្មាន​តា​ហោរា​ទេ នាង​បាន​លួច​បេះ​ផ្លែស្វាយ​យក​មក​បរិភោគ ។ ក្រោយ​បរិភោគ​រួច នាង​ក៏​បាន​ដួល​ប្រកាច់​ស្លាប់​មួយ​រំពេច​ទៅ ។ ក្នុង​ខណៈនោះ​ក៏​មាន​ហេតុការណ៍​មួយ​កើតឡើង​ផង​ដែរ​គឺ​មាន​សត្វ​គោ​ឈ្មោល​មួយ​លៀន​ចេញពី​ពោះ​របស់​នាង ។​

ក្រោយ​ពី​ប្រសូត​រួច​កាលណា សត្វ​គោ​នោះ​ក៏​បាន​ដើរទៅ​រក​ឪពុក​ភ្លាម ហើយ​ក៏​បាន​នាំ​ឪពុក​មក​កាន់​កន្លែង​កើតហេតុ ក៏​ស្រាប់តែ​ឃើញ​កូនប្រុស​មួយ​ទៀត​នៅ​ជាប់​នឹង​ទងសុក គឺ​ព្រះកែវ ។ តាម​រយៈ​ហេតុការណ៍​នេះ អ្នកស្រុក​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​រឿង​ចង្រៃ ដូច្នេះ​ក៏​បាន​ដេញ​គ្រួសារ​ដ៏​កំសត់​នេះ​ចេញពី​ភូមិ​ស្រុក​ឲ្យ​ទៅ​រស់នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ។ ប៉ុន្ដែ​រយៈពេល​មិនយូរ​ប៉ុន្មាន​ ឪពុក​របស់​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​ក៏​ទទួល​អនិច្ចកម្ម​ទៅ​ទុក​ឲ្យ​ពីរ​នាក់​បងប្អូន​រស់នៅ​កំព្រា​តែ​ឯកឯង ។​

តាម​រឿងនិទាន​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ដោយសារ​បុណ្យ​បារមី​និង​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​របស់​ព្រះគោ និង​ព្រះកែវ​បាន​រស់​ពីរ​នាក់​បងប្អូន​ដោយ​សុខសាន្ដ​ជាមួយ​គ្នា​រហូត​រៀង​ទៅ ។ រាល់ថ្ងៃ​ព្រះគោ​ជា​បង​ចិញ្ចឹម​ប្អូន​ព្រះកែវ​នឹង​អាហារ​ដែល​ខ្លួន​ស្ដោះ​ចេញពី​ពោះ ។ ភាព​អស្ចារ្យ​ខាងលើ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ដល់​អ្នកស្រុក ជា​ហេតុ​បណ្ដាល​ឲ្យ​ព្រះកែវ​តោង​កន្ទុយ​បង​ដែល​ជា​ព្រះគោ​ហោះ​ជម្លៀស​ខ្លួន ។ នៅ​សម័យ​នោះ​ជា​រជ្ជកាល​របស់​ស្ដេច​ខ្មែរ​ព្រះ​នាម​ថា ព្រះ​រាមា​ជើងព្រៃ ។ នា​ពេល​ចុង​ក្រោយ​ ព្រះកែវ​ក៏​បាន​ព្រះ​នាង​ពៅ​ជា​កូន​ស្ដេច​ធ្វើ​ជា​គូ​សង្សារ ។ បន្ទាប់​មក ក៏​លេច​ឮ​ដល់​ស្ដេច​សៀម​នៅ​ក្រុង​អយុធ្យា ។ ​ស្ដេច​សៀម​មាន​បំណង​ចង់​ចាប់​ព្រះគោ ដែល​ជា​សត្វ​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ដើម្បី​ទុកជា​វត្ថុ​សិរីមង្គល​នៃ​ព្រះរាជ​នគរ​សៀម ។ តែ​ដើម្បី​សម្រេច​គោលដៅ​នេះ ស្ដេច​សៀម​បាន​ប្រកាស​ធ្វើការ​ប្រយុទ្ធ​សត្វ​ដោយ​ប្រើ​គោយន្ដ​ដែល​ព្រះគោ​ពុំ​អាច​យកឈ្នះ​បាន ។​ នៅ​ទី​បញ្ចប់ ​បងប្អូន​ពីរ​នាក់​នេះ​ត្រូវ​ទ័ព​សៀម​យក​ទៅ​ឃុំឃាំង​នៅ​ឯ​ប្រទេស​សៀម​បាត់​ទៅ ។​

ដោយ​សម្អាង​លើ​រឿងព្រេង​នេះ​ ទើប​ជនជាតិ​ខ្មែរ​នៅ​តែ​រក្សា​គំនិត​នៃ​រឿងព្រេង​បុរាណ​នេះ​ថា នៅ​ក្នុង​ពោះ​សត្វ​គោ គឺ​មាន​ឯកសារ​សំខាន់ៗ​របស់​ប្រទេស​ជាតិ ។ ហើយ​បន្ទាប់​ពី​សៀម​ចាប់​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​ទៅ ប្រទេស​កម្ពុជា​ចេះ​តែ​ចុះ​អន់​ខ្សោយ​នូវ​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​ជា​បន្ដបន្ទាប់​មក ។ លោក​បណ្ឌិត​បាន​ចាត់​ទុក​រឿងព្រេង​ព្រះគោ​ព្រះកែវ​នេះ​ថា មាន​ឥទ្ធិពល​ជា​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ដ៏​ជ្រាលជ្រៅ​ណាស់ ៕

ប្រភពៈ កាសែត​រស្មី​កម្ពុជា (២២/០៦/២០០៤)

Posted in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment

ស្វែង​យល់​ពី​ទំនៀមទម្លាប់​របស់​ជនជាតិ​ចារ៉ាយ

ទោះបីជា​សង្គម​ជាតិ​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​រីក​ចម្រើន​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ក៏​ជនជាតិ​ភាគតិច​នៅ​តំបន់​ភ្នំ​រក្សា​បាន​នូវ​ប្រពៃណី​ទំនៀមទម្លាប់​មាន​ទាំង​របៀបរបប​រស់នៅ​ ជំនឿ​ទៅ​លើ​អារក្ស​អ្នកតា​ភ្នំ​ និង​តំណម​ផ្សេងៗ​របស់​ពួក​គេ​បាន​យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន​រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ។​ ការ​មិន​គោរព​ប្រតិបត្តិ​ ឬ​ក៏​ការ​ធ្វើ​អ្វីមួយ​ខុសឆ្គង​ទៅ​នឹង​ទំនៀមទម្លាប់​ដូនតា​របស់​ពួក​គេ​ដែល​បាន​រក្សា​ទុក​ឲ្យ​គេ​រាប់​តំណ​នោះ ឬ​ក៏​ខុសឆ្គង​ចំពោះ​អារក្ស ពួក​គេ​មាន​ជំនឿ​ថា ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​គ្រួសារ​គេ​ជួប​ប្រទះ​គ្រោះ​ចង្រៃ​ផ្សេងៗ​ដែល​អាច​កើត​មាន​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​ជីវិត​របស់​ពួក​គេ​បាន ។​

ខាងក្រោម​នេះ​គឺជា​ការ​បង្ហាញ​ពី​ជំនឿ​មួយ​របស់​ជនជាតិ​ភាគតិច​ចារ៉ាយ​ដែល​រស់នៅ​ក្នុងស្រុក​អូរយ៉ាដាវ ខេត្ដ​រតនៈគិរី​ដែល​ជំនឿ​នោះ​និយាយ​ពី​ស្ដ្រី​ដែល​មាន​ផ្ទៃពោះ​នៅ​ពេល​សម្រាល​កូន ហើយ​បើ​កូន​នោះ​កើតមក​ភ្លោះ​ ឆ្មប​ដាច់ខាត​ត្រូវ​ច្របាច់​ច្រមុះ​ទារក​ណាមួយ​ឲ្យ​ស្លាប់ ព្រោះ​បើ​ទុក​ទាំង​ពីរ​គេ​មាន​ជំនឿ​ថា ចង្រៃ​ដល់​ពុក​ម្ដាយ ​និង​មនុស្ស​ក្នុងភូមិ​ទាំងមូល​ដែល​ទំនៀមទម្លាប់​នេះ​រក្សា​បាន​រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ។​

ក្រៅពី​ជនជាតិ​ភាគតិច​ផ្សេងៗ​នៅ​រតនៈគិរី ចារ៉ាយ​ក៏​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​មួយ​ដែល​រស់នៅ​ច្រើន​ក្នុង​ភូមិសាស្ដ្រ​ស្រុក​អូរយ៉ាដាវ​ដោយ​មាន​ប្រពៃណី​ទំនៀមទម្លាប់​ជំនឿ​ផ្សេងៗ​ពី​គ្នា​ មាន​ជា​អាទិ៍ ជំនឿ​ទៅ​លើ​ស្ដ្រី​ដែល​សម្រាល​កូន​ភ្លោះ ហើយ​ដាច់ខាត​ត្រូវ​តែ​ច្របាច់​ច្រមុះ​ទារក​មួយ​ឲ្យ​ស្លាប់ គឺ​ទុក​តែ​មួយ​ដែល​ទំនៀមទម្លាប់​នេះ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ខាងក្រៅ​រិះគន់​ថា មិនមែន​ជា​ជំនឿ​សម​ហេតុ​ផល​នោះ​ទេ ។ ទាក់ទិន​នឹង​ជំនឿ​គួរ​ឲ្យ​ខ្លាច​នេះ ត្រូវ​បាន​បុរស​ចំណាស់​ជា​ជនជាតិ​ចារ៉ាយ​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ សល់ គិស រស់នៅ​ស្រុក​អូរយ៉ាដាវ​រៀបរាប់​ឲ្យ​ដឹង​ថា ទំនៀមទម្លាប់​នេះ​កើត​មាន​តាំងពី​ដូនតា​រាប់​រយ​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ហើយ​រក្សា​បាន​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ គឺ​មិន​បោះបង់​ចោល​ទេ ។​

បុរស​ម្នាក់​នេះ​រៀបរាប់​បន្ដ​ទៀត​ថា តាម​ប្រពៃណី​រស់នៅ ក៏​ដូច​ជា​ត្រណម​របស់​ជនជាតិ​ចារ៉ាយ គឺ​នៅ​ក្នុងភូមិ​បើ​មាន​ស្ដ្រី​ណា​ម្នាក់​កើតកូន​មក​ជា​កូនភ្លោះ គឺ​ឆ្មប និង​ចាស់ទុំ​ដែល​ទៅ​បង្កើត​នោះ​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ច្របាច់​ច្រមុះ​ទារក​ណា​ម្នាក់​ឲ្យ​ស្លាប់​មិន​កំណត់​ថា​ទារក​បង​ឬ​ប្អូន​ទេ គឺ​កើតមក​ភ្លាម​ច្របាច់​ផ្ដាច់ដង្ហើម​តែ​ម្ដង ។ ការ​ធ្វើ​បែប​នេះ​គឺ​គេ​មាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​ព្រះ (អារក្ស) ព្រោះ​បើ​ទុក​ទារក​ទាំង​ពីរ​ឲ្យ​រស់ វា​មាន​កំហុស​ជាមួយ​ព្រះ ដោយ​ព្រះ​មិន​យោគយល់​ដល់​ឪពុក​ម្ដាយ ក្រុម​គ្រួសារ​ព្រមទាំង​អ្នក​ភូមិ​ទាំងអស់​ឡើយ​ ហើយ​ព្រះ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​ជួប​គ្រោះ​ចង្រៃ​ដែល​អាច​ឲ្យ​មនុស្ស​ក្នុងភូមិ​ឈឺ​ស្លាប់​ដោយ​ជំងឺ​ផ្សេងៗ ។ ឯ​ម្យ៉ាងទៀត ចំពោះ​ស្ដ្រី​ដែល​មាន​កូន​ភ្លោះ​នោះ គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ស្ដ្រី​ចង្រៃ​ឧត្បាត ទោះ​បីកូន​សម្លាញ់​របស់​ខ្លួន​ត្រូវ​បាន​ច្របាច់​ច្រមុះ​ផ្ដាច់​ដង្ហើម​ហើយ​ក៏​ដោយ​ក៏​ស្ដ្រី​ជា​ម្ដាយ​ត្រូវ​ឲ្យ​ក្រុម​គ្រួសារ​ធ្វើ​ពិធីសែនព្រេន​បន្ថែម​ទៀត ដើម្បី​ជា​ការ​សុំ​លាង​ទោស​កំហុស​ចំពោះ​ព្រះ​ព្រោះ​ព្រះ​មិន​តម្រូវ​ឲ្យ​ស្ដ្រី​ណា​ម្នាក់​ក្នុង​ភូមិ​មាន​កូន​ភ្លោះ​ពីរ ឬ​បី​នាក់​ទេ ។​

ដោយឡែក​ប្រសិនបើ​ស្ដ្រី​នោះ​ទៅ​ឆ្លង​ទន្លេ​នៅ​មណ្ឌល​សុខភាព ហើយ​កើត​បាន​កូន​ភ្លោះ​ចាំបាច់​ត្រូវ​ឲ្យ​កូន​ណា​មួយ​ទៅ​នរណា​ម្នាក់​ចិញ្ចឹម បើ​ហ៊ាន​យក​ទាំង​ពីរ​ទៅ​ចូល​ក្នុង​ភូមិ ស្ដ្រី​ជា​ម្ដាយ​ត្រូវ​ទទួល​ការ​ផាកពិន័យ​ពី​សំណាក់​មេកន្ទ្រាញ ឬ​ក៏​ដេញ​មិន​ឲ្យ​រស់នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ឡើយ ហើយ​ចំពោះ​ការ​ឲ្យ​កូន​ទៅ​គេ​មួយ​យក​ទៅ​ចិញ្ចឹម​នោះ ប្រសិនបើ​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​គេ​ដឹង​រឿង​ថា ទៅ​សម្រាល​កូន​នៅ​មណ្ឌល​សុខភាព​បាន​កូន​ភ្លោះ ហើយ​បំបែក​កូន​មួយ​ឲ្យ​ទៅ​អ្នក​ផ្សេង​ដើម្បី​ចិញ្ចឹម ពេល​ចូល​មក​ភូមិ​វិញ​ស្ដ្រី​ជា​ម្ដាយ​ប្រាកដជា​ត្រូវ​ទទួល​ទោស​ផាកពិន័យ​កាប់​ក្របី​ផឹកស្រា​សែន​ឲ្យ​ព្រះ​ជា​មិន​ខាន ឬ​ក៏​ត្រូវ​បណ្ដេញ​ចេញ​មិន​ឲ្យ​រស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ឡើយ ។​

ដោយឡែក​ករណី​មួយ​ទៀត ចំពោះ​ស្ដ្រី​ណា​ម្នាក់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​មាន​ផ្ទៃពោះ​ដោយ​មិន​បាន​រៀបការ (ផើមព្រៃ) ហើយ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ភូមិ​គេ​ដឹង ពេល​នោះ​មេកន្ទ្រាញ​ភូមិ​ត្រូវ​ហៅ​នាង​នោះ​មក​សួរ តើ​នាង​មាន​ផ្ទៃពោះ​ជាមួយ​បុរស​ណា ហើយ​ត្រូវ​ចង្អុល​ប្រាប់​ឈ្មោះ​បុរស​នោះ​ដោយ​តាម​ត្រង់​ដើម្បី​ហៅ​បុរស​នោះ​មក​សួរ​រក​ការ​ពិត ប្រសិនបើ​បុរស​នោះ​ឆ្លើយ​ថា​បាន​ស្រឡាញ់​នាង​មែន ដាច់ខាត​ត្រូវ​តែ​រៀបការ​ជាមួយ​នាង ប៉ុន្ដែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ប្រសិនបើ​បុរស​នោះ​ឆ្លើយ​បដិសេធ​ថា​មិន​បាន​រួមរ័ក​ជាមួយ​នាង​ទេ គឺ​នាង​នោះ​ត្រូវ​ទទួល​ការ​ផាកពិន័យ​ពី​សំណាក់​អ្នក​ភូមិ ហើយ​កូន​ដែល​នៅ​ក្នុង​ផ្ទៃ​នោះ​ត្រូវ​តែ​ផឹក​ប្រទាល​រំលូត​ចោល បើ​មិន​ធ្វើ​តាម​បញ្ជា​របស់​អ្នក​ភូមិ​និង​មេកន្ទ្រាញ​ទេ ស្ដ្រី​នោះ​ដាច់ខាត​ត្រូវ​និរទេស​ចេញពី​ភូមិ មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​រស់នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ទៀត​ទេ ដោយសារ​នាង​ជា​ស្រី​ចង្រៃ ។​

ជំនឿ​ដែល​បាន​រៀបរាប់​មក​ខាងលើ​នេះ ត្រូវ​បាន​បងប្អូន​ជនជាតិ​ចារ៉ាយ​អះអាង​ថា គឺជា​ជំនឿ​ទំនៀមទម្លាប់​ពិត​របស់​ជនជាតិ​ចារ៉ាយ​ដែល​ពួក​គេ​បាន​រក្សា​ទុក​តាំងពី​ដូនតា​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ ៕

ប្រភពៈ កាសែត​កោះសន្ដិភាព (០៦/០៩/២០០៤)

Posted in ចំណេះ​ធ្វើ, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment

ជីវិត និង​ស្នាដៃ​របស់​លោក ចាន់ យូរ៉ាន់

ចាន់ យូរ៉ាន់ (1934-20XX)

លោក ចាន់ យូរ៉ាន់ កើត​នៅ​ថ្ងៃទី​៧ មករា ឆ្នាំ​១៩៣៤ ឪពុក​ឈ្មោះ ចាន់ ឌុច ម្តាយ​ឈ្មោះ ឱប ល្មុង ។ លោក​បាន​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​ស៊ីសុវត្តិ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៣ លោក​បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​មធ្យម​សិក្សា​ បាន​ធ្វើ​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​នៅ​វិទ្យាល័យ​ឯកជន​កម្ពុជបុត្រ បាន​ចូល​ជា​សិស្ស​សាលា​ភូមិន្ទ​រដ្ឋបាល (ERA) ផ្នែក​ការទូត និង​មាន​បរិញ្ញាបត្រ​នីតិសាស្ត្រ​ ឆ្នាំ​១៩៥៦ ។

លោក ចាន់ យូរ៉ាន់ បាន​បម្រើ​ការងារ​វិស័យ​ការទូត​នៅ​ប៉ារីស ឆ្នាំ​១៩៥៩ និង​នៅ​សេណេហ្គាល់ ។ នៅ​ពេល​ដែល​សភា​ខ្មែរ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ទម្លាក់​សម្តេច​សីហនុ លោក​បាន​ជ្រើស​រើស​យក​ផ្លូវ​ដើរ​តាម​សម្តេច​សីហនុ ។ ពី​ឆ្នាំ​១៩៧០ – ១៩៧៥ លោក​មាន​ឋានៈ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​អប់រំ​នៃ​រាជរដ្ឋាភិបាល​ក្រៅ​ស្រុក ។ ពេល​ដែល​រាជរដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ (GCKD) កើត​ឡើង លោក ចាន់ យូរ៉ាន់ បាន​ធ្វើជា​អគ្គរាជទូត​នៅ​សេណេហ្គាល់ ឆ្នាំ​១៩៨៣ នៅ​ម៉ាលី បន្ទាប់មក​នៅ​ប៉េកាំង (មេសា ១៩៨៤) ប៉ាគីស្ថាន (១៩៨៦) ។ នៅ​ខែ​មិថុនា ១៩៩៤ លោក​ជា​ប្រធាន​គណៈប្រតិភូ​ខ្មែរក្រហម​សម្រាប់​ការចរចា​តុ​មូល​សម្រាប់​សន្តិភាព និង​បាន​ទទួល​ឋានៈ​ជា​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការបរទេស និង​រដ្ឋមន្ត្រី​ទទួល​បន្ទុក​ខាង​ច្បាប់​ប្រពៃណី វប្បធម៌ និង​អក្សរសិល្ប៍​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​ក្រហម ដែល​មាន​លោក ខៀវ សំផន ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ។

អ្នក​ការទូត ការពារ​គំនិត​ខ្មែរក្រហម

តាម​វិទ្យុ​ខ្មែរក្រហម ថ្ងៃ​ទី​៦ សីហា ១៩៩៧ លោក ចាន់ យូរ៉ាន់ បាន​ចោទ​ប្រកាន់​លោក ង្វៀង ម៉ាញ់កាំ រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​វៀតណាម ថា «កំពុង​លេប​កម្ពុជា» ដូច​ដែល​វៀតណាម​បាន​ធ្វើ​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម ។

ថ្ងៃ​ចន្ទ ២២ មិថុនា ១៩៩៨ មាន​ធ្វើ​សន្និសីទ​កាសែត​នៅ​ភ្នំពេញ​នៃ​កម្មាភិបាល​ជាន់ខ្ពស់​ខ្មែរក្រហម ៥​នាក់ ដែល​បាន​ចុះ​ចូល​មក​រាជរដ្ឋាភិបាល តាំង​ពី ១០​ថ្ងៃ​មុន​មក​ហើយ ដោយសារ​លោក អៀង សារី ជា​អ្នក​ចរចា ។ មួយ​​ថ្ងៃ​មុន​ធ្វើ​សន្និសីទ​នេះ អ្នក​ទាំង​នោះ បាន​ទទួល​ទាន​ភោជនាហារ​ដ៏​ឆ្ងាញ់​ពិសា រៀបចំ​ដោយ​លោក ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ទី​២ លោក ទៀ បាញ់ សហរដ្ឋមន្ត្រី​ការពារ​ជាតិ​ នៅ​គេហដ្ឋាន​លោក ហ៊ុន សែន នៅ​តាខ្មៅ ។ តាម​រយៈ​រូប​ថត គេ​ឃើញ​កម្មាភិបាល ៥​នាក់​នោះ​ឱន​លំទោន​សំពះ​គោរព​លោក ហ៊ុន សែន គួរ​ឲ្យ​រំភើប ។ «យើង​បាន​ថ្លែង​កតវេទិតា​ចំពោះ​លោក​ (ហ៊ុន សែន) ដែល​ទទួល​យើង​ខ្ញុំ​មក​រួម​រស់​ក្នុង​សង្គម​វិញ» លោក ចាន់ យូរ៉ាន់ បាន​ថ្លែង ។ «គាត់ (ហ៊ុន សែន) បាន​និយាយ​យ៉ាង​ច្បាស់​មក​យើង​ខ្ញុំ​ថា ត្រូវ​តែ​បំភ្លេច​ការកន្លង​មក​ហើយ ហើយ​ទៅ​អនាគត ​ត្រូវ​ចាប់​ដៃ​គ្នា​កសាង​សន្តិភាព និង​ការ​បង្រួប​បង្រួម​ជាតិ» លោក ម៉ក់ បេន អតីត​រដ្ឋមន្ត្រី​ខ្មែរក្រហម​ខាង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ បន្ត។ ចំពោះ​សំណួរ​ពី​ពេល​កន្លង​មក កម្មាភិបាល​ខ្មែរ​ក្រហម ៥​នាក់​នេះ (ចាន់ យូរ៉ាន់, ម៉ក់ បេន, ជួន ជឿន, អ៊ិន សូភាព, កោ ប៊ុនហេង) ឆ្លើយ​ព្រមៗ​គ្នា​ថា «ពី​ពេល​នេះ​ត​ទៅ ត្រូវ​គិត​ទៅ​ពេល​មុខ ទៅ​អនាគត» ។ ចំពោះ​សំណួរ​ថា លោក​ដែល​បាន​ជួប តាម៉ុក ឬ​ទេ ? «ពេល​ចុង​ក្រោយ​ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ តាម៉ុក ២​ខែ​មុន ក្នុង​ពេល​ដែល​យើង​រត់​គេច​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ និង​ភ្នំ ។ ដោយសារ​បញ្ហា​សន្តិសុខ ​យើង​ពុំ​បាន​ធ្វើ​ពី​មុន​មក​ទេ…» នេះ​ជា​ចម្លើយ​របស់​លោក ចាន់ យូរ៉ាន់ ។ សំណួរ​មួយ​ទៀត​ «តើ​ក្រុម​លោក​ចូល​បោះឆ្នោត​ថ្ងៃទី​២៦ កក្តដា ១៩៩៨ ឬ​ទេ ?» អ្នក​ទាំង ៥ ឆ្លើយ​ថា​ «ការ​បោះឆ្នោត​ត្រូវ​ធ្វើ​តាម​ឆន្ទៈរាស្ត្រ ចង់​បាន​យុត្តិធម៌ សមធម៌» ដោយ​បាន​បង្ហាញ​កាត​បោះឆ្នោត ដែល​អ្នក​ទាំង​នោះ​បាន​ចុះ​ឈ្មោះ​ក្នុង​បញ្ជី​នៅ​ប៉ៃលិន ។

សព្វថ្ងៃ​នេះ លោក ចាន់ យូរ៉ាន់ រស់​នៅ​ភ្នំពេញ ។ មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ខ្មែរក្រហម ៥​នាក់​នេះ គ្មាន​ភិតភ័យ​បារម្ភ​ពី​ការ​កោះ​ហៅ​ទៅ​បំភ្លឺ​ស្តីពី​ព្រឹត្តិកាណ៍​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៥ -​ ១៩៧៩ ដោយ​តុលាការ​កាត់​ទោស​អតីត​មេ​ខ្មែរក្រហម​ឡើយ ៕

ដកស្រង់​ពី​សៀវភៅ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា និង​វរជន​ខ្មែរ (ឆ្នាំ​២០១៣)

Posted in ប្រវត្តិជនសំខាន់ | Leave a comment

គោលឿន​សឹក​ក ស្រី​ល្អ​សឹក​គូទ

សុភាសិត​នេះ​ជា​វាចា
បោរាណប្រៀបធៀប​រៀប​ឧបមា អំពី​ធម្មតា​មនុស្ស​ទាំងឡាយ ។
ដែល​មាន​ចំណេះ​ចេះ​ការណា ថ្លៃថ្លា​គ្រាន់បើ​ប្រសើរ​សាយ
អ្នកផង​ច្រើន​ជ្រក​មក​អភិប្រាយ ពឹង​ឲ្យ​ខ្វល់ខ្វាយ​ធ្វើការ​នោះ ។
ការពឹង​នោះ​ចួន​ក៏​មាន​ផល ចួនកាល​នាំ​ខ្វល់​អំពល់​ស្មោះ
តែត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ដោយ​សង្គ្រោះ ចំពោះ​ឈ្មោះ​អ្នក​ដែល​មក​ពឹង ។
ម្លោះហើយ​លំបាក​ដូច​គោលឿន មាន​ល្បឿន​បោល​ល្បី​ថ្វី​ជើង​រឹង
ដែល​គេ​ច្រើន​ប្រើ​ឲ្យ​បោល​វឹង ត្រូវតែ​ខំប្រឹង​ទាល់​សឹក​ក ៕

អធិប្បាយ​សុភាសិត ដោយ ឃុន​ឧត្ដម​ប្រីជា ចាប ពិន

«គោ​លឿន​សឹក​ក ស្រី​ល្អ​សឹក​គូទ» អត្ថាធិប្បាយ​ដោយ លី ថៃលី

Posted in ឃ្លាំង​គំនិត, អក្សរសាស្ត្រ | Leave a comment

ក្របី​បាត់ ទើប​ធ្វើ​របង ដល់​ពេល​ប្រឡង ទើប​ស្វាធ្យាយ

ក្របី​បាត់ ទើប​ធ្វើ​របង ដល់​ពេល​ប្រឡង ទើប​ស្វាធ្យាយ លុះ​ពេល​ចេញ​ដើរ ទើប​វេច​សំពាយ បី​នេះ​អន្តរាយ អសារ​ឥត​ការ

អត្ថាធិប្បាយ

សុភាសិត​នេះ ជា​ពាក្យ​ងាយ​យល់ មិន​ត្រូវការ​ពន្យល់​វែង​ឆ្ងាយ​ទេ ។ ដោយ​សង្ខេប បុព្វបុរស​យើង​ចង់​ទូន្មាន​យើង​ថា ត្រូវ​មាន​ការ​ប្រុង​ប្រៀប​ទុក​ជា​មុន កុំ​ចាំ​ឲ្យ​អន្តរាយ​កើត​មាន​រួច​ទៅ​ហើយ ទើប​ស្ទុះស្ទារ រត់​ជើង​បី​ជើង​បួន រក​របៀប​ការពារ​… វា​គ្មាន​បាន​ប្រយោជន៍​អ្វី​ទេ ! គួរ​ធ្វើ​របង​ការពារ​ក្របី​ឲ្យ​បាន​មាំ កុំ​ឲ្យ​ចោរ​លួច​បាន មិន​ត្រូវ​ធ្វើ​របង​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ចោរ​លួច​យក​ទៅ​បាត់​ហើយ​នោះ​ទេ ។

ជា​សិស្ស ត្រូវ​ខំ​រៀន​មុន​ពេល​ប្រឡង បើ​ដល់​ថ្ងៃ​ប្រឡង​ទៅ​ហើយ ទើប​ចាប់​រៀន តើ​សង្ឃឹម​ថា​ជាប់​ឬ​ទេ ?

ឯការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ទី​ឆ្ងាយ​ក៏​ដូច​គ្នា គួរ​រៀបចំ​សម្ពាយ (អីវ៉ាន់) ឲ្យ​បាន​រួច​ស្រេច​មុន​ពេល​ចេញ​ដំណើរ មិន​ត្រូវ​រង់ចាំ​រហូត​ដល់​ម៉ោង​ចេញ ទើប​ស្ទុះស្ទារ​រៀបចំ​នោះ​ទេ ។ បើ​មិន​ដូច្នេះ​ទេ អីវ៉ាន់​ជាច្រើន​ដែល​ត្រូវ​យក​ទៅ​ជាមួយ​ខ្លួន មុខ​ជា​មិន​បាន​ទៅ​ជាមួយ​ខ្លួន​ឡើយ !

ដោយ ម៉ែន រៀម សៀវភៅ​រសជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ

«ក្របី​បាត់​ទើប​ធ្វើ​របង ពេល​ប្រឡង​ទើប​ស្វាធ្យាយ» អត្ថាធិប្បាយដោយ លី ថៃលី

Posted in ឃ្លាំង​គំនិត | Leave a comment

ដើរ​មុខ​មិន​ចេះ​បង់បោយ ដើរ​ក្រោយ​មិន​ចេះ​រែកពុន

និយមន័យៈ ធ្វើ​ចៅហ្វាយ​គេ​ក៏​ពុំកើត ធ្វើ​អ្នកបម្រើ​គេ​ក៏​ពុំបាន ។

អត្ថាធិប្បាយ

មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​សុទ្ធ​តែ​មាន​អត្តចរិក​ប្លែក​គ្នា​តែ​រៀងៗ​ខ្លួន​ពី​កំណើត ។ អ្នកខ្លះ​កាច អ្នកខ្លះ​ស្លូត ខ្លះ​កាច​ពេក​ធ្វើ​ការ​មិន​បាន ខ្លះ​ស្លូត​ពេក​ធ្វើការ​មិន​កើត ។ ខ្លះ​ឫកពា​ច្រងេង​ច្រងាង ការងារ​មិន​ច្បាស់​ការងារ បាន​តែ​អំណួត​ក្អេងក្អាង​ទើស​មេឃ ។ អ្នក​ខ្លះ​ធ្វើធំ​ក៏​បាន ធ្វើ​តូច​ក៏​កើត ។ អ្នក​ខ្លះ​ធ្វើ​ធំ​ក៏​មិន​កើត ធ្វើ​តូច​ក៏​មិន​បាន ។

ដើរ​មុខ​មិន​ចេះ​បង់បោយ

ក្នុង​អត្ថន័យ​ខាងលើ​នេះ លោកចង់​សង្កត់​ធ្ងន់​ទៅ​លើ​អ្នក​ដែល​ធ្វើ​ធំ​មិន​កើត ។ តែ​លោក​មិន​និយាយ​ពី​ចំណេះ​វិជ្ជាទេ គឺ​លោក​ពោល​យោង​ទៅ​លើ​ឥរិយាបថ បុគ្គលិក​លក្ខណៈ​របស់​បុគ្គល ។ តួយ៉ាង​ដូចជា អ្នក​ខ្លះ​បាន​ធ្វើ​ជា​មេកោយ​គេ​ទៅ​ហើយ តែ​មិន​ចេះ​រៀបចំ​ឫកពា​ឲ្យ​ថ្លៃថ្នូរ​សមរម្យ​ជា​អ្នក​ឈាន​មុខ គឺ​ឲ្យ​សម​ជា​មេកោយ​របស់​គេ ។ ការ​ដែល​មាន​អត្តចរិក​ឫកពា​មិន​ថ្លៃថ្នូរ​បែប​នេះ​ហើយ​ដែល​លោក​ពោល​ថា ដើរ​មុខ​មិន​ចេះ​បង់​បោយ ។

ដើរ​ក្រោយ​មិន​ចេះ​រែក​ពុន

មនុស្ស​ខ្លះ​គ្មាន​ចំណេះ​ដឹង​អ្វី​ទេ បើ​ឲ្យ​ធ្វើ​មេ​គេ​ក៏​ធ្វើ​ពុំ​កើត ព្រោះ​គ្រប់​ឥរិយាបថ​មើល​ទៅ​ឃើញ​សុទ្ធ​តែ​ឆ្គង ។ ដូច្នេះ បើ​ឲ្យ​ដើរ​តាម​ក្រោយ​គេ​ក៏​ដើរ​តាម​មិន​បាន​ទៀត ។ ព្រោះ​គេ​ប្រកាន់​ឫកជា​អ្នក​គ្រាន់​បើ​ទៅ​ហើយ ។ តាម​ពិត​អ្នក​ឈាន​ក្រោយ ត្រូវ​មាន​ពលកម្ម​ជាធំ បើ​ត្រូវ​រែក លី សែង ដូច​ម្ដេចម្ដា ត្រូវ​ធ្វើ​បាន​ទាំងអស់ ។ អ្នក​ឈាន​ក្រោយ បើ​ធ្វើ​ប៉ុណ្ណឹង​មិន​បាន​ទៀត មិន​ដឹង​ជា​ឲ្យ​ធ្វើ​អ្វី ។

មនុស្ស​ដែល​ឈាន​មុខ​មិន​សម ឈាន​ក្រោយ​មិន​សម មិន​ដឹង​ជា​ត្រូវ​យក​ទៅ​ឲ្យ​សម​នៅ​កន្លែង​ណា​ទេ ។ ត្រង់​នេះ​ឯង​ដែល​លោក​ចង់​បន្ទោស​ថា យ៉ាប់​ហើយ ៕

សុភាសិត​ផ្សេងទៀត

Posted in ឃ្លាំង​គំនិត | Leave a comment

ស្វែងយល់​ពាក្យ «ចេចចូច»

«ចេចចូច» តាម​វចនានុក្រម ពាក្យ​នេះ​មានន័យ​ថា ដែល​ប៉ិន​ខាង​និយាយ​ដើម​គេ ដែល​ប៉ិន​ខាង​ពោល​ពាក្យ​ញុះញង់ ដោយ​នាំពាក្យ​សម្ដី​ទៅ​មក ។ល។ បរិវាស័ព្ទ «ចូច» អាចគន្លាស់​បាន​ជា​ពាក្យ «ចូច​ញុះញង់​ពប្លូច​ពប្លេក» គឺចេច​ញុះញង់​ពប្លេក​ពប្លូច ។ អ្នក​ខ្លះ​និយាយ​ថា ចេកចូច​វិញ ។

បរិវារសព្ទ​ខ្មែរ​ផ្សេងទៀត

Posted in វាក្យសព្ទខ្មែរ | Leave a comment

កម្ពុជា​មាន​មូស​ចំនួន ២៩០​ប្រភេទ

មូស​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ចូល​ក្នុង​អំបូរ​គូលីស៊ីដេ (Culicidae) ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​កត់ត្រា​ថា មាន​សរុប​ប្រមាណ​ជាង ៣៦០០​ប្រភេទ នៅ​លើ​សកលលោក ។ ប្រទេស​កម្ពុជា គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ​២០២០ មាន​ការ​កត់ត្រា​មូស​បាន​ចំនួន ២៩០​ប្រភេទ ស្មើនឹង ២០​ពួក ដោយ​ក្នុង​នោះ ៤៩​ប្រភេទ ជា​កំណត់​ត្រា​ថ្មី ហើយ​មូស ៤៣​ប្រភេទ មាន​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​បង្កជំងឺ (Maquart et al., 2020) ។ នេះ​បើ​តាម​កំណត់ត្រា​មូស​នៅ​កម្ពុជា ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​ដោយ​ក្រសួង​បរិស្ថាន ។​

អត្ថបទ​ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​ដោយ​នាយកដ្ឋាន​ជីវៈចម្រុះ នៃ​អគ្គនាយកដ្ឋាន​គោលនយោបាយ និង​យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​ក្រសួង​បរិស្ថាន បង្ហាញ​ថា តាម​ការ​វាយ​តម្លៃ​ជំងឺ​បង្ក​ឡើង​ដោយ​សត្វល្អិត មាន​ច្រើន​ជាង ១៧% នៃ​ជំងឺ​ឆ្លង​សរុប និង​បណ្ដាល​ឲ្យ​មនុស្ស​ស្លាប់​ជាង​មួយ​លាន​នាក់​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំៗ ហើយ​បាន​សាយភាយ​ទៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​ពាសពេញ​ពិភពលោក តាម​រយៈ​ទង្វើ​របស់​មនុស្ស ដូចជា ការ​ដឹកជញ្ជូន​ សកម្មភាព​ទេសចរណ៍ ។ល។ ក្នុង​ចំណោម​ប្រភេទ​សត្វល្អិត​បង្កជំងឺ សត្វ​មូស​ចំនួន​បី​ពួក​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ជា​ភ្នាក់ងារ​ចម្លង​ជំងឺ​សកម្ម​ជាង​គេ ដូចជា មូស​ក្នុង​ពួកអេដេស (Aedes) ជា​ភ្នាក់ងារ​បង្ក​ជំងឺ​គ្រុនឈាម (Dengue) គ្រុន​ឈីក (Chikungunya) ហ្ស៊ីកា (Zika) ពួក​អាណូផេលេស (Anopheles) ជា​ភ្នាក់ងារ​បង្ក​ជំងឺ​គ្រុនចាញ់ (Malaria) និង​ពួក​គូលិច (Culex) ជា​ភ្នាក់ងារ​បង្ក​ជំងឺ​គ្រុនលឿង (Yellow fever) និង​ជំងឺ​រលាក​ខួរក្បាល​ជប៉ុន(Japanese Encephalitis) ហើយ​មូស​ទាំង​បី​ពួក​នេះ សុទ្ធតែ​ជា​ភ្នាក់ងារ​បង្ក​ជំងឺ​ជើងដំរី (Elephantiasis) ។ ជាក់ស្តែង នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជំងឺ​គ្រុនឈាម ដែល​មាន​មូសខ្លា (Aedes aegypti) ជា​ភ្នាក់ងារ​ចម្លង ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ជំងឺ​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​បំផុត​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ផ្ទុះ​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៥ ដោយ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​អ្នក​ជំងឺ​ស្លាប់​ជាង ៤០០​នាក់ ។

អត្ថបទ​នេះ​បន្ថែម​ថា ចំណែក​ជំងឺ​គ្រុនចាញ់ ដែល​មាន​ភ្នាក់ងារ​ចម្លង​ជា​មូស​ដែកគោល (ចំនួន ៤​ប្រភេទ​គឺ៖ Anopheles minimus, A. dirus, A. maculatus, A. aconitus) មាន​អត្រា​ចម្លង​ថយចុះ​ក្នុង​អំឡុង​ពីរ​ទសវត្សរ៍​ចុង​ក្រោយ ប៉ុន្តែ​វា​បាន​កើន​ឡើង​វិញ​ម្ដង​ទៀត​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៧ ។

អត្ថបទ​ដដែល​បន្ត​ថា នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ការ​សិក្សា​អំពី​សត្វ​មូស​រយៈ​ពេល​ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០ ដោយ​និស្សិត​ផ្នែក​អភិរក្ស​ជីវៈចម្រុះ​នៃ​សាកវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ សហការ​ជាមួយ​វិទ្យាសា្ថន​ប៉ាស្ទ័រ បាន​រក​ឃើញ​មូស​ចំនួន ១០​ប្រភេទ ក្នុង​នោះ​មូស​ក្នុង​ពួក​អេដេស ចាប់​បាន​សំណាក​ច្រើន​ជាង​គេ ពោល​គឺ​ប្រមាណ ៨៧% នៃ​ចំនួន​សំណាក​មូស​សរុប ហើយ​ប្រភេទ​មូស​ចាប់​បាន​សំណាក​តិច​បំផុត​គឺ Toxorhynchites splendens (Khin in prep) ។

ក្រសួង​បរិស្ថាន​ក៏​បាន​គូស​បញ្ជាក់​ថា ប្រភេទ​មូស Toxorhynchites splendens ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា ជា​ប្រភេទ​សូចនាករ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ប្រភេទ​មូស​ផ្សេងៗ ព្រោះ​ថា ដង្កូវទឹក​របស់​មូស​ប្រភេទ​នេះ ស៊ី​ដង្កូវទឹក​របស់​ប្រភេទ​មូស​ផ្សេងៗ​ទៀត ហើយ​មូស​ប្រភេទ​នេះ ក៏​មិន​មាន​បង្ក​ជំងឺ​ឡើយ ៕

ប្រភពៈ កាសែត​កោះសន្តិភាព (១៨/០៤/២០២២)

Posted in ចំណេះ​ធ្វើ, រឿងរ៉ាវទាន់កាល | Leave a comment

ផ្កា​មួយ​ប្រភេទ​ចាំបាច់​សម្រាប់​រណ្តាប់​ទទួល​ទេវតា​ឆ្នាំ​ខាល​ដើម្បី​សិរីមង្គល

ពេលវេលា​មហាសង្ក្រាន្ត​ចូល​ឆ្នាំខាល​នឹង​ចូល​នៅ​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​មេសា គ.ស​២០២២ វេលា​ម៉ោង ១០:០០ នាទី ។ នោះ​ព្រះ​នាង​ទេពធីតា​ឈរ​នៅ​លើ​ពាហនៈ ទំនាយ​ថា «បរិជន​ទាំងឡាយ​នឹង​មាន​សេចក្តី​វិបត្តិ ប្រែ​ត្រឡប់​ទៅ​ជា​ប្រការ​ដទៃ​ផ្សេង​នានា​ជា​អនេក ។ ខុណ្ណា​ទាំងឡាយ​នឹង​ក្តៅ​ក្រហាយ​ចិត្តជា​អនេក​កប្បការ» ។ នេះ​យោង​តាម​សៀវភៅ​មហាសង្ក្រាន្ត ឆ្នាំខាល​ចត្វា​ស័ក រៀបរៀង​ដោយ​ឯកឧត្តម អ៊ឹម បុរិន្ទ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​វិជ្ជា​ហោរាស្ត្រ​ខ្មែរ និង​សកល ។ ជាមួយ​គ្នា​នោះ សម្រាប់​រណ្តាប់​ទទួល​ទេវតា​វិញ គឺ​ត្រូវ​បាន​ណែនាំ​ថា ៖

១. រណ្តាប់​ទទួល​ទេវតា​តាម​ទំនៀម​ពី​បុរាណ​រៀង​រហូត​មក ត្រូវ​រៀប​រាន​ទទួល​ទេវតា​នៅ​ខាង​មុខ​ផ្ទះ​មួយ​សម្រាប់​តាំង​គ្រឿង​ពលីការ​ផ្សេងៗ ។

២. ត្រូវ​រៀប​ក្រាល​សំពត់​ពណ៌​ស​ ហើយ​រៀបចំ​នូវ​គ្រឿង​សក្ការបូជា​ទេវតា​មាន​ជា​អាថ៌​ បាយសី ៩​ថ្នាក់​មួយ​គូ​ បាយសី ៧​ថ្នាក់​មួយ​គូ​ បាយសី ៥​ថ្នាក់​មួយ​គូ​ បាយសី ៣​ថ្នាក់​មួយ​គូ​ បាយសី​ប៉ាឆាម​មួយ​គូ ស្លាធម៌​មួយ​គូ ទឹកអប់​មួយ​គូ ទៀន​៥​ ធូប​៥ លាច​៥​ ផ្កា​៥ ដាក់​លើ​ជើងពាន​១​គូ ចេកនួន ចេកណាំវ៉ា ដាក់​លើ​ជើងពាន​មួយ​គូ ផ្លែ​ឈើ​១១​មុខ​រៀប​ដាក់​ជើងពាន​១១​គូ ដូង​ឡៅ​មួយ​គូ ទឹក​ស្អាត​ពីរ​កែវ ។

៣. ស្រេច​ហើយ​នៅ​វេលា​ម៉ោង​ដែល​ទេវតា​ចុះ​មក ត្រូវ​ជួប​ប្រជុំ​ក្រុម​គ្រួសារ​ដើម្បី​ថ្វាយបង្គំ​នមស្សការ​ព្រះ​រតនៈត្រ័យ​សមាទានសីល​ ហើយ​តាំងចិត្ត​ឲ្យ​បាន​ស្អាត​បរិសុទ្ធ​ជ្រះស្រឡះ​នូវ​មន្ទិល​ទាំងពួង តម្កល់​ចិត្ត​រំពឹង​គិត​ទៅ​លើ​ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ​ជាទី​ពឹង​ទីរឭក លុះ​ដល់​ចប់​ពិធី​ទទួល​ទេវតា ។

៤. ចំពោះ​បាយសី​៩​ថ្នាក់​ ៧​ថ្នាក់ ជា​ទំនៀម​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ព្រះ​រាជពិធី​ទ្វារ​ទសមាស​ និង​មាន​អនុវត្ត​នៅ​ព្រះ​បរមរាជវាំង តែ​ចំពោះ​ប្រជារាស្ត្រ​គួរ​ធ្វើ​ត្រឹម​៥​ថ្នាក់​ចុះ​មក ឬ​រៀប​ត្រឹម​គ្រឿង​សក្ការបូជា​ដែល​មាន​ទៀន​៥ ធូប​៥ ​ស្លាធម៌​ កូន​ចេក​មួយ​គូ​ ក៏​ល្មម​សមគួរ​ដែរ ។

៥. ចំពោះ​ផ្លែ​ឈើ​សម្រាប់​ប្រជារាស្ត្រ​គួរ​រៀប​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​៣ ឬ​៥​មុខ​ ក៏​ជា​ការ​ប្រសើរ​ គឺ​រៀប​ទៅ​តាម​ធនធាន​របស់​ខ្លួន ។

៦. នៅ​គ្រប់​ដង្វាយ​ទាំងអស់​ត្រូវ​ដាក់ ផ្កាម្លិះ​ភួង ​ពីលើ​គ្រប់​ដង្វាយ​ នៅ​លើ​ជើងពាន​ និង​លើ​បាយសី​ ត្រូវ​ដោត​ទៀន​ហើយ​ដុត​បំភ្លឺ ៕

ប្រភពៈ កាសែត​កោះសន្តិភាព (០១/០៤/២០២២)

Posted in ចំណេះ​ធ្វើ, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment