បញ្ហាភ្ជាប់រូបភាពពី Photobucket

ថ្មីៗនេះ Photobucket.com បានសម្រេចបញ្ឈប់សេវាភ្ជាប់រូបភាពដល់ភាគីទីបី និងផ្ដើមសេវាបង់ប្រាក់ Plus 500 ។ ខ្ញុំគ្មានថវិកាដើម្បីបង់សេវាដ៏ថ្លៃប្រចាំឆ្នាំនេះទេ ដូចនេះ ក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នចំពោះមុខនេះ រូបភាពភាគច្រើនបំផុតនៅលើទំព័រ «ឈូកខ្មែរ» នឹងត្រូវប៉ះពាល់ ។ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ ខ្ញុំនឹងខំរកវិធីដើម្បីអាចបង្ហាញរូបភាពឡើងវិញ ប៉ុន្តែប្រហែលមិនអាចធ្វើបានក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខទេ ពីព្រោះមានរូបភាពចូលរាប់ពាន់សន្លឹកដែលត្រូវសើរើ !

ជីវិតពិតជាជីវិតមែន ! ដំបូង Blogsome ធ្វើឲ្យខ្ញុំរើប្លុកម្ដងហើយ ឥឡូវ Photobucket ទៀត !

Posted in ឈូកមតិ | Leave a comment

អត្ថប្រយោជន៍​នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ

Rice 1.1

ដំណាំ​ស្រូវ​នៅ​កម្ពុជា

ពិនិត្យ​ដោយ បណ្ឌិត ម៉ែន សារុម

ជំពូក​១២

អត្ថប្រយោជន៍​នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ

ទី ចាន់ណា, ចាន់ ផលលឿន និង ហាក់ សុជាតា

សេចក្តី​ផ្តើម

នៅ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ស្រូវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុកជា​ដំណាំ​សំខាន់ ជា​អាហារ​ចាំបាច់ និង​ជា​ប្រភព​ផ្តល់​ថាមពល​សម្រាប់​ទ្រទ្រង់​ជីវិត ។ ប្រជា​ពលរ​ដ្ឋែ​ខ្មែរ​តែង​ចាត់​ទុក​ថា ស្រូវ​ជា​ព្រះ​មេ ព្រោះ​ស្រូវ​ជា​អាហារ​ដែល​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្រប់ៗ​រូប ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​បុព្វបុរស​ខ្មែរ​តែងតែ​ទូន្មាន​ប្រៀនប្រដៅ កុំឲ្យ​ជាន់​លើ​អង្ករ ឬ​ខ្ជះខ្ជាយ ទោះបី​មួយ​គ្រាប់​ក្តី ។ ជា​ភស្តុតាង​នៅ​ក្នុង​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី យើង​ឃើញ​មាន​រូប​ព្រះ​ឥសូរ​កាន់​កួរស្រូវ ដែល​ជា​និមិត្តរូប​បញ្ជាក់​ថា ស្រូវ​គឺជា​ប្រភព​ផ្តល់​ជីវិត ។

តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ថាមពល ស្រូវ​មិន​ប្រើ​សម្រាប់​តែ​ការ​បរិភោគ​បាយ​មួយ​មុខ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​បាន​ត្រូវ​ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង​យក​មក​ច្នៃប្រឌិត និង​រៀបចំ​ចម្អិន​តាម​វិធីសាស្ត្រ​ផ្សេងៗ ជា​អាហារ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ និង​ជា​បង្អែម​ជាដើម ៘ បាយ គឺជា​ប្រភព​ផ្ដល់​ថាមពល​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ប្រជាជន​យើង​គ្រប់​រូបៗ ដែល​ពុំ​អាច​ខ្វះ​បាន​ឡើយ ហេតុនេះ​ហើយ​ទើប​មាន​សុភាសិត​ខ្មែរ​យើង​មួយ​ពោល​ថា «ធ្វើស្រែ​នឹង​ទឹក ធ្វើសឹក​នឹង​បាយ» ។ ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង​បរិភោគ​បាយ ចំនួន​បី​ដង​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​គឺ អាហារ​ពេល​ព្រឹក អាហារ​ថ្ងៃត្រង់ និង​អាហារ​ពេល​ល្ងាច ។ ប៉ុន្តេ ជា​ការ​ពិត​ក្រៅពី​បាយ​ជា​អាហារ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ប្រជាពលរដ្ឋ​បាន​យក​អង្ករ​មក​ច្នៃ​ធ្វើ​ជា​អាហារ​ប្រចាំ​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា គុយទាវ នំ​បញ្ចុក បាញ់ឆេវ បាញ់ហយ បបរស បបរគ្រឿង​ជាដើម ។

ជា​ធម្មតា ការ​បរិភោគ​បាយ​តែ​មួយ​មុខ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ មិន​អាច​បំពេញ​នូវ​សេចក្ដី​ត្រូវ​ការ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​បាន​ឡើយ ។ ជាក់ស្តែង​នៅ​ក្នុង​ការ​រស់នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ក្រៅពី​បរិភោគ​បាយ ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​យើង​បាន​យក​អង្ករ​ (ខ្សាយ ឬ ដំណើប) មក​ច្នៃប្រឌិត​ជា​បង្អែម​តាម​ប្រភេទ និង​របៀប​ខុសៗ​គ្នា​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា នំអន្សម នំគម នំ​បត់ នំជាល នំបំពង (ក្រពង) នំចាំង នំក្រូច នំ​អ៊ី នំ​អន្សង នំ​ទ្រាប (ទ្រាបបាយ) នំផ្លែអាយ ក្រឡាន អំបុក បាយដំណើប តាប៉ែ កន្តំ (ម៉ែន សារុម ២០០១) ។ តាម​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​ខ្មែរ ដោយឡែក​នំអន្សម នំ​បត់ និង​នំគម មិន​ត្រឹម​ជា​បង្អែម​ធម្មតា​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ក៏​ប៉ុន្តែ នំ​ទាំង​បី​ប្រភេទ​នេះ ត្រូវ​បាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង​ចាត់ទុកជា​នំ​សំខាន់ៗ​សម្រាប់​រៀបចំ​ឧទ្ទិស​ថ្វាយ​ក្នុង​ពិធី​ផ្សេងៗ ដូច​ជា​ពិធី​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​កូនប្រុស​ស្រី បុណ្យ​ភ្ជុំបិណ្ឌ បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ និង​សម្រាប់​ពិធីបុណ្យ​ជា​ច្រើន​ទៀត ។ ក្រៅពី​បង្អែម​ផ្សេងៗ​ខាងលើ ប្រជាជន​យើង​យក​អង្ករដំណើប ឬ​ខ្សាយ មក​ច្នៃប្រឌិត​ផលិត​ជា​ស្រា​ផង​ដែរ (តារាង​ទី ១២.១ និង​រូបភាព ១២.១ ) ។

Table 12.1 aTable 12.1 bTable 12.1 c

តារាង​ទី ១២.១: ឈ្មោះ​នំ​ដែល​ធ្វើ​ពី​អង្ករ និង​ការ​ពិពណ៌នា​សង្ខេប​អំពី​ប្រភេទ​នំ​ទាំង​នោះ ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់ ក្នុង​ពិធី​ផ្សេងៗ​ដែល​គេ​តែង​ប្រទះ​ឃើញ (Men Sarom, 2001)

ក្រៅពី​ការ​ផ្តល់​នូវ​អត្ថប្រយោជន៍​ខាងលើ ដំណាំ​ស្រូវ​បាន​ផ្តល់​ផលប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​ទៀត ដូច​ជា កន្ទក់​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​សំខាន់​ណាស់ ប្រជាជន​យើង​អាច​យក​មក​ច្នៃប្រឌិត ដោយ​ផលិត​ជា​ឱសថ​បុរាណ​សម្រាប់​ព្យាបាល​ជំងឺ​ហើម​ដៃជើង (ខ្វះ​វីតាមីន​ផ្សេងៗ) និង​ធ្វើ​ជា​ចំណីអាហារ​សម្រាប់ សត្វ​ជ្រូក មាន់ ទា គោ និង​សេះ​ជាដើម ៘

ចំណែកឯ អង្កាម ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​យើង​យក​មក​ច្នៃប្រឌិត​បានជា​ច្រើន​យ៉ាងដូច​ជា ធ្វើ​ជា​ជីកំប៉ុស្តិ៍ ជញ្ជាំង​ផ្ទះ ឥដ្ឋ និង​សម្រាប់​ដុត​ចម្អិន​ចំណីអាហារ​ថែម​ទៀត​ផង ។

Rice 12.1

ចំពោះ​ចំបើង​វិញ ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​យើង​ច្នៃប្រឌិត​ធ្វើ​ជា ចំណី​សត្វពាហនៈ ជញ្ជាំង​ផ្ទះ និង​ជា​វត្ថុធាតុដើម​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ផលិត​ជីកំប៉ុស្តិ៍ និង​ការ​បណ្តុះ​ផ្សិត ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចំបើង​បាន​បំពេញ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់ ជា​គម្រប​សម្រាប់​រក្សា​សំណើម​ដី នៅ​ពេល​ដាំ​ដុះ ។

យ៉ាងណាមិញ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា ស្រូវ​មាន​សារសំខាន់​ណាស់ ដោយ​បាន​ផ្សា​ភ្ជាប់​យ៉ាង​ជិត​ស្និត​ទៅ​នឹង​ជីវភាព​រស់នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង រហូត​ដល់​មាន​ការ​តាក់តែង ជា​កំណាព្យ​របស់​កវី​ខ្មែរ​យើង ដែល​មាន​អត្ថន័យ និង​ខ្លឹមសារ​ដូច​ខាងក្រោម ៖

បើ​នាង​បុកស្រូវ ហា​អឺអឹង​អើយ កុំ​ចោល​អង្កាម​អើយ (ពីរ​ដង)
ចាស់ទុំ​លោក​ហាម ហា​អឺអឹង​អើយ (ពីរ​ដង) អង្កាម​ជាន់ឥដ្ឋ ។
អង្ករសម្រូប ហា​អឺអឹង​អើយ ទៅ​ជា​សម្រិត អើយ (ពីរ​ដង)
សម្រាំង​ពី​ចិត្ត ហា​អឺអឹង​អើយ ដោយសារ​ដៃ​នាង ។
 

១២.១. ដំណាំ​ស្រូវ និង​វប្បធម៌

យោង​តាម​ឯកសារ K.  Helmers ឆ្នាំ ១៩៩៧ បាន​បញ្ជាក់​ថា​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​បាន​ធ្វើការ​ដាំ​ដុះ​ស្រូវ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទំនាប​អាស្រ័យ​របប​ទឹកភ្លៀង អស់​រយៈកាល​ជាង​ពីរ​ពាន់​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​ហើយ ហើយ​ប្រហែលជា​មាន​រយៈពេល​យូរ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​ចំពោះ​ស្រូវចម្ការ ឬ​ស្រូវ​ភ្នំ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេស​កម្ពុជា​សម្បូណ៌​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ពន្ធុ (ធនធាន​សេណេទិក) នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ​ច្រើន​ហូរហៀរ ព្រោះ​ជា​ប្រភព​ដើម​កំណើត និង​តំបន់​រីកសាយ​ភាយ ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដំណាំ​ស្រូវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ពិពណ៌នា​នៅ​ក្នុង​គម្ពី​សាសនា​នៃ​អារិយ្យធម៌​ខ្មែរ​តាំងពី​សម័យ​បុរាណកាល​មក ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​រក​ឃើញ​ថា ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​ឧបទ្វីប​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នេះ ពិសេស​បុព្វ​បុរស​ខ្មែរ​យើង​បាន​ចារឹក​ទុក​នៅ​ក្នុង​សិលាចារឹក នៃ​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ដំណាំ​ស្រូវ ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ បុព្វបុរស​យើង​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ជា​ច្រើន​សម្រាប់​កូនចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ​អនុវត្ត​ដើម្បី​បួងសួង ក៏​ដូច​ជា​រំលឹក​គុណ​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​បាន​ទទួល​ភោគផល​ល្អ​ក្នុង​ការ​ប្រកប​មុខរបរ​កសិកម្ម ជា​ពិសេស​លើ​ការ​ផលិត​ដំណាំ​ស្រូវ​តែ​ម្តង ។ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ទាំងនេះ ត្រូវ​បាន​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​មាន​ជំនឿ​ជឿជាក់ និង​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ទៅ​តាម​ពិធី និង​ពេលវេលា​ផ្សេងៗ​គ្នា ។ ពិធី​ទាំងនោះ​មាន​ដូច​ជា ៖

ក. ព្រះរាជ​ពិធីបុណ្យ​ច្រត់ព្រះនង្គ័ល

ទំនៀមទម្លាប់​ច្រត់ព្រះនង្គ័ល​នេះ ជា​រាជ​ព្រះវេណី​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​តាំងពី​បុរាណ​កាល​មក ។ ពិធី​នេះ​ប្រារឰ​ធ្វើ​នៅ​ដើមរដូវ​វស្សា​ក្នុង​ខែពិសាខ ឬ ខែឧសភា ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ដោយ​មាន​ព្រះ​វត្តមាន​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា យាង​ជា​ព្រះរាជ​អធិបតី ព្រមទាំង​មន្ត្រី​អ្នកមុខអ្នកការ​ធំ​តូច និង​ប្រជាជន​ចូលរួម​យ៉ាងច្រើន​កុះករ ។ គោលបំណង​នៃ​ការ​ប្រារឰ​ពិធី​នេះ គឺ​ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ប្រជា​កសិករ​យើង​ឲ្យ​បាន​ដឹង​ថា រដូវវស្សា​មក​ដល់​ហើយ​ដើម្បី​ត្រៀម​ជា​លក្ខណៈសម្បត្តិ​ក្នុង​ការ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ ។ ជា​ពិសេស​ពិធី​នេះ ធ្វើ​ប្រារឰ​ឡើង​ដើម្បី​ទស្សន៍ទាយ​នូវ​ភោគផល​កសិកម្ម​ក្នុង​ឆ្នាំ​នីមួយៗ តាម​រយៈ​គោ​ស៊ី​ស្រូវ និង​ដំណាំ​ធញ្ញជាតិ​ដទៃ​ទៀត ព្រមទាំង​ទឹក​ភ្លៀង​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ផង​ដែរ ។ ប្រសិនបើ​គោ​ស៊ី​ស្រូវ និង​ផឹកទឹក​ច្រើន​ទំនាយ​ទាយ​ថា​ឆ្នាំ​នេះ​ភោគផល​ស្រូវ និង​ទឹកភ្លៀង នឹង​សម្បូណ៌​ហូរហៀរ​ពុំខាន​ឡើយ ។

ខ. បុណ្យ​សុំ​ទឹកភ្លៀង ឬ​បុណ្យ​ឡើងអ្នកតា

តាម​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​យើង ពិធីបុណ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រារព្ធ​ឡើង​ក្នុង​ថ្ងៃ ១ កើត ខែ​ពិសាខ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ។ ពិធីបុណ្យ​នេះ ប្រារឰ​ឡើង​ក្នុង​គោលបំណង​ដើម្បី​បួងសួង​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព សូម​ឲ្យ​បណ្តា​ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស មន្ត្រី​តូច​ធំ និង​ប្រជានុរាស្ត្រ​ទាំងឡាយ​ឲ្យ​បាន​សេចក្តីសុខ​សប្បាយ និង​សេចក្តី​ចម្រើន​គ្រប់ៗ​គ្នា និង​សូម​ឲ្យ​អំណាច​ទេវានុភាព​ចូរ​បណ្តាល​ឲ្យ​ភ្លៀង​ធ្លាក់ ត្រូវ​តាម​រដូវ​កាល​តាំងពី​ដើមឆ្នាំ រហូត​ដល់​ចុងឆ្នាំ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជា​កសិករ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​ច្បារ​ដំណាំ​ឲ្យ​បាន​ភោគផល​សម្បូណ៌​ហូរហៀរ ទូ​ទាំង​ព្រះ​នគរ ។

គ. បុណ្យអុំទូក អកអំបុក និង​សំពះ​ព្រះ​ខែ

ពិធីបុណ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រារឰ​ឡើងជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ដែល​មាន​រយៈពេល​៣ ថ្ងៃ ចាប់ពី​ថ្ងៃ​១៤ កើត រហូត​ដល់​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​កក្ដិក នៅ​មុខ​ព្រះ​បរម​រាជវាំង ដែល​ជា​កន្លែង​ចំណុចប្រសព្វ​នៃ​ទន្លេ​ទាំង​បួន គឺ​ទន្លេមេគង្គ​លើ ទន្លេមេគង្គ​ក្រោម ទន្លេបាសាក់ និង​ទន្លេសាប ។ ពិធី​នេះ​គឺជា​ពិធីបុណ្យ​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ពិធីបុណ្យ​ធំៗ​ទាំង​៥ ប្រចាំឆ្នាំ​សម្រាប់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ។ ពិធីបុណ្យ​ដ៏​អធិកអធម​នេះ ប្រារឰ​ឡើង​ក្នុង​គោលបំណង​ដើម្បី​រំលឹក​គុណ​ដល់​វីរ​កងទ័ព​ជើងទឹក​ដ៏​ក្លាហាន ដែល​បាន​ប្រយុទ្ធ​តស៊ូ​ជាមួយ​សត្រូវ ក្នុង​ការ​ការពារ​បូរណភាព​ទឹកដី​សុវណ្ណ​ភូមិ របស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ឲ្យ​បាន​គង់វង្ស ។ ក្នុង​ពិធី​នេះ​ដែរ នា​យប់​ថ្ងៃ​ទី ១៥ កើត ខែ កក្ដិក ជា​ថ្ងៃ​ព្រះចន្ទ​ពេញ​បូរមី ប្រជារាស្ត្រ​គ្រប់​ស្រទាប់វណ្ណៈ​ទូទាំង​ប្រទេស បាន​រៀបចំ​គ្រឿង​សក្ការៈបូជា​ព្រមទាំង​មាន​អំបុក ចេកទុំ ដូងខ្ចី ថ្វាយ​ដល់​ព្រះ​ចន្ទ ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ពិធី​អកអំបុក សំពះ​ព្រះ​ខែ ដើម្បី​រំលឹក​គុណ​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព (ទេវតា) ដែល​បាន​ប្រទាន​នូវ​ទឹកភ្លៀង​យ៉ាងច្រើន​បរិបូរ​ដល់​ប្រជា​កសិករ​ក្នុង​ការ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ រហូត​បាន​ទទួល​នូវ​ភោគផល​សម្បូណ៌​ហូរហៀរ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត​ពិធីបុណ្យ​នេះ​ប្រារឰ​ឡើង ដើម្បី​កើន​រំលឹក​ដល់​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​ទាំងឡាយ ឲ្យ​រៀបចំ​ត្រៀមលក្ខណៈ​សម្បត្តិ​គ្រប់យ៉ាង ព្រោះថា​រដូវ​ច្រូតកាត់​ប្រមូល​ផល​បាន​មក​ដល់​ហើយ ពិសេស​ការ​ច្រូតកាត់​ប្រមូល​ផលដំណាំ​ស្រូវ ។

ឃ. បុណ្យ​ដារលាន

ពិធីបុណ្យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​យើង​ប្រារព្ធ​ឡើង បន្ទាប់​ពី​បាន​ប្រមូល​ផល​ច្រូត​កាត់ បោក​បែន​ស្រូវ​រួចរាល់​ជា​ស្ថាពរ​ក្នុង​អំឡុង​ខែមករា ដល់​ខែកុម្ភៈ ។ គោលបំណង​សំខាន់​នៃ​ពិធីបុណ្យ​នេះ គឺ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​បួងសួង និង​រំលឹក​គុណ​ដល់​ព្រះ​អាទិទេព ដែល​បាន​ផ្តល់​នូវ​ភោគផល​ស្រូវ​យ៉ាង​គាប់ប្រសើរ​ដល់​ប្រជា​កសិករ​ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត និង​អបអរសាទរ បន្ទាប់​ពី​បាន​បំពេញ​ការងារ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​ពេញ​មួយ​រដូវ ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ ព្រមទាំង​បួងសួង​សុំ​សេចក្តីសុខ​ចម្រើន​ដល់​ពួក​គេ​ទាំងឡាយ​ផង ។

១២.២. ដំណាំ​ស្រូវ និង​នយោបាយ និង​សង្គម

ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា គឺជា​ប្រទេស​ដែល​យក​វិស័យ​កសិកម្ម​ជា​វិស័យ​ចំបង​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស​ជាតិ ។ ប្រជាជន​ប្រមាណ​ជាង ៨០% ជា​កសិករ ហើយ​ពឹងផ្អែក​លើ​មុខរបរ​កសិកម្ម ជា​មូលដ្ឋាន​ក្នុង​ការ​រក​ចំណូល​បង្កើន​សេដ្ឋកិច្ច​គ្រួសារ ក៏​ដូច​ជា​សម្រាប់​ចិញ្ចឹមជីវិត​របស់​ពួក​គេ ។

ដោយឡែក​ដំណាំ​ស្រូវ ត្រូវ​បាន​ចាត់ទុកជា​ដំណាំ​សំខាន់​ជាងគេ នៃ​ដង្ហើម​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​តាំងពី​អតីតកាល ក៏​ដូច​ជា​បច្ចុប្បន្ន និង​ទៅ​ថ្ងៃ​អនាគត ។ តាម​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​តាម​រយៈ​កំណត់ហេតុ​របស់​លោក ជីវ តាក្វាន់ ដែល​បាន​មក​ដល់ទី​ក្រុង​អង្គរ​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ ១២៩៥ ដល់​ឆ្នាំ ១២៩៦ នៃ​គ្រឹះ​សករាជ ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​បាន​កសាង​ខ្លួន​ទៅ​ជា​មហានគរ និង​ជា​ដែនដី​សុវណ្ណ​ភូមិ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ទាំងមូល​រហូត​ដល់ ៥០០​ឆ្នាំ ក៏​ដោយសារ​កសិកម្ម​ដ៏​រុងរឿង​នា​សម័យ​នោះ ពោល​គឺ​ដំណាំ​ស្រូវ​នេះឯង​ហើយ​ដែល​យើង​មាន​សំណង់​ធារាសាស្ត្រ​បារាយណ៍ទឹកថ្លា ដ៏​មហា​អស្ចារ្យ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព​លើ​ផ្ទៃដី​រាប់​ម៉ឺន​ហិកតា ជា​សក្ខីភាព​បញ្ជាក់ និង​ភស្តុតាង​ស្រាប់​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ។

ភាគបន្ត

Posted in កសិកម្ម, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment

អំពើចោរកម្មលើវត្ថុបុរាណរបស់ប្រទេសកម្ពុជា

artefact20looting2011

ប្រាសាទ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​កោះកែរ ដែល​ក្រុមចោរ​គាស់​រំលើង​ដើម្បី​លួច​យក​រូបចម្លាក់

រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ភ្ញៀវ​ទេសចរ អ្នក​សិក្សា​រៀនសូត្រ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​រាប់​លាន​នាក់ និង​មនុស្ស​ដទៃ​មក​ពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​គ្រប់​តំបន់​ទាំងអស់​ជុំវិញ​ពិភពលោក បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្រីក្រ​ដ៏​តូច​មួយ​នេះ ដើម្បី​ឃើញ​ដោយ​ផ្ទាល់​នូវ​កេរដំណែល​សិល្បៈ​វប្បធម៌​ដ៏​អស្ចារ្យ​របស់​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​បុរាណ ។ កេរដំណែល​នោះ​មាន​ប្រាសាទបុរាណ​ជា​ច្រើន នៅ​ក្នុង​ខេត្តសៀមរាប ជា​ពិសេស​ប្រាសាទ​បែប​ហិណ្ឌូ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អង្គរវត្ត និង​ទី​គោរព​បូជា​បែប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដូច​ជា ប្រាសាទបាយ័ន ។ ដោយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ខេត្តសៀមរាប និង​ស្ថិត​នៅ​តាម​ជើងភ្នំ​គូលែន ប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី ដែល​ជា​សំណង់​មាន​ចម្លាក់​ដ៏​អស្ចារ្យ និង​សោភ័ណភាព​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ចេញពី​ថ្មភក់ ហើយ​បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ស្ថាបត្យកម្ម​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​តូច ដែល​ងាក​ចេញពី​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​នៃ​ប្រាសាទខ្មែរ​បុរាណ​ដទៃ ។ ដោយ​ស្គាល់​ថា ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ស្ត្រី ឈ្មោះ​ពិត​របស់​ប្រាសាទ​នេះ មាន​ឈ្មោះ​ថា ត្រីភូវណ្ណមហេស្វរៈ ។

កេរដំណែល​នោះ​មាន​បន្សល់​នៅ​តាម​បណ្តា​ខេត្ត​ដទៃ ដូច​ជា ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​ខ្នង​ភ្នំ​ដងរែក កម្ពស់​៥២៥​ម៉ែត្រ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ប្រទេស​ថៃ ។ ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​បាន​បម្រើ​មុខងារ​ជា​ប្រាសាទ​ឧទ្ទិស​បែប​ហិណ្ឌូ ហើយ​ថ្មីៗ​នេះ បាន​ក្លាយជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ចំណុច​វិវាទ​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ឡាអេ ដែល​ចៅក្រម​ក្នុង​តុលាការ​នោះ​បាន​កាត់សេចក្តី​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​គ្រប់គ្រង​ថែរក្សា​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ ។ ទី​ជនបទ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ពី​មុន​គ្រប់​ដណ្តប់​ដោយ​ព្រៃឈើ លម្អ​ទៅ​ដោយ​ប្រាសាទ ចាប់​តាំងពី​ប្រាសាទ​តូច រហូត​ដល់​ប្រាសាទ​ធំ បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ការ​បូជា​របស់​មនុស្ស​បុរាណ​ចំពោះ​អាទិទេព​របស់​ខ្លួន ។ ដោយសារ​តែ​ភាព​ក្រីក្រ មិន​មាន​ការ​យកចិត្ត​ទុកដាក់​ថែរក្សា ជួសជុល និង​ផ្នែក​សន្តិសុខ ទី​សក្ការបូជា​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​បោះបង់​ចោល និង​ត្រូវ​ព្រៃ​ដុះ​ព័ទ្ធ​លើ ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ការ​ទាក់ទាញ និង​ការ​លើក​សរសើរ​អំពី​សំណង់​អច្ចរិយវត្ថុ​នេះ ត្រូវ​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ចោល​ជា​លក្ខណៈ​បុគ្គល​ជា​រឿយៗ និង​ថ្មីៗ​នេះ​តាម​រយៈ​អំពើ​លួច​ប្លន់​វត្ថុ​បុរាណ​ដែល​លម្អ​នៅ​គ្រប់​តំបន់​ទាំងនេះ ។ ឧទាហរណ៍ រូបចម្លាក់​បែប​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា រូបចម្លាក់​បែប​ហិណ្ឌូ ដែល​បាន​ឆ្លាក់​ដ៏​ល្អ និង​រូបចម្លាក់​ដទៃ​ជា​រឿយៗ​មាន​ទំហំ​ប៉ុន​រូប​មនុស្ស​ពិត​ឬ​ធំ​ជាង​នេះ ត្រូវ​បាន​កាត់​ក្បាល ហើយ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​ដោយ​ការ​ប្រើប្រាស់​ឧបករណ៍​ដើម្បី​កាត់​យក​ក្បាល​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ ។ រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​នៅ​ឈរ​ដោយ​គ្មាន​ក្បាល​ក្នុង​នាម​ជា​សាក្សី​ចំពោះ​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម ភាព​លោភលន់ និង​អំពើ​ចោរកម្ម​លើ​បេតិកភណ្ឌ​សិល្បៈ​ទាំងនេះ ។ នៅ​តាម​ប្រាសាទ​ផ្សេង រូប​សត្វ និង​រូប​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​រឿង​ទេវកថា​រាប់​មិន​អស់ ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​រូប​ពិត និង​ឆ្លាក់​ចេញពី​ថ្ម​រឹងមាំ​ត្រូវ​បាន​បំបែក​ចេញពី​កន្លែង​ដែល​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​ទុក ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូវ​តែ​ជើង​ទម្រ ។ ដោយសារ​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​របស់​ប្រាសាទ​មួយ​ចំនួន​បាន​រារាំង​ឧក្រិដ្ឋជន​ពី​ការ​គាស់​រំលើង ឧក្រិដ្ឋជន​ទាំង​នោះ​បាន​ប្រើប្រាស់​រំសេវ​ផ្ទុះ​ដើម្បី​បំផ្លាញ​ថ្ម​នៅ​ផ្នែក​ខាងក្រៅ ដើម្បី​អាច​ស្វែងរក​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ​នៅ​ក្នុង​រូប​ថ្ម​ទាំងនោះ ។

ស្លាកស្នាម​លើ​ថ្ម បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ចរិត​ថោកទាប និង​កំសាក​ដែល​ក្រុម​ចោរ​ទាំងនោះ​បាន​ធ្វើ ស្លាកស្នាម​ទាំងនោះ​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​រូបភាព​នៃ​អំពើ​ហិង្សា អំពើ​យង់ឃ្នង និង​ការ​មិន​គោរព​ចំពោះ​តម្លៃ​របស់​ប្រាសាទ និង​រូបចម្លាក់​ទាំងនេះ ហើយ​អំពើ​ទាំងនេះ​មិន​គោរព​ចំពោះ​មនុស្ស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ដែល​សំណង់​ស្ថាបត្យកម្ម​និង​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ​បែប​សិល្បៈ បាន​ផ្សា​ភ្ជាប់​យ៉ាង​សំខាន់​ទៅ​នឹង​បុព្វបុរស​របស់​ខ្លួន និង​សមត្ថ​ភាព​ក្នុង​ការ​ឆ្លាក់​រូប​ទាំងនោះ ។

artefact20looting202

រូបចម្លាក់​នៅ​លើ​ផ្ដែរ​ប្រាសាទ ដែល​ក្រុមចោរ​លួច​ដាប់​យក

ភាគច្រើន​នៃ​អំពើ​លួច​ប្លន់​វត្ថុ​បុរាណ​ជាតិ​ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ឡើង​ដោយ​ក្រុម​ទុច្ចរិត ដោយសារ​តែ​ផលប្រយោជន៍ ។ អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍ គឺថា​ក្រុម​ផ្គត់ផ្គង់​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដែល​ជន​ទុច្ចរិត និង​ឈ្មួញ​កណ្តាល​ពឹង​ផ្អែក​នោះ បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​នេះ ។ ឧទាហរណ៍ រហូត​ទាល់តែ​ដល់​ឆ្នាំ​១៩១៤ ទើប​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ជនជាតិ​បារាំង​ស្វែងរក​ឃើញ​ប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី ដោយសារ​តែ​ទីតាំង​ដាច់​ស្រយាល​របស់​ប្រាសាទ​នោះ ។ ប្រមាណ​១០​ឆ្នាំ​ក្រោយ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩២៣ អ្នកនិពន្ធ អេនដ្រេ ម៉ុលរ៉ូ ដែល​បម្រើ​មុខងារ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​វប្បធម៌​កាល​គ្រានោះ បាន​ធ្វើ​ផែនការ​យក​រូបចម្លាក់​អប្សរា​ចំនួន​បួន ចេញពី​ប្រាសាទ​ដោយ​មាន​គោលបំណង​ដឹក​ជញ្ជូន​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​ភ្លាមៗ​ទៅ​ប្រទេស​បារាំង ហើយ​វា​ហាក់បី​ដូចជា​អាជ្ញាធរ​អាណានិគម​មួយ​នេះ ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​សិទ្ធិ​អំណាច​ដើម្បី​ធ្វើ​ដូច្នេះ ។ ចំពោះ​ទង្វើ​បែប​នេះ អំពើ​ចោរកម្ម​លើ​រូបចម្លាក់​នោះ ត្រូវ​បាន​លាតត្រដាង​មុន​ពេល​ដែល​រូបចម្លាក់​ត្រូវ​បាន​ដឹក​ជញ្ជូន និង​បំណែក​នៃ​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​ត្រូវ​បាន​ប្រមូល​យក​មក​វិញ ។ ថ្មីៗ​នេះ បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ចរចា​ដែល​ប្រើប្រាស់​ពេលវេលា​ច្រើន​នោះ សារមន្ទីរ​សិល្បៈ​មេត្រូ​ប៉ូលីតែន នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ញូវយ៉ក បាន​បញ្ជូន​រូបចម្លាក់​ចំនួន​ពីរ​ទៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​ប្រទេស​កម្ពុជា រួម​មាន រូបចម្លាក់​សត្វ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​លួច​ចេញពី​សារមន្ទីរ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ដាច់​ស្រយាល បន្ទាប់​ពី​ស្លាកស្នាម​នៅ​លើ​ជើង​ទម្រ​នៅ​ប្រាសាទ ត្រូវ​បាន​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​នឹង​ជើង​ទម្រ​ខាងក្រោម​នៃ​រូបចម្លាក់ ហើយ​វា​បង្ហាញ​ពី​ភាព​ស៊ីគ្នា ។

ថ្មីៗ​នេះ សារមន្ទីរ​សិល្បៈ​ទីក្រុង​ក្លេហ្វឺលេន បាន​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ប្រគល់​រូបចម្លាក់​ហនុមាន​ឲ្យ​មក​សារមន្ទីរ​ជាតិ ដែល​ជា​រូបចម្លាក់​អាទិទេព​ហនុមាន​បែប​លទ្ធិ​ហិណ្ឌូ ត្រូវ​បាន​លួច​ចេញពី​ប្រាសាទ​ចិន នៅ​ក្នុង​ខេត្តព្រះវិហារ ។ សារមន្ទីរ​ក្លេហ្វឺលេន បាន​ទទួល​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨២ ។ ចំពោះ​បទចោទប្រកាន់​លើ​ការ​លួច​រូបចម្លាក់ អ្នក​អភិរក្ស​សារមន្ទីរ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជាមួយនឹង​សំណាក​ជ័រ​ផ្នែក​ខាងក្រោម​រូបចម្លាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​កាត់​ចេញពី​ជើង​ទម្រ ។ ដោយ​មិន​បាន​ផ្តល់​ដំណឹង​ដល់​មន្ត្រី​កម្ពុជា លោកស្រី​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​ចិន ហើយ​បាន​ប្រៀបធៀប​សំណាក​ទៅ​នឹង​កន្លែង​ពីរ​ទំនេរ ដែល​រូបចម្លាក់​ត្រូវ​បាន​លួច ហើយ​បាន​កត់​សម្គាល់ថា មិន​មាន​ភាព​ស៊ីគ្នា​នោះ​ទេ ។ មន្ត្រី​សារមន្ទីរ​បាន​យល់​ថា រូបចម្លាក់​ហនុមាន គឺ​មាន​លក្ខណៈ​ជា​របស់​ខ្មែរ ប៉ុន្តែ​មន្ត្រី​ទាំងនោះ​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ប្រគល់​រូបចម្លាក់​ទាំងនោះ រហូត​ទាល់តែ​មានការ​ផ្គូផ្គង​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់ ។ នៅ​ខែឧសភា ឆ្នាំ​២០១៤ ក្រុមហ៊ុន​ដេញថ្លៃ​វត្ថុ​បុរាណ គ្រីស្ទី និង​សារមន្ទីរ​ន័រតុន ស៊ីមុន នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​កាលីហ្វ័រញ៉ា បាន​សន្យា​បញ្ជូន​រូបចម្លាក់​ទាំង​ពីរ​ដែល​បាន​លួច​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ មក​ពី​តំបន់​កោះកែរ ។ សាលក្រម​ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៣ ប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមហ៊ុន​ដេញថ្លៃ​វត្ថុ​បុរាណ សូធ័រប៊ី បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​មាន​ការ​ប្រគល់​រូបចម្លាក់​ទុរិយោដាន មក​ប្រទេស​កម្ពុជា ។

ទាំងនេះ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ក្រុម​ជំនួញ​ឧក្រិដ្ឋជន ដែល​ដៅ​យក​រតនសម្បត្តិ​ជាតិ រួម​មាន កេរដំណែល​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង​សិល្បៈ​របស់​ជាតិ ហើយ​ក្រុម​ជំនួញ​ឧក្រិដ្ឋជន​ទាំងនោះ​ទទួល​បាន​រតនសម្បត្តិ​ទាំងនោះ​តាម​រយៈ​ភ្នាក់ងារ និង​សារមន្ទីរ​សិល្បៈ ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​ខុស​ពី​ប្រទេស​ដទៃ​ត្រង់​ថា វត្ថុ​សិល្បៈ​បុរាណ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​លួច ។ ភាព​អសមត្ថភាព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​ប្រាសាទ​ជា​ច្រើន​នៅ​ពាសពេញ​ទី​ជនបទ​ដាច់​ស្រយាល បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការ​ស្វែងរក​ផល​ប្រ​យោជន៍​តាម​រយៈ​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ ។ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត ឈ្មួញ​អ្នកមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ដែល​ប្រមូល​វត្ថុ​បុរាណ មិន​បាន​យល់​ដឹង និង​ជា​ជន​ឆោតល្ងង់ ថែម​ទាំង​មិន​មាន​និន្នាការ​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​ព័ត៌មាន​អំពី​វត្ថុ​ទាំងនោះ​មុន​ពេល​ដែល​ខ្លួន​ទិញ​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ​សម្រាប់​ជា​ការ​កម្សាន្ត​ផ្ទាល់ខ្លួន ឬ​ក៏​ក្នុង​ចេតនា​ដើម្បី​បរិច្ចាគ​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ​ទៅ​ឲ្យ​សារមន្ទីរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កំណើត​របស់​ខ្លួន ។ ការ​ប្រកួតប្រជែង​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ មាន​ដូចជា ប្រទេស​លោក​ខាងលិច រហូត​ដល់​ប្រទេស​រុស្សី និង​ប្រទេស​ចិន​ដែល​បាន​ជំរុញ​លើកទឹកចិត្ត​លើ​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​កាន់តែ​ច្រើន​ជាង​មុន ដើម្បី​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វត្ថុ​បុរាណ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ក្រីក្រ ដូច​ជា ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយសារ​ចំនួន​មហាសេដ្ឋី​បាន​កើនឡើង ។ រូបថត​សមុច្ច័យ​នៅ​សារមន្ទីរ​ល្បីល្បាញ រួម​មាន​រូបចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​គ្មាន​ព្រះ​កេស និង​រូបចម្លាក់​បុរាណ​ដទៃ ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដ៏​មាន​តម្លៃ ។ មិន​មាន​អ្វី​មួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់ទី​តាំង​ជា​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ជា​តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​របស់​យូណេស្កូ ជា​ជាង​ការ​កាត់​យក​ក្បាល​រូប​បដិមា​បុរាណ ។ មន្ត្រី​កម្ពុជា​មាន​ភាព​អន្ទះសារ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ឯករាជ្យ និង​ការ​ការពារ​ផ្នែក​សន្តិសុខ​នៅ​ទីតាំង​បេតិកភណ្ឌ​ជាតិ ។ មន្ត្រី​ទាំងនោះ​មិន​ពេញចិត្ត​ចំពោះ​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​យល់​ឃើញ​ថា ជា​តួនាទី​ខាង​នយោបាយ​របស់​យូណេស្កូ អង្គការ​អន្តរជាតិ​ដទៃ ក្រសួង​វិចិត្រសិល្បៈ និង​វប្បធម៌ និង​ភ្នាក់ងារ​ដទៃ​ទេ ។ ដោយ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ឃ្លាំមើល​របស់​អង្គភាព​ទាំងនោះ ការ​លួច​ដោះ​ដូរ និង​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​នៅ​តែ​បន្ត ។

artefact20looting203

ជើង​ទម្រ​ដែល​នៅ​នៅ​សេសសល់​បន្ទាប់​ពី​ក្រុមចោរ​លួច​កាត់​យក​រូបចម្លាក់​ចេញ​ទៅ

មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា គឺជា​អង្គការ​មិន​រក​ប្រាក់​កម្រៃ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។ ដោយ​ត្រូវ​បាន​ចូលរួម​កសាង​ដោយ​សកលវិទ្យាល័យ​យ៉ែល មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​បាន​ក្លាយជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯករាជ្យ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៤ ។ បច្ចុប្បន្ន​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា បម្រើ​មុខងារ​ជា​អ្នក​ថែរក្សា​ឯកសារ​ដើម​ទាំងអស់​ទាក់ទង​នឹង​របប​ខ្មែរក្រហម និង​របប​កាប់សម្លាប់​ចាប់​តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ។ មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​បាន​បម្រើ​មុខងារ​ជា​ប្រភព​ដ៏​សំខាន់ សម្រាប់​ឯកសារ​ភ័ស្តុតាង​ដល់​អង្គ​ជំនុំជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា ដែល​ជា​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ប្រចាំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។ មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា បាន​ចាប់ផ្តើម​គម្រោង​ថត​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ និង​ភាពយន្ត​ដទៃ​មួយ​ចំនួន តាម​រយៈ​មូលនិធិ និង​ការ​គាំទ្រ​ដ៏​សំខាន់​ដទៃ ។ គម្រោង​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​សំខាន់ ។ គម្រោង​ទាំងនោះ រួម​មាន នៅ​ក្រោយ​ជញ្ជាំង​មន្ទីរ​សន្តិសុខ​ស​-២១ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ផ្ទាល់​មាត់​របស់​គុក​ទួលស្លែង ។ ផលិតកម្ម​ថ្មីៗ ដូច​ជា​រឿង​ក្បង់ទឹក​ទន្លេ របស់​នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា លោក ឆាំង យុ បាន​ឈ្នះ​ពានរង្វាន់​អន្តរជាតិ​ចំនួន​ប្រាំ ហើយ​បាន​ក្លាយជា​បេក្ខភាព​ចុង​ក្រោយ​សម្រាប់​ពានរង្វាន់​ខ្សែភាពយន្ត​បរទេស​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ ។

នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា លោក ឆាំង យុ ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​ដោយ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ ភឿង សកុណា សម្រាប់​ការងារ​ជា​អ្នក​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ប្រាសាទ​កោះកែរ ដែល​ជាទី​ស្ថានបុរាណ​ដ៏​ធំ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​មិនសូវ​មាន​ប្រជាជន​រស់នៅ ដែល​គ្របដណ្តប់​លើ​ផ្ទៃដី​ជាង ៤៩ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ។ ភាគ​ច្រើន​តំបន់​នោះ​គឺជា​ព្រៃ​ក្រាស់ ហើយ​មិន​ទាន់​ត្រូវ​បាន​យក​មីន​ចេញ ។ តំបន់​នោះ​រួម​មាន​បដិសរណដ្ឋាន​បុរាណ​ជាង​១៨០​កន្លែង ដែល​មាន​ទំហំ​ខុស​គ្នា និង​មាន​វត្ថុ​សិល្បៈ​ផ្សេងៗ ។ កោះកែរ គឺជា​រាជធានី​របស់​អាណាចក្រ​ខ្មែរ ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​៩២៨ ដល់​ឆ្នាំ​៩៤៤ ។

ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៤ រចនាបទ​កោះកែរ​បាន​វិវត្ត​ទៅ​ជា​ទម្រង់​ផ្សេង​នៃ​រូបចម្លាក់​ដ៏​អស្ចារ្យ ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​មហិច្ឆតា​ផ្នែក​សិល្បៈ​របស់​ព្រះ​អង្គ ។ សោភ័ណ​ភាព​រូបចម្លាក់​បាន​ខាប​អារម្មណ៍​ក្រុម​ឧក្រិដ្ឋជន​លួច​វត្ថុ​សិល្បៈ ដែល​បាន​យល់​ឃើញ​ថា រតនសម្បត្តិ​នោះ គឺជា​គោលដៅ​យ៉ាង​ងាយ​ស្រួល ដោយសារ​តែ​តំបន់​កោះកែរ​ជា​តំបន់​ព្រៃ​ដាច់​ស្រយាល ។ ទង្វើ​បែប​នេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​លួច​វត្ថុ​បុរាណ និង​ការ​ពង្រីក​សកម្មភាព​លួច​ជា​ច្រើន​សតវត្ស ។ វត្ថុ​បុរាណ​តិចតួច​ណាស់​ត្រូវ​បាន​ជួយ​សង្គ្រោះ ។ សោកនាដកម្ម​នៃ​រូបចម្លាក់​ប្រាសាទ​កោះកែរ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ​តាម​សារមន្ទីរ​ល្បីល្បាញ និង​នៅ​តាម​កន្លែង​ប្រមូល​វត្ថុ​បុរាណ​របស់​អ្នកមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ ។ រូបចម្លាក់​នៅ​តំបន់​ប្រាសាទ​កោះកែរ បាន​លេច​ឡើង​ដោយ​សម្ងាត់​នៅ​តាម​កន្លែង​ដាក់​ដេញថ្លៃ ។

ដោយ​បាន​ជួប​ប្រទះ​សកម្មភាព​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​នេះ​ដោយ​ផ្ទាល់ នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា លោក ឆាំង យុ បាន​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត​ចាប់ផ្តើម​យុទ្ធនាការ​សាធារណៈ​ក្នុង​កម្រិត​អន្តរជាតិ ដើម្បី​ជូនដំណឹង​ដល់​សហគមន៍​អន្តរជាតិ និង​ចូលរួម​ជាមួយ​យុទ្ធនាការ​អន្តរជាតិ​ដើម្បី​ស៊ើបអង្កេត​ដើម​កំណើត​នៃ​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ និង​រួមចំណែក​លើ​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​ទទួល​ស្គាល់ ហើយ​ប្រគល់​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនោះ​ត្រឡប់​ទៅ​កន្លែង​ដើម​វិញ ។​

យើង​នឹង​ចាប់ផ្តើម​ដំណើរការ​នេះ​តាម​រយៈ​ការ​រៃ​អង្គាស​ថវិកា​របស់​ម្ចាស់​ជំនួយ ដើម្បី​ជួយ​ដល់​ការ​ផលិត​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ​ស្តី​ពី​បញ្ហា​ទាំងនោះ ដោយ​ស៊ើបអង្កេត​ស៊ីជម្រៅ​លើ​យន្តការ និង​ដំណើរការ​របស់​ក្រុម​ឧក្រិដ្ឋជន ដែល​បាន​ធ្វើ​ជំនួញ​លើ​វត្ថុ​បុរាណ​មិន​អាច​កាត់ថ្លៃ​បាន​នេះ ។ ជំហរ​ផ្នែក​សីលធម៌ ដែល​គំនិត​ផ្តួច​ផ្តើម​មាន​នោះ គឺ​មិន​ដូច​គ្នា​ទៅ​នឹង​ចលនា​របស់​អន្តរជាតិ ដែល​គ្រាន់តែ​ជូនដំណឹង​ដល់​សហគមន៍​ទូទាំង​សកលលោក​អំពី​ការ​កកើត​ឡើង​នៃ​ទីផ្សារ​ជួញដូរ​ពេជ្រ​ខុស​ច្បាប់ ។​

ដើម្បី​លម្អិត​បន្ថែម យើង​បាន​ធ្វើការ​ប៉ាន់ស្មាន ៖

  • យើង​ប្រមើល​មើលឃើញ​ថា ដំណាក់កាល​ផ្សេងៗ​នៃ​ការ​ផលិត​ខ្សែ​ភាពយន្ត​ឯកសារ​នោះ ចាប់​តាំងពី​ការ​ធ្វើ​ផែនការ​ការ​ស្រាវជ្រាវ ការ​ស៊ើបអង្កេត ការ​ថត និង​ដំណាក់កាល​ពិនិត្យ​កែសម្រួល នឹង​ត្រូវការ​ពេលវេលា​ប្រហែល​បី​ឆ្នាំ ។
  • យើង​បាន​ធ្វើ​ផែនការ​ថវិកា​ប្រមាណ ២៥ ​ម៉ឺន​ដុល្លារ​អាមេរិក
  • យើង​នឹង​ធ្វើ​បទ​សម្ភាសន៍​ជាមួយ​អង្គភាព​ច្បាប់ និង​ប៉ូលិស​អន្តរជាតិ និង​ដាក់​បញ្ចូល​បទ​សម្ភាសន៍​នៅ​ក្នុង​ខ្សែភាពយន្ត
  • យើង​ផ្តោត​លើ​ផ្នែក​រិះគន់​ស្ថាបនា និង​ធ្វើការ​ផ្ទៀងផ្ទាត់​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ​នេះ​មួយនឹង​ផ្នែក​ផ្សេង ។​

យើង​សង្ឃឹមថា លោក​នឹង​រួមចំណែក​លើ​ការ​ចំណាយ​ក្នុង​ការ​ផលិត​ខ្សែភាពយន្ត​ឯកសារ​នេះ ។ ម្ចាស់​ជំនួយ​ទាំងអស់​នឹង​ទទួល​ស្គាល់​ចំពោះ​គុណសម្បត្តិ​នេះ ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ក្នុង​នាម​ជា​ផលិតករ មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា​នឹង​ទទូច​ឲ្យ​មាន​ការ​ពិនិត្យ​កែសម្រួល​ដោយ​ឯករាជ្យ ។

សូម​ទាក់ទង​យើងខ្ញុំ ប្រសិនបើ​អ្នកមាន​ចម្ងល់ ឬ​ត្រូវការ​ព័ត៌មាន​បន្ថែម ។ យើងខ្ញុំ​ទន្ទឹងរង់ចាំ​ទទួល​ដំណឹង​អំពី​អ្នក ។

ម៉ាកាស់ ស៊ីម័រ
ទស្សនាវដ្ដី​ស្វែងរក​ការ​ពិត លេខ​១៧៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ​២០១៤
Posted in អរិយធម៌​ខ្មែរ | Leave a comment

តើពាក្យ Update ប្រែជាខ្មែរដូចម្ដេច ?

យោង​តាម​ព្រឹត្តិបត្រ​ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ លេខ ៥ ឆ្នាំ​២០១៣ ពាក្យ «Update» មិន​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ទេ គឺ​សរសេរ​ជា «អាប់ដេត» ដែល​មាន​ការ​ពន្យល់​ខ្លឹមសារ​​ថា «​ការ​បន្ថែម​ព័ត៌មាន លក្ខណៈ​ទម្រង់​ថ្មី ចូល​ទៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​ឬ​ផលិតផល​ដែល​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​រួច ឬ ដែល​មាន​ស្រាប់» ។

សម្គាល់ ៖ ពាក្យ «Update» នេះ ខ្ញុំ​ធ្លាប់​ស្នើ​ប្រែជា​ខ្មែរ​ថា «ទាន់កាល» ជា​គុណនាម និង «បន្ទាន់កាល» ជា​ករិយាសព្ទ ។ ឥឡូវ​នេះ​ម្យ៉ាង​ដែរ មិន​ចាំបាច់​​រក​នឹក​ផ្គូផ្គង​អ្វី​ទៀត​ទេ ពាក្យ​ខ្មែរ​ទាំង​​នេះ​ស្អុយ​ប្រហុក​ពេក​ហើយ តោះ​យើង​ប្រើ​ពាក្យ «អាប់ដេត» វិញ ៕

Posted in កំសាន្ត, ចំណេះ​ធ្វើ, ឈូកមតិ, វាក្យសព្ទខ្មែរ, អក្សរសាស្ត្រ | Tagged , | Leave a comment

រឿងរ៉ាវ​ល្បីល្បាញ​ជាង​គេ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៤

រដ្ឋប្រហារ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ (រូបថត​របស់ Chris Singshinsuk / Shutterstock.com)

មុន​នឹង​ឈាន​ចូល​ទៅ​អបអរ​ឆ្នាំថ្មី​នៅ​ប៉ុន្មាន​ម៉ោង​ទៀត​នេះ ចូរ​យើង​ត្រលប់​បែរ​ក្រោយ​មក​ក្រលេក​មើល​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗ​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​របស់​យើង​បន្តិច ។ ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំងនេះ​ចងក្រង​ដោយ លោក Mong Palatino មាន​ចុះផ្សាយនៅ​លើ​វេបសាយ​របស់ The Diplomat ចុះ​ថ្ងៃទី​៣១ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៤ ។ លោកបញ្ជាក់​ថា ព័ត៌មាន​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ និង​ពិភាក្សា​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​តាម​បណ្ដាញ​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិ​នានា​ផង​ដែរ ។

១. រដ្ឋប្រហារ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ

បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​តវ៉ា​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​តាម​ដង​ផ្លូវ​អស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​ខែ​មក យោធា​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​បាន​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​នៅ​ថ្ងៃទី​២២ ខែ​ឧសភា និង​បាន​ប្រកាស​ច្បាស់​អាជ្ញាសឹក ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បណ្ដោះអាសន្ន​មួយ​ត្រូវ​បាន​ព្រាង​ឡើង​ដែល​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល​មួយ​ឡើង​គាំទ្រ​ដោយ​យោធា ។ ឧត្ដមសេនីយ៍ Prayuth Chan-ocha ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ទី​២៩ របស់​ប្រទេស​ថៃ ។

២. ការ​ធ្លាក់​យន្តហោះ​ជើងហោះហើរ MH370, MH17 និង Air Asia QZ8501

មាន​អ្នក​ដំណើរ​និង​បុគ្គលិក​បម្រើការ​លើ​យន្តហោះ​ចំនួន ២៣៩ នាក់ ស្ថិត​នៅ​លើ​យន្តហោះ​របស់​ក្រុមហ៊ុន Malaysian Airlines ជើង​ហោះហើរ​លេខ MH370 ដែល​បាន​បាត់​ខ្លួន​នៅ​ខែ​មីនា និង​នៅ​តែ​រក​ពុំ​ទាន់​ឃើញ​មក​ទល់​បច្ចុប្បន្ន ។ ជើង​ហោះហើរ​លេខ MH17 របស់​ក្រុមហ៊ុន Malaysian Airlines មួយ​ទៀត ត្រូវ​បាន​បាញ់​ធ្លាក់​ដោយ​មីស៊ីល​នៅ​ភាគ​ខាងកើត​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន ក្នុង​ខែ​កក្កដា សម្លាប់​អ្នកដំណើរ និង​បុគ្គលិក​យន្តហោះ​ទាំងអស់ ២៩៨ នាក់ ។ នៅ​ពេល​នេះ ទីតាំង​ធ្លាក់​របស់​ជើង​ហោះហើរ QZ8501 របស់​ក្រុមហ៊ុន Air Asia ដែល​បាន​បាត់​ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃទី​២៧ ខែ​ធ្នូ ដឹក​មនុស្ស ១៦២ នាក់ ត្រូវ​បាន​កំណត់​កាល​ពី​ម្សិលមិញ​ដោយ​ក្រុម​រុករក​ចម្រុះ​ជាតិសាសន៍​នៅ​ភាគខាងត្បូង​កោះ​ស៊ូម៉ាត្រា ផ្នែក​ខាង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ។

៣. ជ័យជម្នះ​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​របស់​លោក Jokowi

លោក Joko Widodo អភិបាល​ក្រុង Jakarta ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ថា Jokowi ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​តាំង​ជា​ប្រធានាធិបតី​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ។ ជា​អ្នក​នយោបាយ​ម្នាក់ លោក​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​តាម​រយៈ​អភិក្រម​ខុស​ពី​ទម្លាប់​ចាស់​របស់​លោក​ក្នុង​ភាព​ជា​អ្នកដឹកនាំ ដូចជា ការ​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​ដោយ​មិន​ប្រកាស​ឲ្យ​ដឹង​ជា​មុន ទៅ​កាន់​ទីកន្លែង​ធ្វើការ​របស់​រដ្ឋ​នានា​ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​ពី​ប្រសិទ្ធភាព​ការងារ​របស់​បុគ្គលិក​រដ្ឋ ។ ជ័យជម្នះ​របស់ Jokowi ត្រូវ​បាន​ស្វាគមន៍​ភ្លាមៗ​ថា​ជា​ការ​លើក​ស្ទួយ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ដល់​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ដោយសារ​វា​គឺ​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ​ដែល​ប្រធានាធិបតី​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ម្នាក់​គ្មាន​ការ​ជាប់​ទាក់ទង​នឹង​យោធា ឬ អតីត​ប្រធានាធិបតី Suharto ដែល​បាន​គ្រប់គ្រង​ផ្ដាច់ការ​អស់​ជាង ៣ ទសវត្សរ៍ ។

៤. ប្រទេស​ព្រុយណេ​អនុវត្ត​ច្បាប់​អ៊ិស្លាម​តឹងរ៉ឹង Sharia

ច្បាប់ Sharia ចូល​ជា​ធរមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ព្រុយណេ​នៅ​ខែ​ឧសភា ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​នេះ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ទី​មួយ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ដែល​បាន​អនុវត្ត​ច្បាប់​នេះ​នៅ​ថ្នាក់​ជាតិ ។ នៅ​ក្នុង​កម្រិត​ទី​១ នៃ​ការ​អនុវត្ត ច្បាប់​នេះ​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ​បទល្មើស​ទូទៅ​ដូចជា ការ​បរិភោគ​នៅ​ទីសាធារណៈ​ក្នុង​អំឡុង​ខែ​កាន់​បួស (Ramadan) ការ​ខកខាន​ថ្វាយ​បង្គុំព្រះ​នៅ​រាល់​ថ្ងៃសុក្រ ឬ​ការ​មាន​ផ្ទៃពោះ​ក្រៅ​ចំណង​អាពាហ៍ពិពាហ៍ ។ កម្រិត​ទី​២ នៃ​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់ រួម​មាន ការ​កាត់ដៃ​ចំពោះ​បទលួច ការ​វាយដំ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ចំពោះ​បទល្មើស​ផ្សេងៗ ដូចជា​ការ​រំលូត​កូន​ជាដើម ការ​ផឹកស្រា និង​ការ​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា ។ ការ​ដាក់​ទោស​ដល់​ស្លាប់​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​នៅ​ក្នុង​កម្រិត​ទី​៣ ដែល​មាន​ដូចជា គប់​សម្លាប់​ដោយ​ដុំ​ថ្ម​ចំពោះ​បទ​សហាយស្មន់ ហើយ​ការ​ដាក់​ទោស​ដល់​ស្លាប់​ក៏​ធ្វើ​ឡើង​ផង​ដែរ​ចំពោះ​បទ​ចាប់​រំលោភ និង​ការ​រួមភេទ​តាម​រន្ធ​គូទ ។

៥. ការ​ប្រឆាំង​តវ៉ា​ការ​សាងសង់​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី​របស់​ប្រទេស​ឡាវ

ប្រទេស​ឡាវ​បាន​អនុម័ត​គម្រោង​សាងសង់​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី​ដ៏​ធំ​សម្បើម​មួយ​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ទោះបី​ជា​មាន​ការ​ជំទាស់​ពី​ប្រទេស​ថៃ វៀតណាម និង​កម្ពុជា​ក៏​ដោយ ។ ប្រទេស​ជិតខាង​របស់​ឡាវ និង​អ្នក​ការពារ​បរិស្ថាន​ជាច្រើន​ក្រុម ចង់​ឲ្យ​មាន​ការ​សិក្សា​អំពី​ផលប៉ះពាល់​បន្ថែម​ទៀត​មុន​នឹង​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការ​សាងសង់​បន្ត ។

៦. ជម្លោះ​ដែន​ទឹក​នៅ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង

ប្រទេស​ចិន​បន្ត​ឈ្លោះប្រកែក​ជាមួយ​ប្រទេស​វៀតណាម និង​ហ្វីលីពីន អំពី​កម្មសិទ្ធិ​នៃ​បណ្ដា​ដែនដី​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង (ឬ​សមុទ្រ​ហ្វីលីពីន​ខាងលិច) ។ ប្រទេស​ចិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា បាន​រំលោភ​លើ​អធិបតេយ្យភាព​របស់​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​មួយ​ចំនួន ដោយ​ការ​សាងសង់ ឬ​ជំនួស​រចនាសម្ព័ន្ធ​នៅ​ក្នុង​ដែនទឹក​ដែល​ជាប់​ជម្លោះ ។ ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ដោយ​អាជ្ញាកណ្ដាល​អន្តរជាតិ​អំពី​ការ​ទាមទារ​ដែនទឹក​នេះ​នៅ​ឆ្នាំ​ក្រោយ នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​រឿង​នេះ​ក្លាយ​ជា​បញ្ហា​ស្នូល​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក ។

៧. ការ​ធ្វើ​កូដកម្ម​នៃ​វិស័យ​កាត់ដេរ​នៅ​កម្ពុជា

កម្មករ​រោងចក្រ​សម្លៀកបំពាក់​រាប់​ពាន់​នាក់​បាន​ចូល​រួម​កូដកម្ម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បី​ទាមទារ​ឲ្យ​តម្លើង​ប្រាក់​ឈ្នួល​គោល ។ ប៉ុន្តែ​កូដកម្ម​នេះ​ត្រូវ​បាន​បំបែក​ដោយ​ហិង្សា​ដោយ​នរគបាល កាល​ពី​ខែ​មករា ហើយ​ការ​ជួបជុំ​តវ៉ា​ជា​សាធារណៈ​ត្រូវ​បាន​ហាម​ឃាត់​នៅ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ ។ យុទ្ធនាការ​តវ៉ា​នេះ​ក៏​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​ម្ចាស់​ម៉ាក​សម្លៀកបំពាក់​ល្បីៗ​ធានា​ថា​អ្នក​ផ្គត់ផ្គង់​របស់​ពួកគេ​នៅ​កម្ពុជា​គោរព​ច្បាប់​ការងារ ។

៨. បក្ស​ប្រឆាំង​នៅ​កម្ពុជា​ព្រម​ទទួល​យក​កៅអី​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា

បន្ទាប់​ពី​ធ្វើ​ពហិការ​មិន​ចូល​ប្រជុំ​សភា​អស់​រយៈពេល ១០ ខែ ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​កេងបន្លំ​សន្លឹកឆ្នោត សមាជិក​សភា​ទាំង ៥៥ រូប របស់​បក្សប្រឆាំង​បាន​ចូល​ស្បថ​កាន់​តំណែង​នៅ​ខែ​សីហា ។ ការណ៍​នេះ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​បក្ស​ប្រឆាំង​មាន​លទ្ធភាព​បង្ហាញ​ពី​របៀបវារៈ​នយោបាយ​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​សភា ទោះបី​ជា​អ្នកតាមដាន​នានា​កត់​សម្គាល់​ថា វា​ក៏​ជា​ការ​លើក​ស្ទួយ​ភាព​ជា​អ្នកដឹកនាំ​របស់​សម្ដេច ហ៊ុន សែន ដែល​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​របស់​កម្ពុជា​ក្នុង​រយៈពេល ៣ ទសវត្សរ៍​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ក៏​ដោយ ។

៩. ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​នឹង​ពង្រឹង​ច្បាប់​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល

លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី Najib Razak មិន​បាន​គោរព​ពាក្យ​សន្យា​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ពេល​ឃោសនា​បោះឆ្នោត​ថា​នឹង​លុប​ចោល​ច្បាប់​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ទេ បែរ​ជា​ប្រកាស​ថា រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​នឹង​ធ្វើការ​កែទម្រង់​និង​ពង្រឹង​ច្បាប់​នេះ​ទៅ​វិញ ដែល​ជា​ច្បាប់​មួយ​បាន​ដាក់​ឲ្យ​ប្រើប្រាស់​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​អាណានិគម​អង់គ្លេស​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ។ មេធាវី អ្នកកាសែត សកម្មជន និង​សូម្បី​សាស្ត្រាចារ្យ​ជា​ច្រើន​នាក់​ត្រូវ​បាន​កាត់​ទោស​ពី​បទ​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​នៅ​ឆ្នាំ​នេះ ដែល​ជំរុញ​ឲ្យ​អ្នក​តវ៉ា​ជាច្រើន​ក្រុម​កាន់​តែ​ពង្រីក​សម្ព័ន្ធភាព​របស់​ពួកគេ​ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​ច្បាប់​នេះ ។

១០. ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​សមាគម​អាស៊ាន

ការ​ទាស់ទែង​ក្នុង​ស្រុក​មាន​ផលប៉ះពាល់​ដល់​តួនាទី​របស់​មីយ៉ាន់ម៉ា​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​ប្ដូរវេន​របស់​អាស៊ាន ។ ទោះជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ភាព​ជា​ប្រធាន​អាស៊ាន​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៤ មិន​គ្រាន់​តែ​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​មាន​សារសំខាន់​ខណៈ​ដែល​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​កំពុង​បោះ​ជំហាន​ដ៏​សំខាន់​ឈាន​ទៅ​ធ្វើ​សាមាហរណកម្ម​អាស៊ាន​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៥ ។

១១. កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ក្នុង​ការ​រ៉ើប​ឡើង​វិញ​បន្ទាប់​ពី​ខ្យល់ព្យុះ Haiyan នៅ​ហ្វីលីពីន

ខ្យល់ព្យុះ Haiyan គឺ​ជា​ព្យុះ​ទីហ្វុង​ធំ​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ បោកបក់​លើ​ប្រជុំ​កោះ Visayas របស់​ហ្វីលីពីន​ក្នុង​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០១៣ ។ វា​បាន​ទាក់ទាញ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឲ្យ​ចូល​ជួយ​នៅ​ក្នុង​កិច្ចខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ស្ដារ​ឡើង​វិញ ស្រប​ពេល​ដែល​សកម្មជន​បរិស្ថាន​សំអាង​ហេតុផល​ថា​វា​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​នៃ​ផលប៉ះពាល់​ខ្លាំងក្លា​នៃ​ការ​កើន​ឡើង​នូវ​កម្ដៅ​ផែនដី ។ ក្នុង​ពេល​នេះ​ដែរ ភ្លៀង​ធ្លាក់​ខ្លាំង​នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​កាល​ពី​សប្ដាហ៍​មុន​ បាន​បណ្ដាល​ឲ្យ​មាន​គ្រោះ​ទឹក​ជំនន់​អាក្រក់​បំផុត​នៅ​បណ្ដា​រដ្ឋ​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាងកើត​នៃ​ប្រទេស​ក្នុង​រយៈពេល ៣ ទសវត្សរ៍​ចុង​ក្រោយ ។

តើ​ឆ្នាំ​២០១៥ នឹង​នាំ​មក​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​នៅ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ឬ​ទេ ? អ្វី​ដែល​ច្បាស់​គឺ​ថា ឆ្នាំ​ក្រោយ​នេះ​គឺ​ជា​ឆ្នាំ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ ដោយ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​កំពុង​តែ​ផ្លាស់ប្ដូរ​រូបរាង​ឆ្ពោះ​ទៅ​បង្កើត​សហគមន៍​អាស៊ាន​រួម​មួយ​នៅ​ប៉ុន្មាន​ខែ​ខាងមុខ​នេះ ៕

Posted in កំសាន្ត, ចំណេះ​ធ្វើ | Tagged | 1 Comment

ការ​ប្រើប្រាស់ និង​អត្ថន័យ​ពាក្យ «គីឡូ»

ជា​ធម្មតា នៅ​ក្នុង​ការ​និយាយ​ស្ដី​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ខ្មែរ​យើង​តែង​តែ​ប្រើប្រាស់​ពាក្យ «គីឡូ» ក្នុង​បរិបទ យ៉ាង​ផ្សេង​ពី​គ្នា គឺ ៖

១. «គីឡូ» សំដៅ​លើ​ពាក្យ «គីឡូម៉ែត្រ» ជា​រង្វាស់​ប្រវែង​ចម្ងាយ ឧ. នៅ​សល់​តែ​មួយ​គីឡូ​ទៀត​ទៅ​ដល់​គោលដៅ​ហើយ ។

២. «គីឡូ» សំដៅ​លើ​ពាក្យ «គីឡូក្រាម» ជា​រង្វាស់​ទម្ងន់ ឧ. ដុំ​ដែក​នេះ​តូច​មួយ​សោះ ប៉ុន្តែ​មាន​ទម្ងន់​ដល់​ទៅ​រាប់​គីឡូ ។

៣. «គីឡូ» សំដៅ​លើ​ពាក្យ «គីឡូវ៉ាត់» ជា​រង្វាស់​ថាមពល​អគ្គិសនី ឧ. ដោយសារ​តែ​មាន​បណ្ដាញ​អគ្គិសនី​រដ្ឋ​ត​មក​ដល់​ក្នុង​ភូមិ ​ឥឡូវ​ភ្លើង​ក្នុង​មួយ​គីឡូ​ថោក​ជាង​មុខ​ជាង​ពាក់​កណ្ដាល ។

ថ្មីៗ​នេះ ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​បំពេញ​ការងារ​នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង ដល់​តំបន់​ដែល​គេ​លេង​ភ្នាល់​ទឹកភ្លៀង ។ នៅ​ទីនោះ ពាក្យ «គីឡូ» គឺ​មាន​ន័យ​ផ្សេង​ទៅ​វិញ គឺ​សំដៅ​លើ​ចំនួន​ទឹក​ប្រាក់​មួយ​ពាន់​ដុល្លា ។ នៅ​ពេល​នរណា​ម្នាក់​ភ្នាល់​ទឹក​ភ្លៀង «មួយ​គីឡូ ឬ​កន្លះ​គីឡូ» គឺ​មាន​ន័យ​ថា អ្នក​នោះ​ភ្នាល់​ថា​មាន​ភ្លៀង​ឬ​គ្មាន​ភ្លៀង​ក្នុង​ទឹក​ប្រាក់​ចំនួន «មួយ​ពាន់ ឬ​ប្រាំរយ​ដុល្លា» ។ រីឯ​ពាក្យ «សេន» គឺ​សំដៅ​លើ​ការ​ភ្នាល់​ក្នុង​ទឹក​ប្រាក់ «មួយ​រយ​ដុល្លា» ។ ពាក្យ​មួយ​ទៀត​ដែល​ប្រើប្រាស់​ខុស​ពី​ន័យ​ធម្មតា​របស់​វា​ដែរ​គឺ «កៅស៊ូ» ដែល​សំដៅ​លើ​ការ​ភ្នាល់​ក្នុង​ទឹក​ប្រាក់​ចំនួន «មួយ​ម៉ឺន​ដុល្លា» ៕

Posted in កំសាន្ត, ចំណេះ​ធ្វើ, វាក្យសព្ទខ្មែរ | Leave a comment

បច្ចេកសព្ទ​ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ

ស្រាក់ (ន.) ខ្នាត​ឯកតា​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ​ដែល​ដាក់​អ្វីៗ​តម្រួត​លើ​គ្នា ហើយ​ចង​រុំ​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង​ដុំ​តែ​មួយ ដូចជា​ស្ករផែន​ឬ​ចាន ជាដើម ។ ចំពោះ​ស្រាក់​ស្ករផែន គេ​ខ្ចប់​ចង​រុំ​ដោយ​ស្លឹក​ត្នោត មាន ១០​ផែន ឬ​២០​ផែន ឬ​ក៏​ច្រើន​ជាង​នេះ ហៅ​មួយ​ស្រាក់ ។ រីឯ​ចាន​វិញ គេ​ចង​រុំ​ចំនួន ១០ ឬ​ចំនួន ១២ ហៅ​មួយ​ស្រាក់​ដែរ ។ ឧ. ស្ករ​ផែន​ពីរ​ស្រាក់ ចាន​បី​ស្រាក់ ។

បំពង់ (ន.) (បំពង់​ឫស្សី) 1. ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ធ្វើ​ពី​បំពង់​ឫស្សី​ស្រុក ប្រើ​សម្រាប់​វាល់​ទឹកត្នោត ដែល​មាន​ចំណុះ​រវាង ២​លីត្រ ទៅ ៣​លីត្រ ។ ឧ. ទឹក​ត្នោត​ពីរ​បំពង់ ។ 2. ប្រដាប់​ឬ​ឧបករណ៍​ធ្វើ​ពី​បំពង់​ឫស្សី ប្រើ​សម្រាប់​វាល់​វត្ថុ​រាវ ដូចជា ទឹកត្នោត ជាដើម ។

កញ្ជើ (ន.) ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ សម្រាប់​វាល់​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ វត្ថុ​ល្អិតៗ ជាដើម ដែល​ត្បាញ​ដោយ​បន្ទះ​ឫស្សី ខាងលើ​មាន​រាង​មូល ហៅ​ថា មាត់​ក្ដាប់ និង​បន្ទោះ​ផ្ដៅ​ខាងក្រោម​រាប ហៅ​ថា បាត ។ ឧ. អង្ករ​មួយ​កញ្ជើ ។

ល្អី (ន.) ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ដូច​កញ្ជើ​ដែរ តែ​មាន​រាង​ស្មើ​លើ​ស្មើ​ក្រោម សម្រាប់​វាល់​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ វត្ថុ​ល្អិតៗ ជាដើម ។ ឧ. ស្រូវ​មួយ​ល្អី ។

កន្តាំង (ន.) ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ (មាន​រាង​ដូច​ល្អី) សម្រាប់​វាល់​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ មាន​ស្រូវ​អង្ករ​ជាដើម ជា​រង្វាល់​អនុភាគ ដែល​មាន​ចំណុះ​ពីរ​ភាគ​ឬ​បី​ភាគ ឬ​ក៏​បួន​ភាគ​នៃ​តៅ ។ អ្នក​ខ្លះ​ហៅ​ថា ខ្ញឹង ។ ឧ. ស្រូវ​បី​កន្តាំង ។

តក់ (ន.) ខ្នាត​រង្វាស់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ធ្វើ​ពី​ត្រឡោក​ដូង​តក់ ឬ​ដូង​ក្ដៀប ឬ​ក៏​ដូង​ស្ដ មាន​ទំហំ​តូច​ជាង​នាឡិ​បន្តិច ប្រើ​សម្រាប់​វាល់​អង្ករ ។ ជួនកាល​គេ​ហៅ នាឡិ​តូច​ក៏​បាន ។ ឧ. អង្ករ​បី​តក់ ។

កម្បង់ (ន.) ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ប្រើ​បាត​ដៃ​ទាំង​ពីរ​ផ្គុំ​គ្នា​ហើយ​ផ្ងារ ធ្វើ​ឲ្យ​ដក់​បន្តិច សម្រាប់​ក្បង់​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ​តូចៗ ឬ​វត្ថុ​អ្វី​មាន​ទំហំ​តូច​ល្អិតៗ ឬ​ក៏​ម៉ដ្ឋៗ ដាក់​ពេញ​ថ្នក់​បាត​ដៃ​ទាំង​ពីរ​នោះ ។ ឧ. អង្ករ​ពីរ​កម្បង់ ។

ទូកដៃ (ន.) ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ប្រើ​បាតដៃ​ម្ខាង​ដាក់​ផ្ងារ​ធ្វើ​ឲ្យ​ដក់​បន្តិច សម្រាប់​ចូក​វាល់​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ​តូចៗ ឬ​វត្ថុ​អ្វីៗ​មាន​ទំហំ​តូច​ល្អិតៗ ឬ​ក៏​ម៉ដ្ឋៗ ដាក់​ពេញ​ថ្នក់​បាតដៃ​នោះ ។ ឧ. គ្រាប់​ល្ង​មួយ​ទូកដៃ ។

ក្ដាប់ (ន.) ខ្នាត​រង្វាល់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ប្រើ​ម្រាម​ដៃ​ម្ខាង​រួប​ក្រសោប​បិទ សម្រាប់​ចាប់​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ​តូចៗ ឬ​វត្ថុ​អ្វីៗ​មាន​ទំហំ​តូច​ល្អិតៗ ឬ​ក៏​ម៉ដ្ឋៗ ។ ឧ. អង្ករ​មួយ​ក្ដាប់ ។

ចឹប (ន.) ខ្នាត​រង្វាន់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ប្រើ​ចុង​ម្រាមដៃ​ម្ខាង​រួបប្រួម​ផ្គុំ​គ្នា ច្បិច​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ​តូចៗ ឬ​វត្ថុ​អ្វីៗ​មាន​ទំហំ​តូច​ល្អិតៗ ឬ ក៏​ម៉ដ្ឋៗ ។ ឧ. អំបិល​មួយ​ចឹប ។

លី (ន.) ខ្នាត​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ ដែល​មាន​ទម្ងន់ ១/១០​ហ៊ុន ប្រមាណ ០,០៣៧៥​ក្រាម ។ ឧ. មាស​បី​លី ។

តយ (ន.) ប្រដាប់​ឬ​ឧបករណ៍​ធ្វើ​ពី​បំពង់​ឫស្សី ប្រើ​សម្រាប់​វាល់​វត្ថុ​រាវ ហើយ​ដែល​មាន​ចំណុះ ១/៤​លីត្រ ឬ ១/២​លីត្រ ។ ឧ. ទឹក​ត្នោត​ជូរ​ឬ​ផ្អែម​ពីរ​តយ ។

ដកស្រង់​ព្រឺត្តិបត្រ​ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ លេខ​៥ ឆ្នាំ​២០១៣

 

ភ្ជាប់​ជាមួយ​គ្នា​នេះ សូម​ជូន​រង្វាស់រង្វាល់​របស់​ខ្មែរ ចងក្រង​ដោយ «ភូមិកាព្យ»

Posted in ចំណេះ​ធ្វើ, វាក្យសព្ទខ្មែរ, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Tagged , , , , , , , , , , , , | 3 Comments

សន្យា​ឫស្សី: គុក​ឥត​ជញ្ជាំង

សន្យា​ឫស្សី: គុក​ឥត​ជញ្ជាំង

សៀវភៅ​រៀបរាប់​ពី​ជីវិត​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ​តែ​ជាប់​ជា​កំណត់ហេតុ​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ចំពោះ​អំពើ​បំភិតបំភ័យ​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​រដ្ឋ ។ មិន​មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​មួយ​បាន​សម្លាប់​ប្រជាជន​របស់​ខ្លួន​យ៉ាង​ច្រើន​ដូច​គ្នា​នឹង​របប​ខ្មែរក្រហម ហើយ​ក្នុង​នោះ​ ១​ភាគ​៥ ​នៃ​ប្រជាជន ស្មើ​ទៅ​នឹង​ជាង​ ១​លាន ៥​សែន​នាក់ បាន​ស្លាប់​ក្រោម​កណ្តាប់​ដៃ​ខ្មែរក្រហម ។ យើង​ពិបាក​យល់​ដឹង​អំពី​ចំនួន​អ្នក​ស្លាប់ និង​ផល​ប៉ះពាល់​លើ​ប្រជាជន សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង​វប្បធម៌​ណាស់ ។ អត្ថបទ​បំប៊ួ​ប្រូមីស (សន្យា​ឫស្សី Bomboo Promise) របស់ វិជ្ជារ៉ា ហួន គឺជា​ការ​ក្រើនរំឭក​ដល់​អ្នក​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម​ដែល​មាន​ន័យ​ចំពោះ​អ្នក​រស់រាន​មានជីវិត​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ។ ដោយសារ​អត្ថបទ​នេះ ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ពី​របប​ខ្មែរក្រហម​បាន​កើត​ឡើង ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ អត្ថបទ​របស់​គាត់​មាន​លក្ខណៈ​ថ្មី​សន្លាង និង​មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​ពាក់ព័ន្ធ​ជា​ច្រើន ។ សាច់​រឿង​របស់​គាត់​បង្ហាញ​អំពី​សេចក្តី​ក្លាហាន និង​ការ​រស់រាន​មាន​ជីវិត និង​ជា​សាច់​រឿង​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់អារម្មណ៍ ។​ចុង​បញ្ចប់​ដូចដែល យើង​ដឹង វិជ្ជារ៉ា បាន​រស់រាន​មានជីវិត​ដើម្បី​ប្រាប់​ពី​សាច់​រឿង​នៃ​ការ​សម្លាប់​រង្គាល​នោះ ។ ការ​រស់រាន​មានជីវិត និង​ជីវិត​ថ្ម​រី​បស់​គាត់​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​ចង់​យល់​ដឹង​អំពី​បទ​ពិសោធន៍​របស់​គាត់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​បង្អត់អាហារ និង​ការ​ស្លាប់​មួយ​ផ្នែក​ដើម្បី​គោរព​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់ ។ អត្ថបទ បំប៊ូ​ប្រូមីស បំពេញ​បន្ថែម​ដល់​ការ​កើន​ឡើង​នៃ​ចំនួន​សៀវភៅ​ដែល​បោះពុម្ពផ្សាយ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស ដោយ​អ្នក​ដែល​បាន​រស់​នៅ​ឆ្លងកាត់​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ នៅ​ពេល​ដែល​ខ្មែរក្រហម​បាន​ដៅ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម និង​សម្លាប់​បញ្ញវន្ត​ជា​ច្រើន​នាក់ ។ អត្ថបទ បំប៊ូ​ប្រូមីស បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា យើង​នឹង​មិន​ភ្លេច​អ្វី​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្នុង​ទសវត្សរ៍​៧០​នោះ​ទេ ។

ផ្នែក​ទី​មួយ​នៃ​សន្យា​ឫស្សី ពិពណ៌នា​អំពី​កុមារភាព​របស់ វិជ្ជារ៉ា នៅ​សម័យ​ក្រោយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ ហើយ​ផ្នែក​ទី​ពីរ​នៃ​សៀវភៅ​នេះ​ជីក​កកាយ​នូវ​សាច់​រឿង​អំពី​ភាព​អត់ឃ្លាន និង​ការ​ធ្វើការ​ហួសកម្លាំង​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​នៅ​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម ។ ផ្នែក​ចុង​ក្រោយ​រៀបរាប់​អំពី​ការ​ត្រលប់​មក​រក​សភាព​ធម្មតា និង​ការ​សម្រេចចិត្ត​ចុង​ក្រោយ​របស់ វិជ្ជារ៉ា ដើម្បី​រត់គេច​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ ។ អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​បន្ត​ស្វែង​យល់​ការ​ស្រមើស្រមៃ​របស់​យើង​ដ៏​អាថ៌​កំបាំង​មួយ​នេះ ។ សម្រាប់​ទិដ្ឋភាព​មួយ​នោះ ខ្មែរក្រហម​បាន​ចូល​កាន់​អំណាច​នៅ​ពេល​ដែល​ជនបរទេស​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង ។ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត មាន​ជនជាតិ​អឺរ៉ុប និង​ជនជាតិ​អាមេរិកកាំង​មួយ​ចំនួន​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​ខ្មែរក្រហម​កាលពី​ដំបូង ហើយ​បាន​ស្វែង​យល់​អំពី​វិធីសាស្ត្រ​នៃ​ការ​ឃោសនា​របស់​ខ្មែរក្រហម​ទាំងនោះ​ដែល​ផ្ដល់​ជា​តម្រុយ​នូវ​ការ​កកើត​ឡើង​នៅ​អំពើ​បំភិតបំភ័យ ។ អត្ថបទ​បោះពុម្ពផ្សាយ​នេះ បង្ហាញ​នូវ​ទិដ្ឋភាព​លម្អិត​នៃ​ការ​ជម្លៀស​ប្រជាជន​ចេញពី​ទីក្រុង ហើយ​អ្នក​មាន​អំណាច​បាន​គ្រប់គ្រង​សមូហភាវូបនីយកម្ម​ដោយ​ផ្អែក​លើ​ការ​កាត់​បន្ថយ​ចំនួន​ប្រជាជន ។ ខ្មែរក្រហម​បាន​ប្រាប់​អ្នករាយការណ៍​កាសែត​ញ៉ូវវីក បន្ទាប់​ពី​ការ​ដួល​រលំ​ទីក្រុង​ថា អ្នក​ទីក្រុង និង​ធ្វើស្រែ ហើយ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត អ្នក​ទាំងនោះ​នឹង​ធ្វើ​ការងារ ឬ​អត់​អាហារ ។

ខ្មែរក្រហម​បាន​ធ្វើ​តាម​ការ​សន្យា នៅ​ពេល​ដែល​ខ្មែរក្រហម​ទាំងនោះ​អាច​គ្រប់គ្រង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ។ ខ្មែរក្រហម​ទាំងនោះ​បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​បញ្ញវន្ត​ភ្ជួរស្រែ បង្ខំ​ឲ្យ​ជន​មូស្លីម​បរិភោគ​សាច់​ជ្រូក ។ ពួក​គេ​បាន​ចិញ្ចឹម​ជ្រូក​នៅ​ក្នុង​បណ្ណាល័យ​ជាតិ បាន​បំផ្លាញ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ឯកជន រួម​មាន​ប្រាក់​កាក់ ។ ចាប់តាំងពី​ការ​ចាប់​ផ្ដើម ជនភៀសខ្លួន​កម្ពុជា ដែល​អាច​រត់គេច​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ បាន​ពិពណ៌នា​អំពី​ភាព​វឹកវរ និង​ការ​ច្របូកច្របល់​នៅ​តាម​ផ្ទះ ប៉ុន្តែ​សាច់​រឿង​របស់​ជនភៀសខ្លួន​ទាំងនោះ​ត្រូវ​បំភ្លេច​ចោល​ថា​ជា​សាច់​រឿង​ចម្លែក និង​មិន​គួរ​ឲ្យ​ជឿ ។ សាច់​រឿង​អំពី​ការ​ប្រើ​ពលកម្ម​ទាសករ ការ​សម្លាប់​ឪពុក​ម្ដាយ និង​ក្មេងៗ​ត្រូវ​អ្នកគាំទ្រ​របប​ខ្មែរក្រហម​នៅ​លោក​ខាងលិច ព្រងើយ​កន្តើយ ។ ទោះបីជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយមក មន្ទីរ​រដ្ឋ​របស់​ប្រទេស​អាមេរិក បាន​បញ្ជាក់​ថា ខ្មែរក្រហម​បាន​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​វាលស្រែ ដែល​មនុស្ស​ក្មេង មនុស្ស​ចាស់​ធ្វើស្រែ ដូច​ជា​ទាសករ ចាប់តាំងពី​ព្រឹក​ព្រលឹម​រហូត​ដល់​ពេល​យប់ ដោយ​មិន​មាន​ប្រើ​ឧបករណ៍​ទំនើប និង​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ឃ្លាំមើល​របស់​យោធា​ខ្មែរក្រហម​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ខ្លាច ។ មន្ទីរ​រដ្ឋ​បាន​កត់​សម្គាល់​ថា របប​ខ្មែរក្រហម​បាន​សម្លាប់​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល និង​អ្នកជំនាញ ព្រមទាំង​សាច់ញាតិ​របស់​ពួក​គេ ។ ប៉ុន្តែ​បញ្ញវន្ត​ដែល​សិក្សា​នៅ​បរទេស​ជា​ច្រើន​បាន​បោះបង់​ចោល​សាច់​រឿង​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ភ័យ​ខ្លាច​នេះ ដូច្នេះ​ហើយ​បញ្ញវន្ត​ទាំងនោះ បាន​គាំទ្រ​របប​ខ្មែរក្រហម​ដោយ​ប្រយោល ។

កងទ័ព​វៀតណាម​បាន​ឈ្លានពាន​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ហើយ​បាន​បណ្ដេញ​ខ្មែរក្រហម​ចេញពី​អំណាច​នៅ​ខែមករា ឆ្នាំ​១៩៧៩ ។ ជា​អកុសល ការ​ឈ្លានពាន​ដើម្បី​រំដោះ​យក​សេរីភាព​របស់​កងទ័ព​វៀតណាម​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​បញ្ចប់​នូវ​ភាព​ភ័យ​ខ្លាច​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ និង​បាន​នាំ​យក​អ្នក​ទទួល​ខុសត្រូវ​ចំពោះ​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​មក​ផ្ដន្ទាទោស ។ រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​មាន​របៀបវារៈ​ផ្ទាល់ខ្លួន ដែល​ត្រូវ​គ្រប់គ្រង និង​ត្រួតត្រា​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ ទន្ទឹម​ពេល​ដែល​វៀតណាម​បាន​បង្កើត​សារមន្ទីរ​ប្រល័យពូជសាសន៍​ទួលស្លែង (ដែល​ជា​អតីត​គុក ជាទី​ដែល​មនុស្ស​រាប់​ពាន់​នាក់​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ទារុណកម្ម និង​សម្លាប់) មិន​មាន​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម ឬ​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង ដើម្បី​ស្វែងរក​ដំណោះស្រាយ​ចំពោះ​ជន​រង​គ្រោះ និង​អ្នក​រស់រាន​មាន​ជីវិត ពី​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នោះ​ទេ ។ ទាល់តែ​ឆ្នាំ​២០០០ ទម្រាំ​ដែល​តុលាការ​ខ្មែរក្រហម​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដើម្បី​ជំនុំជម្រះ​មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម ។

សៀវភៅ​របស់ វិជ្ជារ៉ា ហួន បាន​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ​រំឭក​ដល់​សហគមន៍​អន្តរជាតិ ដែល​ថា ការ​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​មិន​គួរ​ត្រូវ​បាន​លើកលែង​នោះ​ទេ ទោះបីជា​ត្រូវ​បាន​ពន្យា​ពេល​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​ក៏​ដោយ ។ ពិត​ប្រាកដ​ណាស់ អ្នក​រស់រាន​មាន​ជីវិត​ពី​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​ជា​ច្រើន​បាន​ស្លាប់​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ទសវត្សរ៍​នៃ​ដំណាក់កាល​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​របស់​អន្តរជាតិ ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ អត្ថបទ បំប៊ូ​ប្រូមីស ជួយ​ជីក​កកាយ​នូវ​អាថ៌​កំបាំង​នៃ​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍ និង​ផល​ប៉ះពាល់​នៃ​របប​ប្រល័យពូជសាសន៍​មក​លើ​អ្នក​រស់រាន​មាន​ជីវិត ។

អត្ថបទ បំប៊ូ​ប្រូមីស បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​ទសវត្សរ៍​៥០ នៅ​ពេល​ដែល​ជីវិត​ហាក់បីដូចជា​មាន​ភាព​សុខ​ស្រួល និង​មាន​ភាព​ជោគជ័យ ។ ការ​ចាប់កំណើត​របស់ វិជ្ជារ៉ា ស្រប​ពេល​ជាមួយនឹង​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​សង្គម និង​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាង​លឿន ដែល​បាន​កើតឡើង​ក្រោម​រដ្ឋាភិបាល សម្តេច សីហនុ (ឆ្នាំ​១៩៥៤ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧០) ។ ការ​អប់រំ​កម្រិត​ឧត្តម​សិក្សា​ត្រូវ​បាន​ពង្រីក ។ ក្មេងៗ​គ្រប់​អាយុ​ចូល​រៀន​រាប់​លាន​នាក់​បាន​ចូល​រៀន​សាលា​បឋម​សិក្សា ហើយ​ទទួល​បាន​ការ​បណ្ដុះបណ្ដាល​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន ទន្ទឹម​ពេល​ដែល​បច្ចេកទេស​ផលិតកម្ម​ថ្មី​បាន​បង្កើន​ទិន្នផល​ស្រូវ​យ៉ាងច្រើន ហើយ​បាន​ដាក់​ប្រាក់​បម្រុង​ក្នុង​ធនាគារ​មជ្ឈិម​របស់​កម្ពុជា ។

វិជ្ជារ៉ា ត្រូវ​បាន​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ចាស់​ដែល​ឆ្លងកាត់​អស់​ច្រើន​ជំនាន់​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។ ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា ធ្វើការ​នៅ​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​ឱសថ ហើយ​បាន​ក្លាយជា​អ្នកជំនួញ​ដ៏​ជោគជ័យ និង​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ។ ភាព​ជោគជ័យ​ខាង​ជំនួញ​របស់​គាត់​បាន​នាំ​ទៅ​រក​ការងារ​ខាង​នយោបាយ ហើយ​គាត់​បាន​ធ្វើ​ជា​សមាជិក​សភា​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ដើម​ទសវត្សរ៍​៦០ ។ ទោះបីជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ កុមារភាព​របស់ វិជ្ជារ៉ា ត្រូវ​បាន​បំភិតបំភ័យ​ដោយ​ព្រឹត្តិការណ៍​ពីរ ។ ទី​១. នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​មាន​អាយុ ៨​ឆ្នាំ ម្ដាយ​របស់​គាត់​បាន​ស្លាប់ បន្ទាប់​ពី​ការ​វះកាត់​ដោយ​មិន​មាន​ជំនាញ​ច្បាស់លាស់ ដើម្បី​យក​ដុំ​សាច់​ចេញ ។ ភ្លាមៗ​បន្ទាប់​ពី​នោះ​មក ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា បាន​យកប្រពន្ធ​ថ្មី​ដែល​មិន​អាច​បង្កើត​កូន​ផ្ទាល់ខ្លួន​បាន ។ កំហឹង​ច្រណែន​របស់​ម្ដាយចុង​ទៅ​លើ​កូនស្រី​ដើម​របស់​ខ្លួន បង្ក​ឲ្យ​មាន​អំពើ​ឃោរឃៅ ដូចដែល​បាន​បង្ហាញ​នូវ​ក្នុង​រឿងនិទាន​នៅ​ជុំវិញ​ពិភពលោក ។ វិជ្ជារ៉ា បាន​រស់នៅ​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​ក្រុម​គ្រួសារ​មាន​សមាជិក​ច្រើន​របស់​ខ្លួន ហើយ​បាន​ពឹងផ្អែក​លើ​ការ​មើលថែ​ពី​ជីដូន​ជីតា​ខាង​ម្ដាយ និង​សាច់ញាតិ​ផ្សេងៗ​ដើម្បី​ប៉ះប៉ូវ​នូវ​ជីវិត​ដែល​ជួប​បញ្ហា​នៅ​ក្នុងផ្ទះ ។ កាលពី​ក្មេង ការ​ប្រឈម​ទី​២​កើតឡើង​ចេញពី​ទំនាក់ទំនង​ដ៏​លំបាក​របស់​ឪពុក​របស់​វិជ្ជារ៉ា ជាមួយនឹង​គ្រួសារ​របស់​គាត់ ។ ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា បាន​បាត់បង់​ម្ដាយ​របស់​គាត់​កាលពី​គាត់​នៅ​ក្មេង ហើយ​ជីតា​របស់​គាត់​បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​ស្ត្រី​ម្នាក់​ដែល​មាន​កូន​ជា​ច្រើន ។ សាច់ញាតិ​ឪពុក​វិជ្ជារ៉ា ជា​ញឹកញយ​ខឹង និង​ច្រណែន វិជ្ជារ៉ា ដែល​ជា​កូនស្រី​តែ​ម្នាក់​គត់​របស់​អ្នកជំនួញ​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​នោះ ។

វិជ្ជារ៉ា បាន​ចូល​រៀន​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ នៅ​កន្លែង​ដែល​ខ្លួន​បាន​ជួប​ជាមួយ​មិត្ត​ប្រុស​ដំបូង​របស់​ខ្លួន ។ ចំ​ពេល​ដែល វិជ្ជារ៉ា កំពុង​សិក្សា​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ ពេល​នោះ​ចំ​ពេល​ដែល​យោធា​អាមេរិក​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ទប់ស្កាត់​ជន​កុម្មុយនីស្ត​វៀតណាម​មិន​ឲ្យ​ជ្រកកោន​នៅ​តាម​ទី​ជនបទ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​ដោយ​សម្ងាត់​បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៦ ប៉ុន្តែ​បាន​កើន​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​១៩៦៩-១៩៧៣ ។ ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​ជា​បន្តបន្ទាប់​មក​លើ​ភូមិ និង​វាលស្រែ បាន​ធ្វើ​មាន​អស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​បាន​បង្កើត​ភាព​តានតឹង​ផ្នែក​នយោបាយ​សង្គម និង​សេដ្ឋកិច្ច ។

ការ​ស្លាប់​របស់​ជន​ស៊ីវិល​ដោយសារ​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​ប្រជាជន​នៅ​តាម​ជនបទ ចូលរួម​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​ខ្មែរក្រហម ដែល​បាន​ទទួល​ការ​គាំទ្រ​តិចតួច​រហូត​ដល់​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក បាន​ចាប់ផ្ដើម​ដោយ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ពង្រីក​សង្គ្រាម​វៀតណាម​ចូល​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ ដែល​ទម្លាក់ សម្តេច សីហនុ ការ​ងើប​ឡើង​យ៉ាង​លឿន​របស់​ខ្មែរក្រហម និង​ចុង​ក្រោយ​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។

នៅ​ដើម​ទសវត្សរ៍​៧០ វិជ្ជារ៉ា និង​មិត្ត​ប្រុស បាន​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​ស្នេហា​រួច​ហើយ ។ ប៉ុន្តែ​គ្រួសារ​របស់ វិជ្ជារ៉ា បាន​ព្យាយាម​ផ្គូផ្គង​ជាមួយ​កូន​អ្នកមាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ និង​កិត្តិយស ។ ទន្ទឹម​ពេល​ដែល វិជ្ជារ៉ា រង់ចាំ​ឪពុក​របស់​ខ្លួន​ទទួល​យក​មិត្ត​ប្រុស​បច្ចុប្បន្ន​របស់​ខ្លួន វិជ្ជារ៉ា បាន​សម្រេចចិត្ត ព្យាយាម​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​របស់​ខ្លួន​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ។ ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា មាន​ការ​ស្ទាក់ស្ទើរ​យល់​ស្រប​ជាមួយ​ការ​សិក្សា​របស់ វិជ្ជារ៉ា នៅ​ប្រទេស​បារាំង ។ ដូច្នេះ​ហើយ វិជ្ជារ៉ា បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ទន្តសាស្ត្រ និង​ឱសថ​សាស្ត្រ ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​វិញ ។ ការ​សម្រេចចិត្ត​នោះ បាន​បង្កើត​ទៅ​ជា​កម្ម​វាសនា ។ សូម្បី​តែ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ដែល​សញ្ញាណ​នៃ​ការ​គំរាមកំហែង​បាន​កើត​ឡើងជា​ច្រើន​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ហើយ​បន្ទាប់​ពី​គ្រួសារ​ដែល​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ជា​ច្រើន​បាន​បញ្ជូន​កូន​របស់​ខ្លួន​ទៅ​បរទេស​ដើម្បី​សុវត្ថិភាព​នោះ ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា មិន​មាន​ភាព​ប្រាកដប្រជា​ចំពោះ​ការ​បញ្ជូន​កូន​ទៅ​ប្រទេស​បារាំង​នោះ​ឡើយ ។ អាពាហ៍ពិពាហ៍​របស់​វិជ្ជារ៉ា បាន​ប្រព្រឹត្ត​ឡើង​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ភ្ជាប់​ពាក្យ​ជា​ផ្លូវការ នៅ​ពេល​ដែល​ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា ទន់​ចិត្ត ទោះបីជា​ពិធី​រៀបការ​ត្រូវ​បាន​រំខាន​ដោយ​យោធា​ខ្មែរក្រហម​ដែល​ខិត​ជិត​ចូល​មក​ទីក្រុង និង​ភាព​វឹកវរ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ក៏​ដោយ ។

វិជ្ជារ៉ា ព្រមទាំង​ប្ដី ឪពុក និង​ម្ដាយ​ក្រោយ និង​សាច់ថ្លៃ​ត្រូវ​បាន​ជម្លៀស​ចេញពី​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។ ខ្មែរក្រហម​បាន​បញ្ចប់​ជីវភាព​អ្នក​រស់នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង បិទ​មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន និង​សារមន្ទីរ ។ រោងចក្រ​ត្រូវ​បាន​បិទ ។ ព្រះសង្ឃ​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ចេញពី​វត្ត ។ ប្រជាជន​ទាំងអស់​ត្រូវ​ផ្លាស់​ទី​ទៅ​ជនបទ​ដោយ​មាន​ឧបករណ៍​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ និង​រស់នៅ​ក្នុង​ទីជម្រក​ថ្មី ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​គុក​ដ៏​ធំ​មួយ ។ គោលបំណង​នោះ​គឺ​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​ទាំងមូល​ដោយ​ទប់ស្កាត់​ការ​រស់នៅ​ជា​លក្ខខណ្ឌ​បុគ្គល ឬ​ការ​គិត​បែប​ឯករាជ្យ ។ ក្នុង​ទិដ្ឋភាព​នេះ នរណា​ក៏​ដោយ​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​វណ្ណៈ​ដែល​មាន​ការ​អប់រំ​រៀនសូត្រ គឺជា​ជនសង្ស័យ ។ ដូច្នេះ​ហើយ​គ្រួសារ វិជ្ជារ៉ា ប្រឈម​មុខ​ទៅ​នឹង​មហន្តរាយ​ទ្វេ​ដង ដោយសារ​អ្នក​ទាំងនោះ​គឺជា​អ្នក​ទីក្រុង​ដែល​មិន​ទាន់​រៀបចំ​ខ្លួន​រស់នៅ​តាម​ស្រែ​ចម្ការ ហើយ​ក៏​ជា​ក្រុម​មានទ្រព្យ​សម្បត្តិ និង​មាន​ការ​អប់រំ​ដែល​ត្រូវ​ដៅ​ជា​មុខសញ្ញា ។​

វិជ្ជារ៉ា និង​ឪពុក ត្រូវ​បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​ផ្លាស់​ទីលំនៅ​ពី​ភូមិ​ដាច់​ស្រយាល​មួយ​ទៅ​មួយ​ទៀត ហើយ​បាន​រស់នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ដ៏​តូច​នៅ​ជិត​សាច់ថ្លៃ​របស់​ខ្លួន ។ វិជ្ជារ៉ា បាន​បែក​ចេញពី​ប្ដី​របស់​ខ្លួន ដែល​ត្រូវ​យោធា​ខ្មែរក្រហម​នាំ​យក​ទៅ​សម្លាប់ ។ ចាប់តាំងពី​ពេល​នោះ​មក វិជ្ជារ៉ា លេង​ឃើញ​ប្ដី​របស់​ខ្លួន​តទៅ​ទៀត ។

ក្មេងៗ​និង​មនុស្ស​ចាស់​ជា​មនុស្ស​ដំបូង​ដែល​ស្លាប់ ។ ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា បាន​ស្លាប់​បន្ទាប់​ពី​ការ​រស់នៅ​ក្នុង​ជីវភាព​ក្រខ្សត់ ការ​ខ្វះ​អាហារូបត្ថម្ភ ខ្វះ​ថ្នាំសង្កូវ ។ បន្ទាប់​ពី​ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា ស្លាប់​ដោយ​ការ​ឈឺចាប់ វិជ្ជារ៉ា បាន​មក​រស់នៅ​ជាមួយ​សាច់ថ្លៃ​ដែល​មិន​ចូល​ចិត្ត​ចែករំលែក​អាហារ​ជាមួយ​អ្នក​ដទៃ ទន្ទឹម​ពេល​ដែល​សាច់ថ្លៃ​ទាំងនោះ​ចង់​សងសឹក​ឪពុក​របស់ វិជ្ជារ៉ា ចំពោះ​ការ​ពន្យា​ពេល​ការ​រៀបការ​របស់ វិជ្ជារ៉ា និង​ប្ដី​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ ។ នៅ​ពេល​ដែល​ស្ថានភាព​ការ​ហូប​ចុក​បន្ត​យ៉ាប់យ៉ឺន ​វិជ្ជារ៉ា យល់​ឃើញ​ថា​ខ្លួន​មិន​ត្រូវ​បាន​ស្វាគមន៍ លែង​ត្រូវការ​ហើយ​ក៏​សម្រេចចិត្ត​តស៊ូ​ដោយ​ខ្លួនឯង ។ វិជ្ជារ៉ា ចូល​ទៅ​សម្រាក​ព្យាបាល​របួស​ក្នុង​មន្ទីរពេទ្យ​នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៧៨ នៅ​ពេល​ដែល​ទាហាន​វៀតណាម​ដេញ​ខ្មែរក្រហម​ទៅ​ព្រំដែន ហើយ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។

ផ្នែក​ទី​៣​នៃ​សៀវភៅ​នេះ ជីក​កកាយ​នូវ​ដំណើរ​វិល​ត្រលប់​មក​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​របស់ វិជ្ជារ៉ា ។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៩ វិជ្ជារ៉ា បាន​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​មិត្តភក្តិ​ចាស់ និង​សាច់ញាតិ​ចាស់​មួយ​ចំនួន​សា​ជា​ថ្មី ។ វិជ្ជារ៉ា បាន​មក​លេង​ផ្ទះ​របស់​ខ្លួន ដែល​ត្រូវ​បាន​រុក​រើ និង​ត្រូវ​យក​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ​ចេញ​ទាំងអស់ ។ ដោយសារ​តែ​មាន​ជំនាញ​ផ្នែក​ភាសា វិជ្ជារ៉ា បាន​ក្លាយជា​អ្នកបកប្រែ​ឲ្យ​ជនជាតិ​វៀតណាម និង​សមាគម​ជនជាតិ​បរទេស ។ ពេល​នោះ វិជ្ជារ៉ា ក៏​បាន​បញ្ចប់​បរិញ្ញាបត្រ​ផ្នែក​ឱសថសាស្ត្រ​ដែរ ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ទុក្ខ​ព្រួយ​បាន​ញាំញី​ជីវិត​របស់ វិជ្ជារ៉ា រាល់ពេល​ដែល វិជ្ជារ៉ា នឹក​ដល់​ការ​បាត់បង់ និង​ការ​បាត់​ខ្លួន​មនុស្ស​ជាទី​ស្រលាញ់​របស់​ខ្លួន ។ បន្ទាប់​ពី​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​ដែល​បាន​រសាត់ អណ្ដែត​ហើយ​ព្យាយាម​ស្វែងរក​តួនាទី​សម្រាប់​ខ្លួនឯង​ផ្ទាល់ វិជ្ជារ៉ា បាន​ធ្វើការ​សម្រេចចិត្ត​យ៉ាង​ច្បាស់ និង​ប្រថុយប្រថាន​រត់គេច​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ ។

នៅ​ដើមឆ្នាំ​១៩៨៣ វិជ្ជារ៉ា បាន​ទៅ​ដល់​ជំរុំ​ជនភៀសខ្លួន​នៅ​តាម​ព្រំដែន​ប្រទេស​ថៃ ។ យ៉ាង​ហោច​ណាស់ វិជ្ជារ៉ា មាន​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​ស្រមៃ​ឃើញ​អនាគត​ដ៏​ប្រសើរ ។ សៀវភៅ​នេះ​បាន​បញ្ចប់​ទៅ​ដោយ​ការ​រត់គេច​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ ។ យើង​ដឹង​ថា វិជ្ជារ៉ា បាន​ទៅ​ដល់​សហរដ្ឋអាមេរិក​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៥ ។ យើង​នឹង​រង់ចាំ​មើល​សៀវភៅ​ទី​២ ដើម្បី​ស្ដាប់​អំពី​ការ​រត់គេច​ទៅ​ជំរុំ​ជនភៀសខ្លួន និង​រស់នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ។ ស្រប​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ យើង​មាន​សំណាង​ដែល​ថា វិជ្ជារ៉ា សម្រេចចិត្ត​បោះពុម្ពផ្សាយ​ជីវប្រវត្តិ​របស់​ខ្លួន ។ វិជ្ជារ៉ា គឺជា​អ្នកនិពន្ធ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ជំរុញ​លើកទឹកចិត្ត ហើយ​បាន​បង្ហាញ​នូវ​សាច់​រឿង​ដ៏​សោកសៅ និង​ទាក់ទាញ​ស្ដីពី​ការ​រង​ទុក្ខ​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​ក្នុង​នាម​ជា​ជន​រង​គ្រោះ​នៃ​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ សៀវភៅ​របស់​គាត់​គឺ​ប្រវត្តិ​ស្ដីពី​ការ​លើក​ទឹកចិត្ត និង​ការ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​ដែល​ប្រឈម​នឹង​ការ​អត់ឃ្លាន និង​ការ​ភ័យ​ខ្លាច ៕

ផូលេខ គូស័រ
ទស្សនាវដ្ដី​ស្វែងរកការពិត លេខ​១៧១ ខែមីនា ឆ្នាំ​២០១៤
Posted in កំសាន្ត, ប្រវត្តិជនសំខាន់, ប្រវត្តិសាស្ត្រ | Tagged , , , | Leave a comment

សេដ្ឋកិច្ច និង​ទីផ្សារ

ព្រះមេ ឬ ព្រះមាតា ឬ ព្រះប្រពៃស្រព

ដំណាំ​ស្រូវ​នៅ​កម្ពុជា

ពិនិត្យ​ដោយ បណ្ឌិត ម៉ែន សារុម

ជំពូក​១១

សេដ្ឋកិច្ច និង​ទីផ្សារ

ជា សារ៉េត

១១.១. សារសំខាន់​នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ

ដំណាំ​ស្រូវ ជា​ដំណាំ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ទទួលស្គាល់​ជា​សកល​ថា មាន​អាយុកាល​រាប់​ពាន់​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ទោះបីជា​កាល​នៃ​ការ​ដាំ​ដុះ​ដំបូង​បំផុត​ហាក់ដូចជា​ពុំ​មាន​ឯកសារ​អះអាង​ច្បាស់លាស់ ឬ​ត្រូវ​បាន​បាត់បង់​ក្នុង​សម័យ​បុរេប្រវត្តិ​ក៏​ដោយ ។ ស្រូវ​គឺជា​ប្រភព​ដ៏​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ផ្គត់ផ្គង់​ចំណីអាហារ​ពិភពលោក ។ ប្រហែលជា​ពាក់កណ្តាល​នៃ​មនុស្ស​នៅ​លើ​ពិភពលោក ជា​ពិសេស​ប្រជាជន​នៅ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​បាន​រស់នៅ​ដោយ​ពឹងផ្អែក​លើ​ស្រូវ​ជា​អាហារ​សំខាន់​របស់​ពួក​គេ ។ ជា​ទូទៅ​ប្រជាជន​ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ដំណាំ​ស្រូវ​ជា​អាហារ ភាគច្រើន​បាន​រស់នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កំពុង និង​ក្រោម​អភិវឌ្ឍន៍​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​កុះករ តួយ៉ាង​ប្រទេស​ចិន និង​ឥណ្ឌា រួម​មាន​មនុស្ស​រហូត​ជិត ២០០០ លាន​នាក់ ដែល​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ជា​មធ្យម​នៅ​ទាប​នៅឡើយ ។ ដោយ​ការ​ពឹងផ្អែក​ទាំងស្រុង​លើ​ដំណាំ​ស្រូវ​របស់​ប្រទេស​នៅ​អាស៊ី​ភាគច្រើន ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ការ​បរាជ័យ​នៃ​ផលិតកម្ម​ដំណាំ​ស្រូវ​អាច​នាំ​ឲ្យ​មាន​គ្រោះ​ទុរ្ភិក្ស និង​ការ​បាត់បង់​ជីវិត​របស់​ប្រជាជន​នៅ​តំបន់​នេះ ។

ការ​ផលិត​ស្រូវ​សាឡី​នៅ​លើ​សកលលោក មាន​បរិមាណ​ច្រើន​ជាង​ផលិតផល​ស្រូវ ដោយ​គិត​ពី​បរិមាណ​នៃ​ផលិតកម្ម ។ ប៉ុន្តែ​បរិមាណ​ស្រូវ​សាឡី​រហូត​ដល់​មួយ​ភាគ​បួន​មិន​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជា​អាហារ​ទេ​បើ​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​ស្រូវ ដែល​មាន​ចំនួន​តែ ៧ ភាគរយ ប៉ុណ្ណោះ ។ ប្រទេស​ចិន និង​ឥណ្ឌា​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាងគេ​នៅ​លើ​ពិភពលោក​មាន​តម្រូវការ​ស្រូវ​ច្រើន​ជាង​ចំនួន​ពីរ​ដង​នៃ​បរិមាណ​ស្រូវ​សាឡី ។ ដំណាំ​ទាំង​ពីរ​ប្រភេទ​នេះ​បាន​គ្របដណ្ដប់​លើ​មួយ​ភាគ​បួន​នៃ​ផ្ទៃដី​ដាំ​ដុះ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ។ ចំនួន​ប្រហែល ២៤ ភាគរយ​នៃ​ស្រូវ​សាឡី​ត្រូវ​បាន​លក់ដូរ​ជា​អន្តរជាតិ ចំណែកឯ​ផលិតផល​ស្រូវ​វិញ​គឺ​ចំនួន ៩០ ភាគរយ​ត្រូវ​បាន​ផលិត និង​ដោះ​ដូរ​នៅ​ក្នុង​ឧបទ្វីប​អាស៊ី ។ តំបន់​ដាំ​ដុះ​ដំណាំ​ស្រូវ​នៅ​អាស៊ី ត្រូវ​បាន​បែងចែក​ជា​បី​តំបន់​ទៅ​តាម​ទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ រួម​មាន អាស៊ី​ខាងកើត អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ និង​អាស៊ី​ខាងត្បូង ។ ប្រទេស​ចិន រួម​ទាំង​តៃវ៉ាន់ ជប៉ុន និង​កូរ៉េ ជា​ប្រទេស​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​ចម្បង​នៅ​អាស៊ី​ខាងកើត ។ ប្រទេស​កម្ពុជា ភូមា ឥណ្ឌូណេស៊ី ឡាវ ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន ថៃ និង​វៀតណាម ជា​ប្រទេស​ផលិតកម្ម​ចម្បង​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ។ ចំនួន​ប្រាំ​ប្រទេស​ចម្បង​នៅ​អាស៊ី​ខាងត្បូង​រួម​មាន បង់ក្លាដែស ស្រីលង្កា ឥណ្ឌា នេប៉ាល់ និង​បាគីស្ថាន ។

នៅ​តំបន់​ពឹងផ្អែក​លើ​ផលិតកម្ម​ស្រូវ ដំណាំ​ស្រូវ​មិន​គ្រាន់តែ​គ្របដណ្ដប់​លើ​ផ្នែក​ផលិតកម្ម និង​ការ​បរិភោគ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ គឺ​មាន​ឥទ្ធិពល​ដ៏​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ការ​រៀបចំ​សង្គម និង​សេដ្ឋកិច្ច​សម្រាប់​ការ​រស់នៅ​របស់​មនុស្ស​ទៀត​ផង ។ កសិករ​ទាំងអស់​បាន​ប្រកប​របរ​ធ្វើ​ស្រូវ​ច្រើន​ជាង​មុខរបរ​ផ្សេងៗ​ដទៃ​ទៀត ដែល​ក្នុង​នោះ​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​បាន​ស្រូប​យក​ជាង​ពាក់​កណ្តាល​នៃ​កម្លាំង​ពលកម្ម​សម្រាប់​កសិកម្ម​នៅ​ក្នុង​បណ្ដា​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន រួម​ទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ផង​ដែរ ។ ស្រូវ​មិន​គ្រាន់​ជា​អាហារ​ដ៏​សំខាន់​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ថែម​ទាំង​ជា​ប្រភព​ចំណូល​ដ៏​សំខាន់​មួយ​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ (FAO/WFP, 1999) ។ ភោគផល​ស្រូវ​ប្រចាំឆ្នាំ​មាន​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​សន្តិសុខ​ស្បៀង​ផលិតផល​សរុប​ក្នុងស្រុក ព្រមទាំង​ការងារ​នៃ​កម្លាំង​ពលកម្ម​នៅ​ជនបទ ។ ដំណាំ​ស្រូវ​ក៏​មាន​សារសំខាន់​ដ៏​លើសលុប​ផង​ដែរ​ខាង​នយោបាយ ។ ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ស្រូវ​គ្រប់គ្រាន់​ជាមួយ​តម្លៃ​ថោក​សមរម្យ ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​មាន​ការ​សប្បាយចិត្ត និង​ជួយ​រក្សា​តម្លៃ​ប្រកួតប្រជែង​សម្រាប់​អតិថិជន​ក្នុងស្រុក​ក៏​ដូច​ជា​ការ​នាំ​ចេញ​ផង​ដែរ ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ការ​ផ្គត់ផ្គង់​មិន​គ្រប់គ្រាន់ តម្លៃ​ឡើង​ខ្ពស់ បង្ក​ឲ្យ​មាន​សម្ពាធ​អតិផរណា​ទៅ​លើ​ប្រាក់បៀវត្ស និង​ប្រាក់​ចំណូល និង​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​អស្ថេរភាព​នយោបាយ ។ សារសំខាន់​របស់​ដំណាំ​ស្រូវ​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស គឺ​អាស្រ័យ​លើ​លើ​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ស្រូវ​ដែល​ងាយ​ទទួល​រង​សម្ពាធ​នយោបាយ ដែល​ជា​ឧបសគ្គ​ដល់​ការ​រីក​លូតលាស់ ។ ដូច្នេះ​ដំណាំ​ស្រូវ​មិនមែន​គ្រាន់តែ​សម្រាប់​ជា​អាហារ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ គឺ​វា​បាន​ចូលរួម​ចំណែក​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ស្ថេរភាព​ក្នុង​វិស័យសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និង​នយោបាយ​ផង​ដែរ ។

១១.២. ស្ថិតិ​ផលិតកម្ម​ស្រូវ

ផ្ទៃដី​ដាំ​ដុះ ទិន្នផល និង​ផលិតកម្ម​នៃ​ដំណាំ​ស្រូវ​នៅ​លើ​ពិភពលោក មាន​ការ​ប្រែប្រួល​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​ចាប់ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ។ ផ្ទៃដី​ដាំ​ដុះ​នៃ​ប្រទេស​នៅ​តំបន់ ឬ​ឧបទ្វីប​ខ្លះ​មាន​ការ​កើនឡើង ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ផលិតកម្ម​នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​តូច បែរ​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​ទៅ​វិញ ក៏​ប៉ុន្តែ​បើ​យោង​លើ​និន្នាការ​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ទាំងមូល គឺ​មាន​ការ​កើនឡើង ។ តារាង ១១.១ បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ទាំង​ផ្ទៃដី ទិន្នផល និង​ផលិតកម្ម​គឺ​មាន​ការ​កើនឡើង​យ៉ាង​ខ្លាំង ទោះបីជា​នៅ​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​៧០ មាន​កំណើន​យឺត​ក៏​ដោយ​បើ​ប្រៀបធៀប​ទៅ​នឹង​ប៉ុន្មាន​ទសវត្សរ៍​ចុង​ក្រោយ​នេះ ។ ភាព​ខុស​គ្នា​នៃ​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ឆ្នាំ ១៩៦១-១៩៦៥ ដែល​ទិន្នផល​មិន​មាន​ការ​កើនឡើង ដោយសារ​ការ​ចាប់ផ្តើម​នៃ​ពាក្យ​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយភាព គឺ «បដិវត្តន៍​បៃតង» គួប​ផ្សំ​នឹង​ភាពរាំងស្ងួត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧២ ប៉ុន្តែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ភាព​ល្អ​ប្រសើរ​ជា​ទូទៅ​នៃ​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ និង ១៩៧៥ ដែល​ជា​ការ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ឲ្យ​ឃើញ​អំពី​ការ​ប្រើប្រាស់​ពូជ​ទំនើប​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ ការ​កើនឡើង​នូវ​ការ​ប្រើប្រាស់​ជី និង​ការ​ប្រើប្រាស់​ទុន​ផលិតកម្ម​ផ្សេងៗ​ទៀត (Chandler, 1979) ។ ក្រោយ​យុគសម័យ​បដិវត្តន៍​បៃតង រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ​២០០៤ ទាំង​ផ្ទៃដី និង​ផលិតកម្ម ជា​ពិសេស​ទិន្នផល​មាន​ការ​កើនឡើង​យ៉ាង​ខ្លាំង ដែល​បាន​បញ្ជាក់​ពី​ការ​រីក​ចម្រើន​នៃ​បច្ចេកវិទ្យា​ខាង​ផលិតកម្ម​ស្រូវ ។

តារាង ១១.១ ផលិតកម្ម​ស្រូវ​នៅ​លើ​ពិភពលោក

ឧបទ្វីប​អាស៊ី​ជា​តំបន់​មួយ ដែល​ផលិត​ស្រូវ​ច្រើន​ជាងគេ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ទោះបីជា​ទិន្នផល​ស្រូវ​ជា​មធ្យម​នៃ​តំបន់​នេះ ទំនងជា​នៅ​មាន​កម្រិត​ទាប បើ​ប្រៀប​ប្រៀប​ទៅ​នឹង​តំបន់​ដាំ​ស្រូវ​ផ្សេងៗ​ទៀត ក៏​ដោយ (តារាង ១១.១) ។ ទោះបីជា​មាន​ការ​ប្រែប្រួល​នៃ​ផ្ទៃដី និង​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ក៏​ដោយ ក៏​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ និង​ផលិតកម្ម​នៅ​តំបន់​អាស៊ី គឺ​មាន​ចំនួន ៩០ ភាគរយ​នៃ​ពិភពលោក ពី​មួយ​ទសវត្សរ៍​ទៅ​មួយ​ទសវត្សរ៍​រហូត​ឆ្នាំ​២០០៤ ។ ទិន្នផល​ស្រូវ​នៅ​អាស៊ី​នៅ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​គឺ​មាន​ចំនួន​ជិត​ពីរ​ដង ឬ​ក៏​លើស​ពីរ​ដង សម្រាប់​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ធំ បើ​ប្រៀបធៀប​ទៅ​នឹង​ទិន្នផល​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ ក៏​ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​តូច ក៏​ពុំ​មាន​ការ​ប្រែប្រួល​ដែរ ដោយ​ប្រទេស​ទាំងនោះ​ទទួល​បាន​ទិន្នផល​ខ្ពស់​តាំងពី​យូរយារ​មក​ហើយ ។ នៅ​តំបន់​អាស៊ី​មាន​តែ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​តូច​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​ទទួល​បាន​ទិន្នផល​ខ្ពស់​ជាង​បី​តោន​ក្នុង​មួយ​ហិកតា​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ រួម​មាន​ប្រទេស​ជប៉ុន កូរ៉េ​ខាងជើង និង​ប្រទេស​ចិន ។ ប្រទេស​ជប៉ុន និង​ប្រទេស​កូរ៉េ​ទាំង​ពីរ បាន​ទទួលផល​ច្រើន​ជាង​បួន​តោន​តាំង​តែ​ពី​ដើម​ទសវត្សរ៍ ដោយឡែក​ទិន្នផល​នៅ​ប្រទេស​ចិន​ទើបតែ​មាន​ការ​កើនឡើង​ខ្ពស់​ជាង​បី​តោន ចាប់ពី​ពាក់កណ្តាល​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ ប៉ុណ្ណោះ ។ ដោយ​ការ​រីក​ចម្រើន​នៃ​បច្ចេកវិទ្យា​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម ក៏​ដូច​ជា​ដំណាំ​ស្រូវ​ដែរ ទិន្នផល​នៅ​ក្នុង​នៅ​តំបន់ មាន​ការ​កើន​ឡើងជា​បន្តបន្ទាប់​ដែរ រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ប្រទេស​ជា​ច្រើន​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដូច​ជា ឥណ្ឌូណេស៊ី ឡាវ ម៉ាឡេស៊ី ភូមា ហ្វីលីពីន និង​វៀតណាម​ជាដើម ព្រមទាំង​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​អាស៊ី​ខាងត្បូង​ទទួល​បាន​ទិន្នផល​លើស​ពី​បី​តោន ។ ទិន្នផល​បាន​ឡើង​ខ្ពស់​ជាង ៦​តោន សម្រាប់​ប្រទេស​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​តាំងពី​ដើម​មក​ដូច​ជា ប្រទេស​ជប៉ុន ចិន និង​កូរ៉េ​ខាងត្បូង​ជាដើម ។

នៅ​ទ្វីបអាហ្វ្រិក​មាន​ផ្ទៃដី​ដាំ​ដុះ​ដំណាំ​ស្រូវ​ប្រហែលជា ៣ ភាគរយ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​ក្នុង​នោះ ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប និង​ម៉ាដាហ្គាស្កា ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​ធំ​ជាងគេ​បង្អស់​នៅ​ក្នុង​តំបន់ (Chandler, 1979) ។ ប្រទេស​ប្រេស៊ីល មាន​ផ្ទៃដី​ដាំ​ដុះ​ស្រូវ​រហូត​ដល់ ៨២ ភាគរយ​នៃ​តំបន់​អាមេរិក​ខាងត្បូង ។ ទិន្នន័យ​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ប្រទេស​កូឡុំប៊ី មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​ដោយ​ការ​រីកសាយ​ភាយ​ប្រព័ន្ធ​ស្រោចស្រព ពូជ​ថ្មី និង​បច្ចេកវិទ្យា​ថ្មី ។ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក អឺរ៉ុប និង​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី មាន​ផ្ទៃ​ដី​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​មិនសូវ​ធំ​ទេ ។ ទោះបីជា​មាន​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​តិចតួច​ក៏​ដោយ ក៏​ទិន្នផល​ស្រូវ​នៃ​ប្រទេស​ជឿនលឿន​ទាំងនេះ មាន​កម្រិត​ខ្ពស់​ណាស់​ដែល​អាច​រហូត​ដល់​ជាង ៧​តោន នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​ជិត ៩​តោន នៅ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី នៅ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ។ ការ​រីក​ចម្រើន​នៃ​ផលិតកម្ម​នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​ទាំងនេះ គឺ​អាស្រ័យ​ការ​ស្រោចស្រព​ពេញលេញ ការ​ប្រើប្រាស់​បរិមាណ​ជី​ត្រឹមត្រូវ​គ្រប់គ្រាន់ និង​វិធីសាស្ត្រ​ដាំ​ដុះ​ដ៏​ប្រសើរ ។ ការ​ទទួល​បាន​នូវ​ទិន្នផល​ខ្ពស់​គឺ​កើតឡើង​ដោយសារ​ការ​គ្រប់គ្រង​ដំណាំ​ដ៏​ល្អ និង​ភាព​កើតឡើង​ដ៏​កម្រ​នូវ​សត្វល្អិត និង​ជំងឺ​ទៅ​លើ​ដំណាំ ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ​ ការ​កើនឡើង​នូវ​ផលិតកម្ម គឺជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​កើនឡើង​នូវ​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ ជាក់​ស្ដែង​ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​នៅ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី និង​សហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវ​បាន​ពង្រីក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ ទៅ​ទសវត្សរ៍​ទី​៨០ (តារាង ១១.១) ។

ទោះបីជា​មាន​ការ​ពង្រីក​ផ្ទៃដី​ដាំ​ដុះ​ស្រូវ​ជា​ទូទៅ​ក៏​ដោយ ក៏​ទិន្នផល​នៅ​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ធំ មាន​ការ​កើនឡើង​យ៉ាង​យឺត ឬ​ក៏​ទិន្នផល​នៅ​មាន​កម្រិត​ទាប នៅ​តំបន់​អាហ្វ្រិក អាស៊ី​ខាងត្បូង និង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ជាដើម ។ ប្រទេស​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​រួម​មាន​ប្រទេស កម្ពុជា ឡាវ ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​ប្រទេស​ថៃ ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ទិន្នផល​ទាប ហើយ​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​យឺត ។ ទោះបីជា​ប្រទេស​ថៃ​ជា​ប្រទេស​នាំមុខ​គេ​ក្នុង​ពិភពលោក​ក្នុង​ការ​នាំ​ស្រូវ​ចេញ​នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ក៏​ដោយ ក៏​ទិន្នផល​ស្រូវ​នៃ​ប្រទេស​នេះ​មិន​បាន​នាំមុខ​គេ​ទេ ដែល​ទិន្នផល​រហូត​ដល់​ថ្មីៗ​នេះ​គឺ ២,៦ តោន​/​ហត (តារាង ១១.១) ។ ប្រទេស​ឡាវ​ជា​ប្រទេស​មួយ​នៅ​ក្នុង​តំបន់ ដែល​មាន​ទិន្នផល​ស្រូវ​កើនឡើង​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់ ។ នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ ទិន្នផល​ស្រូវ​នៅ​ប្រទេស​នេះ​គឺ​តិច​ជាង​មួយ​តោន តែ​រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ទិន្នផល​បាន​ឈាន​ដល់​ច្រើន​ជាង​បី​តោន ។

ទិន្នផល​ស្រូវ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​កម្រិត​ទាប​ជាងគេ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​កាលពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ ក៏​ដូច​ជា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ដែរ ។ តែ​ទោះបីជា​យ៉ាង​ក៏​ដោយ ស្ថិតិ​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ទិន្នផល​ស្រូវ​ជា​មធ្យម​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​កើន ១,២ តោន​/​ហត នៅ​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ មក ២ តោន​/​ហត នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ដែល​ជា​សញ្ញាណ​មួយ​នៃ​ការ​រីក​ចម្រើន​នៃ​ផលិតកម្ម​នៅ​កម្ពុជា ។ លទ្ធផល​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​នេះ គឺជា​ការ​ចូលរួម​មួយ​ដ៏​ធំធេង​របស់​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ និង​អភិវឌ្ឍន៍​កសិកម្ម​កម្ពុជា (CARDI) ដែល​បាន​បន្តវេន​កាតព្វកិច្ច​ពី​កម្មវិធី​កម្ពុជា​-​អ៊ីរី​-​អូស្ត្រាលី (CIAP) ។ កម្មវិធី កម្ពុជា​-​អ៊ីរី​-​អូស្ត្រាលី ដែល​ជា​គម្រោង​តែ​មួយ​គត់​នៅ​កម្ពុជា​ដែល​បាន​ធ្វើការ​ស្រាវជ្រាវ​ពី​ដំណាំ​ស្រូវ​បាន​ចាប់កំណើត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៨ និង​បាន​ដើរតួ​នាទី​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​នៅ​កម្ពុជា ក្នុង​គោលបំណង​ដោះស្រាយ​ជីវភាព​ខ្វះខាត​របស់​កសិករ​ខ្មែរ ក្រោម​កិច្ចប្រតិបតិ្តការ​រវាង​ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខា​ប្រមាញ់ និង​នេសាទ និង​វិទ្យាសា្ថន​ស្រាវជ្រាវ​ដំណាំ​ស្រូវ​អន្តរជាតិ (IRRI) ។ ដោយសារ​ស្នាដៃ​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​កោតសរសើរ​របស់​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ខ្មែរ និង​បរទេស​របស់​កម្មវិធី​នេះ ទិន្នផល​ស្រូវ​នៅ​កម្ពុជា​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន និង​អាច​លើស​ពី​តម្រូវការ​ចាប់​ពិ​ឆ្នាំ​១៩៩៥ ។

ផ្ទៃដី​សម្រាប់​ដំណាំ​ស្រូវ​នៅ​កម្ពុជា មាន​ការ​ថយ​ចុះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០ បើ​ប្រៀបធៀប​ទៅ​នឹង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០ ដោយសារ​សង្គ្រាមស៊ីវិល និង​ការ​កើត​កលិយុគ​នៅ​តាម​ជនបទ ដែល​បណ្តាល​ឲ្យ​ការ​ប្រកប​របរ​កសិកម្ម​ត្រូវ​បាន​អាក់ខាន ។ ផ្ទៃ​ដី​ផលិតកម្ម​ស្រូវ​ប្រហែលជា ៥០ ភាគរយ​មិន​ត្រូវ​បាន​ធ្វើការ​ដាំ​ដុះ​ដោយ​កសិករ​ខ្មែរ ថយ​ពី ២,២ លាន​ហិកតា មក​តិច​ជាង ១,១ លាន​ហិកតា ។ ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​មាន​ការ​កើនឡើង​វិញ​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ទោះបីជា​នៅ​តិច​ជាង​សម័យ​មុន​សង្គ្រាម​បន្តិចបន្តួច​ក៏​ដោយ ។ តែបើ​ពិនិត្យ​មើល​ស្ថិតិ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៤ គឺ​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៦០ ដែរ ។ មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ផ្ទៃ​ដី​ដាំ​ដុះ​ស្រូវ​នៅ​កម្ពុជា​មាន​ទំហំ​រហូត​ដល់​ប្រហែល ២,៤ លាន​ហិកតា ដែល​ប្រហែលជា ៤៣ ភាគរយ​នៃ​ផ្ទៃដី​កសិកម្ម​ទូទាំង​ប្រទេស ។ តែបើ​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​ដី​អាច​ដាំ​ដុះ​បាន​វិញ​គឺ​មាន​រហូត​ជាង ៦០ ភាគរយ ។

 

ភាគបន្ត

Posted in កសិកម្ម | Tagged , , , , | Leave a comment

គ្រូមន្តអាគម​ចាម និង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម

ភ្លាមៗ​បន្ទាប់​ពី​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់ខ្ញុំ​ស្ដីពី​ជនជាតិ​ចាម​មូស្លីម​កាលពី​ឆ្នាំ​មុន ខ្ញុំ​មាន​ការ​ភ្ញាក់ផ្អើល​បន្តិចបន្តួច​នៅ​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ដឹង​ថា ជនជាតិ​ចាម​មូស្លីម​ត្រូវ​បាន​ជឿ​ថា​ជា​គ្រូមន្តអាគម​ដ៏​ពូកែ ។ ខ្ញុំ​បាន​សិក្សា​អំពី​អ៊ិស្លាម​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា​មុន​ពេល​ដែល​មក​កាន់​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​ទិដ្ឋភាព​ស្ដីពី​ជន​មូស្លីម​នៅ​ទី​នេះ​គឺជា​ទិដ្ឋភាព​ថ្មី​សម្រាប់​ខ្ញុំ ។ កាលនោះ ខ្ញុំ​បាន​ធ្វើការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ស្ដីពី​ឯកសារ​សម្ងាត់​សរសេរ​ជា​ភាសា​អារ៉ាប់ ដែល​ត្រូវ​បាន​កប់​ដោយ​ជនជាតិ​ចាម ដើម្បី​ការពារ​ឯកសារ​ទាំងនោះ​ពី​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​របស់​ខ្មែរក្រហម ។ ខ្ញុំ​គិត​ថា ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​នេះ​អាច​លាតត្រដាង​ដល់​អ្នក​អាន​នូវ​ទិដ្ឋភាព​នៃ​ជីវិត​របស់​បញ្ញវន្ត​ជនជាតិ​ចាម​កាល​គ្រានោះ ។

ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ បន្ទាប់​ពី​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​នេះ ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា ខ្ញុំ​ចង់​ដឹង​អំពី​ទិដ្ឋភាព​នៃ​វប្បធម៌​ជនជាតិ​ចាម​មូស្លីម​កាន់​ខ្លាំង​ជាង​មុន ។ បន្ទាប់​មក ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា​ការ​ប្រើប្រាស់​មន្តអាគម​ក្នុង​ចំណោម​ជនជាតិ​ចាម​មូស្លីម អាច​ជា​គន្លឹះ​ដើម្បី​យល់​ដឹង​អំពី​វប្បធម៌ ដោយ​មាន​ហេតុផល​បី​យ៉ាង ទី​១. វេទមន្ត​គឺ​ផ្នែក​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ខ្លឹមសារ​នៃ​ការ​សិក្សា​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​ក្នុង​ការ​យល់​ដឹង​អំពី​តម្លៃ​ឬ​ទស្សនៈ​ជា​សកល​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​ជនជាតិ​ចាម​សាមញ្ញ ទី​២. មន្តអាគម​មាន​អត្ថន័យ​ថា ជា​និមិត្តរូប​អំពី​ការ​កកើត​របស់​ជនជាតិ​ចាម​ក្នុង​សង្គម​កម្ពុជា ដែល​ថា​តើ​វា​ជា​ការ​ពិត​ឬ​យ៉ាងណា ទី​៣. មន្តអាគម​គឺជា​ទិដ្ឋភាព​ដ៏​ចម្រូងចម្រាស់​នៅ​ក្នុង​សង្គម​មូស្លីម ។ មាន​បញ្ញវន្ត​ជា​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​មជ្ឈិមបូព៌ា​ទទូច​ថា ការ​ប្រើប្រាស់​មន្តអាគម​ត្រូវ​បាន​ហាមឃាត់ ដោយសារ​វា​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​ជំនឿ​របស់​សាសនា​អ៊ិស្លាម ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ​ការ​ប្រើ​មន្តអាគម​នៅ​តែ​មាន ។

ខ្ញុំ​បាន​ធ្វើការ​សិក្សា​តាម​រយៈ​ការ​សម្ភាស​គ្រូ ឬ​គ្រូមន្តអាគម​នៅ​តាម​តំបន់​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ដូច​ជា ច្រាំងចំរេះ ជ្រោយចង្វា ព្រែកប្រា និង​ ព្រែកលៀប នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ឆ្នាំ​២០១៣ ។ ពាក្យ «គ្រូ» មាន​ន័យ​ថា «មេ» ដែល​កើត​ចេញពី​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត «គូរុ» ហើយ​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​និយាយ​សំដៅ​ទៅ​រក «គ្រូ​វេទមន្ត» «គ្រូធ្មប់» ឬ «គ្រូ​ព្យាបាល​ជំងឺ​អំពើ​ធ្មប់» នៅ​ក្នុង​ជំនឿ​ជនជាតិ​ចាម និង​ពុទ្ធសាសនិក​ខ្មែរ ។ ខ្ញុំ​បាន​សម្ភាស​ជាមួយ​គ្រូ​ចំនួន​៣០​នាក់ ។ មួយ​ភាគ​បី​ក្នុង​ចំណោម​គ្រូ​ទាំងនោះ​គឺជា​ស្ត្រី ២៨​ភាគរយ​នៃ​គ្រូ​ទាំងនោះ មាន​អាយុ​ចន្លោះ​៣០​ឆ្នាំ​ទៅ​ដល់​៤០​ឆ្នាំ ហើយ​៤៤​ភាគរយ​ស្ថិត​ក្នុង​អាយុ​៥០​ឆ្នាំ​ដល់​៦០​ឆ្នាំ ហើយ​២៨​ភាគរយ​ក្នុង​ចំណោម​គ្រូ​ទាំងនោះ ស្ថិត​ក្នុង​អាយុ​៧០​ឆ្នាំ​ដល់​៨០​ឆ្នាំ ។ ខ្ញុំ​បាន​សរសេរ​ឈ្មោះ​បស់​គ្រូមន្តអាគម​ទាំងនោះ​ជា​តួអក្សរ​កាត់ ដើម្បី​ការពារ​ឯកជនភាព ហើយ​ខ្ញុំ​ចង់​បង្ហាញ​នូវ​ការ​ដឹងគុណ​យ៉ាង​ជ្រាលជ្រៅ​របស់ខ្ញុំ​ចំពោះ​អ្នក​ទាំងនោះ ។ ខ្ញុំ​ចង់​អរគុណ​ចំពោះ​ការ​គាំទ្រ​របស់​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា សា ហ្វាទីលី និង​ជំនួយការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់ខ្ញុំ ។

តាម​រយៈ​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​នេះ ការងារ​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​លាតត្រដាង ។ ផ្នែក​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​នោះ គឺថា​ភាគច្រើន​នៃ​អ្នក​មក​ពឹងពាក់​គ្រូមន្តអាគម​ចាម​គឺជា​ជនជាតិ​ខ្មែរ មិន​មែន​ជា​ជនជាតិ​ចាម​ទេ ។ មុន​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​ចាប់​ផ្ដើម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ ខ្ញុំ​បាន​សន្មត​ថា សហគមន៍​ជនជាតិ​ចាម​មាន​ភាព​ជិតស្និទ្ធ​នឹង​គ្នា ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ បន្ទាប់​ពី​ការ​ចាប់ផ្តើម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា ជនជាតិ​ខ្មែរ​ភាគច្រើន​ត្រូវការ​វេទមន្ត​របស់​ជនជាតិ​ចាម ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់​ខ្លួន​ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​បញ្ហា​ប្តី​ប្រពន្ធ ជំនួញ និង​សុខភាព ទោះបី​ជា​សង្គម​ខ្មែរ​មាន​និន្នាការ​ភ័យ​ខ្លាច​ចំពោះ​វេទមន្ត​របស់​ជនជាតិ​ចាម​ក៏​ដោយ ។

ខ្ញុំ​ចង់​បន្ថែម​ថា ខ្ញុំ​មិន​អាច​យល់​ស្រប​ជាមួយនឹង​ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម​ដែល​ថា ជនជាតិ​ចាម​គឺជា​គ្រូមន្តអាគម​ដ៏​ពូកែ​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​និយាយ​កាលពី​ខាង​ដើម​នៃ​អត្ថបទ​នេះ ។ គ្រូមន្តអាគម​ជា​ច្រើន​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​សម្ភាស​បាន​និយាយ​ថា «កាលពី​អតីតកាល ជនជាតិ​ចាម​ជា​ច្រើន​អាច​ប្រើប្រាស់​មន្តអាគម​ដើម្បី​ព្យាបាល​ជំងឺ​ឬ​ការពារ​ខ្លួន​ពី​សត្រូវ» ។ ពាក្យ​នេះ​បង្កប់​នូវ​អត្ថន័យ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ជនជាតិ​ចាម​ធម្មតា​មិន​បាន​ប្រើប្រាស់​មន្តអាគម​នោះ​ឡើយ ។ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត មេដឹកនាំ​សាសនា​ជនជាតិ​ចាម​ដូច​ជា ហាកឹម (មេដឹកនាំ​សហគមន៍ និង​វិហារ​អ៊ិស្លាម) ហើយ​អ្នក​ដែល​មានការ​យល់​ដឹង​អំពី​អ៊ិស្លាម​នៅ​ក្រៅប្រទេស​កម្ពុជា មិន​ព្រម​ទទួល​យក​ចំពោះ​ការ​ប្រើប្រាស់​មន្តអាគម​នោះ​ឡើយ ។ ភាគច្រើន​នៃ​អ្នក​ទាំងនោះ​ទទូច​ថា «មិន​មាន​គ្រូមន្តអាគម​នៅ​ក្នុង​សាសនា​អ៊ិស្លាម​នោះ​ទេ» ឬ «មិន​មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ប្រើ​មន្តអាគម​ក្នុង​ចំណោម​ជនជាតិ​មូស្លីម​នោះ​ទេ» ។ ឧទាហរណ៍ អាម៉ាត យ៉ាសយ៉ា ប្រធាន​អង្គការ​អភិវឌ្ឍ​សហគមន៍​អ៊ិស្លាម​កម្ពុជា ដែល​ជា​អង្គការ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ជនជាតិ​ចាម​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល និង​សកម្ម​បំផុត បាន​និយាយ​ថា «ខ្ញុំ​មិន​ជឿ​មនុស្ស​ទាំងនោះ​ទេ​…. ទី​១. គឺ​ថា ការ​ក្លាយជា​គ្រូមន្តអាគម​គឺ​ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង​ការ​បង្រៀន​របស់​អ៊ិស្លាម ។ ទី​២. គឺថា អ្នក​ទាំងនោះ​កុហក​មនុស្ស» ។

ចំណុច​ដ៏​សំខាន់​នៃ​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់ខ្ញុំ​កាលនោះ​គឺថា គ្រូមន្តអាគម​ចាម​ប្រើប្រាស់​មន្តអាគម ដោយ​យោង​ទៅ​លើ​វិធីសាស្ត្រ ឬ​ទ្រឹស្ដី​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​វប្បធម៌​ចំនួន​បី ៖ វប្បធម៌​មក​ពី​អាណាចក្រ​ចម្ប៉ា​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ។ វប្បធម៌​របស់​អ៊ិស្លាម​តាម​រយៈ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​វប្បធម៌​ខ្មែរ ។ ផ្នែក​ដំបូង​ហាក់បី​ដូចជា​កាន់​តែ​ទន់ខ្សោយ ប៉ុន្តែ​ផ្នែក​ដទៃ​ទាំង​ពីរ​ហាក់បី​ដូចជា​ពង្រឹង​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ​ប្រធានបទ​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ពិភាក្សា​ក្នុង​អត្ថបទ​ផ្សេង ដែល​មិន​ទាន់​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​នៅឡើយ ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ខ្ញុំ​ចង់​ពិភាក្សា​អំពី​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​លាតត្រដាង​អំឡុង​ពេល​នៃ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់ខ្ញុំ​ដែល​ថា «តើ​សម័យ​ខ្មែរក្រហម​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​គ្រូមន្តអាគម​ជនជាតិ​ចាម​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ដោយ​របៀប​ណា ?» ។ ខ្ញុំ​មាន​ការ​រីករាយ​ប្រសិនបើ​អត្ថបទ​នេះ​អាច​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​អំពី​ស្ថានភាព​នៅ​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ទោះបីជា​តិចតួច​ក៏​ដោយ ។

១. ស្ថានភាព​របស់​គ្រូ​វេទមន្ត​ក្នុង​អំឡុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម

នៅ​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម ទាំង​សាសនា​អ៊ិស្លាម និង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ត្រូវ​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ ។ ការ​កម្ទេច​ជនជាតិ​ចាម​មូស្លីម​របស់​ខ្មែរក្រហម​គឺ​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាង​ការ​កម្ទេច​ជនជាតិ​ខ្មែរ​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ចំពោះ​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ថា​ជា «ការ​បោស​សម្អាត​ពូជសាសន៍» ។ របប​ខ្មែរក្រហម​បាន​បំផ្លាញ​វិហារ​អ៊ិស្លាម គម្ពីរ​សាសនា​ជា​ច្រើន រួម​មាន គម្ពីរ​គូរ៉ាន ព្រមទាំង​ការ​សម្លាប់​មេដឹកនាំ​សាសនា​របស់​សហគមន៍​ជនជាតិ​ចាម ដោយសារ​ខ្មែរក្រហម​ជំទាស់​ទៅ​នឹង​ការ​កកើត​ឡើង​នៃ​សាសនា​ណា​ក៏​ដោយ ។ ដូច្នេះ​ហើយ វា​មិន​គួរ​ឲ្យ​ភ្ញាក់ផ្អើល​ដែល​ដឹង​ថា គ្រូ​វេទមន្ត​ចាម​ជា​ច្រើន មិន​បាន​លាតត្រដាង​នូវ​ចំណេះវិជ្ជា​របស់​ខ្លួន ហើយ​ធ្វើ​ពុត​ជា​មិន​ចេះ​អ្វី​នោះ ។ គ្រូមន្តអាគម​ជា​ច្រើន​បាន​និយាយ​ថា «ខ្ញុំ​មិន​បាន​និយាយ​ថា ខ្ញុំ​គឺជា​គ្រូ​ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួនឯង» ហើយ «ប្រសិនបើ​ខ្ញុំ​បាន​និយាយ​ដូច្នេះ ខ្ញុំ​នឹង​ត្រូវ​គេ​សម្លាប់» ។ គ្រូមន្តអាគម​មួយ​ចំនួន​បាន​និយាយ​ដែរ​ថា ខ្លួន​គាត់​ធ្វើ​ការងារ​ជា​អ្នក​ឃ្វាលគោ និង​ធ្វើ​ជា​ជាង​ក្នុង​អំឡុង​សម័យ ប៉ុល ពត ។

ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ មាន​គ្រូមន្តអាគម​ដទៃ​ផ្សេង​ទៀត​មួយ​ចំនួន ដែល​ប្រើប្រាស់​ចំណេះវិជ្ជា​របស់​ខ្លួន​ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួន​ពី​របប​ខ្មែរក្រហម​ដើម្បី​រស់រាន​មាន​ជីវិត ។ គ្រូ «» មាន​អាយុ​ជាង​៦០​ឆ្នាំ បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា គាត់​បាន​លាក់កំបាំង​ការ​ពិត​ដែល​ថា​គាត់​គឺជា​គ្រូមន្តអាគម​ដែល​ប្រើប្រាស់​ចំណេះវិជ្ជា​របស់​ខ្លួន​ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួន​គាត់​ពី​គ្រាប់កាំភ្លើង​របស់​ទាហាន​ខ្មែរក្រហម ហើយ​បាន​លាក់កំបាំង​ខ្លួន​តាម​រយៈ​ការ​ទន្ទេញ​គម្ពីរ​គូរ៉ាន ប៉ុន្តែ​គាត់​មិន​អាច​ជួយ​អ្នក​ដទៃ ដោយសារ​គាត់​ចាំបាច់​ត្រូវការ​ធ្វើ​ការងារ​នេះ​ដោយ​សម្ងាត់ ។ គ្រូមន្តអាគម «» មាន​អាយុ​ជាង​៧០​ឆ្នាំ បាន​និយាយ​ថា ចំណេះវិជ្ជា​មន្តអាគម​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​រស់រាន​មានជីវិត​អំឡុង​ពេល​ដែល​ជីវិត​របស់​គាត់​ជួប​គ្រោះថ្នាក់ ។ អំណាច​មន្តអាគម​របស់​គាត់​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​អាច​កត់សម្គាល់​ខ្មែរក្រហម​ដែល​នឹង​មក ហើយ​គាត់​អាច​លាក់ខ្លួន​បាន ។ គាត់​អាច​បំបាំង​ខ្លួន​តាម​រយៈ​ការ​ប្រើប្រាស់​ស្លឹកឈើ ទោះបីជា​គាត់​អង្គុយ​ក្រោម​ដើមឈើ​ក៏​ដោយ ។ បទពិសោធន៍​នេះ​បាន​ពង្រឹង​ជំនឿ​របស់​គាត់​លើ​អំណាច​មន្តអាគម ។ មន្តអាគម​បំបាំង​ខ្លួន​មនុស្ស ហាក់បី​ដូចជា​អាគម​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​មន្តអាគម​របស់​ជនជាតិ​ចាម នៅ​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​សម្ភាស​គ្រូមន្តអាគម ដែល​បាន​និយាយ​ថា បច្ចុប្បន្ន គាត់​កំពុង​ប្រើ​មន្តអាគម​នោះ​ប៉ុន្តែ​មិន​ទាន់​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​នៅ​ឡើយ ។

មាន​គ្រូមន្តអាគម​ដែល​មាន​វិជ្ជា​ព្យាបាល​អ្នកជំងឺ​ទាំង​លក្ខណៈ​ឯកជន និង​បើកចំហ ។ គ្រូ​មន្តអាគម​ជា​ស្ត្រី​មួយ​ចំនួន​បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា គាត់​បាន​ព្យាបាល​ក្មេងៗ និង​មនុស្ស​ជំទង់​ដែល​ឈឺ ដូច​ជា​ជំងឺ​សើ​ស្បែក ឬ​ការ​ឈឺចាប់​រាងកាយ ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ គ្រូមន្តអាគម​ទាំងនោះ​បាន​ប្រើ​មន្តអាគម​ដោយ​សម្ងាត់ ។ គាត់​បាន​បន្ត​ការ​ព្យាបាល​ផ្នែក​វេជ្ជសាស្ត្រ រហូត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ដោយ​ប្រើប្រាស់​រុក្ខជាតិ​ជា​ថ្នាំ​ព្យាបាល ។ គ្រូមន្តអាគម​ដទៃ​បាន​ប្រើប្រាស់​ចំណេះវិជ្ជា​នេះ​ដោយ​បើកចំហ ដោយសារ​គ្រូ​ទាំងនោះ​ត្រូវ​ខ្មែរក្រហម​ស្នើ​សុំ​ឲ្យ​ប្រើ​មន្តអាគម​ទាំងនោះ ។ គ្រូមន្តអាគម​ប្រុស​ម្នាក់​មាន​អាយុ​៨០​ឆ្នាំ បាន​និយាយ​ថា នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​នៅ​បាត់ដំបង ខ្មែរក្រហម​ម្នាក់​បាន​ប្រាប់​គាត់​ថា ប្រពន្ធ​របស់​ខ្លួន​មិន​អាច​មាន​កូន​នោះ​ឡើយ ។ បន្ទាប់​ពី​គាត់​បាន​ប្រើ​មន្តអាគម​ដោយ​ប្រើ​អង្ករ ប្រពន្ធ​របស់​ខ្មែរក្រហម​រូប​នោះ​ក៏​មាន​ផ្ទៃពោះ ។ ខ្ញុំ​បាន​សួរ​ថា តើ​ខ្មែរក្រហម​យល់​ឃើញ​យ៉ាងដូច​ម្ដេច​ចំពោះ​រូប​គាត់​នៅ​ពេល​ដែល​ការ​ប្រើ​មន្តអាគម មិន​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។ គាត់​បាន​ឆ្លើយ​ថា គាត់​មិន​បាន​ប្រាប់​អំពី​ចំណេះវិជ្ជា​របស់​គាត់​ក្នុង​នាម​ជា​គ្រូ​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ខ្មែរក្រហម​មិន​អាច​យល់​ដឹង​អំពី​របៀប​ណា​ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រួសារ​របស់​គាត់​មាន​កូន​បាន​នោះ ហើយ​ក៏​មិន​អាច​ស្វែងរក​នរណា​ម្នាក់ ដែល​អាច​ជួយ​ព្យាបាល​បាន ។ ខ្មែរក្រហម​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គាត់​ប្រើ​មន្តអាគម​នោះ ទោះបីជា​ខ្មែរក្រហម​បាន​ហាមឃាត់​ការ​ប្រើ​មន្តអាគម​ជា​ផ្លូវការ​ក៏​ដោយ ។

គ្រូមន្តអាគម «» មាន​អាយុ​ជាង​៧០​ឆ្នាំ បាន​ប្រើប្រាស់​ជំនាញ​ពេទ្យ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។ គាត់​ត្រូវ​បាន​ខ្មែរក្រហម​ស្នើ​ឲ្យ​គាត់​ធ្វើ​ជា​គ្រូពេទ្យ​ដែល​ប្រើប្រាស់ «ថ្នាំ​ខ្មែរ» ប៉ុន្តែ​គាត់​បាន​បិទ​បាំង​អំពី​ការ​ដែល​ថា គាត់​ជា​ជនជាតិ​ចាម ប្រសិនបើ​គាត់​និយាយ គាត់​នឹង​ត្រូវ​សម្លាប់ ។ គាត់​មិន​បាន​ប្រើប្រាស់​មន្តអាគម ដូច​ជា​ការ​ទន្ទេញ​គម្ពីរ​គូរ៉ាន​នោះ​ទេ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ បាន​ប្រើប្រាស់​ជំនាញ​ពេទ្យ​របស់​គាត់ ។ ពេល​ដែល​ខ្មែរក្រហម​ត្រូវការ​ព្យាបាល​ជំងឺ គាត់​អាច​ប្រើ​វិជ្ជាពេទ្យ​របស់​គាត់​បាន ។ ដូច្នេះ​ហើយ​គ្រូមន្តអាគម​ជនជាតិ​ចាម​បាន​លាក់កំបាំង​អត្តសញ្ញាណ​ក្នុង​នាម​ជា​ជនជាតិ​ចាម ប៉ុន្តែ​តាម​ការ​តម្រូវ គាត់​ប្រើ​មន្តអាគម​ដើម្បី​ព្យាបាល​ជំងឺ ទាំង​ប្រជាជន​សាមញ្ញ និង​ខ្មែរក្រហម ។ រហូត​មក​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន គ្រូមន្តអាគម​ចាម ដូច​ជា​គ្រូ​មន្តអាគម​ខ្មែរ​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​ព្យាបាល​អ្នកជំងឺ ដែល​តាម​ប្រពៃណី​ក្នុង​តំបន់​នោះ ត្រូវ​បាន​ហៅ​ថា ជា​ឱសថ​ជំនួស ។

២. សម័យ​ខ្មែរក្រហម​ជា​ដើមចម​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ជា​គ្រូ​មន្តអាគម

មាន​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​បាន​បញ្ជាក់​ថា មាន​ហេតុផល​ពីរ​យ៉ាង​សម្រាប់​គ្រូមន្តអាគម​ជ្រើសរើស​ការងារ​បែប​នេះ ។ ទី​មួយ​គឺថា​អ្នក​ទាំងនោះ​កើត​ក្នុង​គ្រួសារ​ដែល​មាន​គ្រូមន្តអាគម ហើយ​បន្ត​ចំណេះវិជ្ជា​ពី​គ្រូមន្តអាគម​ដទៃ ។ គ្រូមន្តអាគម​ជា​ច្រើន​បាន​និយាយ​ថា គាត់​បាន​រៀនសូត្រ​ពី​ឪពុក​ម្តាយ​របស់​ខ្លួន ឬ​ពី​ជីដូន​ជីតា​ដែល​ជា​គ្រូមន្តអាគម ។ ហេតុផល​ផ្សេង​គឺថា បន្ទាប់​ពី​គាត់​ឬ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​គាត់​ឈឺ ឬ​ត្រូវ​បណ្តាសារ​ពី​អ្នក​ដទៃ ពួក​គេ​ចាប់ផ្តើម​រៀន​វេទមន្ត​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ខ្លួនឯង ។ ខាងក្រោម​នេះ គឺ​ករណី​មួយ​ដែល​សម័យ​ខ្មែរក្រហម​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ដែល​មាន​ហេតុផល​ទាំង​ពីរ​នេះ​ក្លាយទៅជា​គ្រូមន្តអាគម ។

គ្រូមន្តអាគម «» មាន​អាយុ​ជាង​៦០​ឆ្នាំ បាន​រៀន​មន្តអាគម​ដើម្បី​ព្យាបាល​ជំងឺ​វិកល​ចរិត​របស់​ប្រពន្ធ​របស់​គាត់ ។ ដោយសារ​ជីដូន​ជីតា​របស់​គាត់​គឺជា​គ្រូមន្តអាគម ហើយ​ឪពុក​របស់​គាត់​ចេះ​មន្តអាគម​នោះ ។ ពួក​គេ​បាន​បង្រៀន​គាត់​ពី​មន្តអាគម​មុន​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។ ប៉ុន្តែ​គាត់​មិន​បាន​ចាប់អារម្មណ៍ ហើយ​ក៏​មិន​បាន​ប្រើប្រាស់​កាល​គ្រានោះ​ទេ ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម គាត់​បាន​ប្រើប្រាស់​ចំណេះវិជ្ជា​នោះ​ដើម្បី​គេច​ពី​គ្រាប់​កាំភ្លើង​ខ្មែរក្រហម ។ គាត់​បាន​និយាយ​ថា ពិតប្រាកដ​ណាស់​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​បាន​រៀន​មន្តអាគម​ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួន​ពី​គ្រាប់​កាំភ្លើង​កាលសម័យ​នោះ ។ ប្រពន្ធ​របស់​គាត់​បាន​វង្វេង​ស្មារតី​ដប់​ដង​កាល​គ្រានោះ ហើយ​បាន​ព្យាយាម​សម្លាប់​កូន​របស់​ខ្លួន ។ ទង្វើ​របស់​គាត់​នៅ​តែ​បន្ត​រហូត​ដល់​ចប់​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។ ដូច្នេះ​ហើយ គាត់​បាន​សម្រេចចិត្ត​រៀន​មន្តអាគម​បន្ត​ពី​ជីដូន​ជីតា​របស់​គាត់ និង​ឪពុក អាស្រ័យ​ហេតុនេះ គាត់​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រពន្ធ​របស់​គាត់​ត្រឡប់​មក​រក​ប្រក្រតី​បាន ។

ចាប់តាំងពី​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ករណី​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​រាយការណ៍​ថា មនុស្ស​ទទួល​រង​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​សតិអារម្មណ៍​ដោយសារ​ការ​រស់នៅ​យ៉ាង​លំបាក​របស់​ខ្លួន ។ ឧទាហរណ៍ ស្ត្រី​ជប៉ុន​ម្នាក់​ឈ្មោះ យ៉ាស៊ូកុ ណៃតុ ដែល​បាន​រៀបការ​ជាមួយ​ប្រតិភូ​ទូត​កម្ពុជា និង​បាន​រស់រាន​មានជីវិត​ពី​របប​ខ្មែរក្រហម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ចាប់ផ្តើម​ឮ​សំឡេង​កូនប្រុស​ទី​ពីរ​របស់​គាត់​បន្ទាប់​ពី​កូន​ប្រុស​ទី​មួយ និង​កូនចិញ្ចឹម​ស្រី​របស់​គាត់​បាន​ស្លាប់​ភ្លាមៗ​បន្ទាប់​ពី​សម័យ​ខ្មែរក្រហម​បាន​ឡើង​គ្រប់គ្រង​អំណាច ។ ដូច​គ្នា​ទៅ​នឹង​ជនជាតិ​ជប៉ុន​ដទៃ ទោះបីជា​គាត់​មិន​បាន​ជឿ​ទាល់តែ​សោះ​អំពី​ជំនឿ​លើ​មន្តអាគម​មុន​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។ បទពិសោធន៍​របស់​គាត់​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​ជឿ​លើ​ជំនឿ បន្ទាប់​ពី​គាត់​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន ក្រោយ​ពី​ការ​បញ្ចប់​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។

ប្រពន្ធ​របស់​គ្រូមន្តអាគម ម ទទួល​រង​ការ​ប៉ះទង្គិច​សតិអារម្មណ៍ ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​គ្រូមន្តអាគម ម ចង់​រៀន​វេទមន្ត ហើយ​ក្លាយជា​គ្រូមន្តអាគម ។ គ្រូមន្តអាគម ម បច្ចុប្បន្ន​ធ្វើ​ការងារ​ជា​គ្រូ​ជួយ​មនុស្ស​ដោះស្រាយ​បញ្ហា ដោយ​ផ្អែក​លើ​ជំនឿ​លើ​សាសនា​អ៊ិស្លាម ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ គាត់​បាន​និយាយ​ថា ពិតប្រាកដ​ណាស់ គាត់​មិន​ចង់​ក្លាយជា​គ្រូ ដោយសារ​គាត់​កត់សម្គាល់​ឃើញ​ថា វា​មិន​សក្តិសម​ទៅ​នឹង​ជំនឿ​សាសនា​អ៊ិស្លាម​ភាគច្រើន ហើយ​គាត់​មិន​ចង់​ឲ្យ​កូនប្រុស​របស់​គាត់​ធ្វើ​តាម​គាត់ ដោយសារ​បច្ចុប្បន្ន​វា​មាន​វិទ្យាសាស្ត្រ ។

៣. សម័យ​ខ្មែរ ក្រហម​គឺ​ជា​ហេតុផល​មួយ​នៃ​ការ​បាត់​បង់​សៀវភៅ​មន្តអាគម​របស់​អាណាចក្រ​ចម្ប៉ា

តាម​រយៈ​ការងារ​ស្រាវជ្រាវ​នេះ បាន​បង្ហាញ​ថា គ្រូមន្តអាគម​ជនជាតិ​ចាម ធ្លាប់​មាន​សៀវភៅ​មន្តអាគម ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​យល់​ដឹង​អំពី​អ្វីៗ​ទាំងអស់​នា​ពេល​អនាគត ។ សៀវភៅ​នោះ​ត្រូវ​គេ​ហៅ​ថា គីតាប អ៊ីល ហ្វាលាកគីតាប (តឹមប្លុក) ប៉ុន្តែ​បច្ចុប្បន្ន​វា​បាន​បាត់បង់​អស់ហើយ ។ «គីតាប» មាន​ន័យ​ថា «សៀវភៅ» ហើយ «អ៊ីល ហ្វាលាក» កើត​ចេញពី​ពាក្យ «អ៊ីម អាល ហ្វាលាក» ដែល​មាន​ន័យ​ថា «ការ​យល់​ដឹង​អំពី​រាងកាយ» ហើយ​ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​និយាយ​អំពី​ការ​សិក្សា​អំពី​ហោរាសាស្ត្រ ។ សម្រាប់​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ «តឹម ប្លុក» ខ្ញុំ​បាន​សួរ​គ្រូមន្តអាគម​យ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែ​មិន​អាច​ទទួល​បាន​ចម្លើយ​ច្បាស់លាស់​ណាមួយ​ទេ ។ អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​អាច​គូសបញ្ជាក់​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន គឺថា «អ៊ីល ហ្វាលាក» និង «តឹមប្លុក» មាន​សំឡេង​ស្រដៀង​គ្នា ជា​ពិសេស​ផ្នែក​ខាងក្រោយ​នៃ​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​នេះ ដែល​បង្កប់​អត្ថន័យ​ថា មាន​សៀវភៅ​តែ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ពីរ​ផ្សេង​គ្នា ។ ប៉ុន្តែ​តាំងពី​យូរ​មក ខ្ញុំ​មិន​មាន​ព័ត៌មាន​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​វិនិច្ឆ័យ​នោះ​ទេ ។

ជា​អកុសល មាន​ព័ត៌មាន​តិចតួច​ស្ដីពី​សៀវភៅ ទោះបីជា​មាន​ព័ត៌មាន​ផ្សេងៗ​ក៏​ដោយ ។ គ្រូមន្តអាគម​ខ្លះ​បាន​និយាយ​ថា គីតាប អ៊ីល ហ្វាលាក និង គីតាប តឹមប្លុក គឺជា​សៀវភៅ​ពីរ​ផ្សេង​គ្នា​ទន្ទឹម​ពេល​ដែល​អ្នក​ដទៃ​បាន​និយាយ​ថា សៀវភៅ​ទាំង​ពីរ​នេះ គឺជា​និយាយ​ថា ធ្លាប់​បាន​ឮ​ឈ្មោះ ប៉ុន្តែ​មិន​បាន​ឃើញ​សៀវភៅ​នោះ​ដោយ​ផ្ទាល់​ភ្នែក​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​អ្នក​ទាំងនោះ​បាន​ឃើញ​គ្រូមន្តអាគម​ផ្សេង​អាន​សៀវភៅ​នោះ​តាំងពី​អតីតកាល ប៉ុន្តែ​មិន​ដែល​បាន​អាន​សៀវភៅ​ដោយ​ខ្លួនឯង​នោះ​ទេ ។ ខ្ញុំ​បាន​ជួប​ជាមួយ​គ្រូមន្តអាគម​មួយ​ចំនួន ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ថា គាត់​បាន​អាន​សៀវភៅ​នោះ ប៉ុន្តែ​បាន​គ្រវែង​ចោល ។ ដោយ​ផ្សារ​ភ្ជាប់​សាច់​រឿង​ទាំងនេះ​សៀវភៅ​មន្តអាគម​មាន​ដើម​កំណើត​មក​ពី​ប្រទេស​ចម្ប៉ា ដែល​និយាយ​រៀបរាប់​អំពី​អាណាចក្រ​ដែល​បាន​បាត់បង់ ហើយ​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ជា​ភាសា​ចាម (កាក កក) ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ គ្រូមន្តអាគម​មួយ​ចំនួន​បាន​និយាយ​ថា សៀវភៅ​នោះ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ចោល​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម ហើយ​អ្នក​ដទៃ​បាន​និយាយ​ថា សៀវភៅ​នោះ​ត្រូវ​ជនជាតិ​ចាម​គ្រវែង​ចោល ដោយសារ​សៀវភៅ​នោះ​រៀបរាប់​អំពី​ការ​ទស្សន៍ទាយ​ជតា​រាសី ដែល​មិន​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ក្នុង​ចំណោម​ជន​មូស្លីម​ដែល​ជឿ​លើ​ព្រះ​អាឡា ។ ព្រះ​អាច​ដឹង​អ្វីៗ​ទាំងអស់​រួម​ទាំង​អនាគត ។ នេះ​គឺជា​ករណី​មួយ​របស់​គ្រូមន្តអាគម​ដែល​ជឿ​ថា សៀវភៅ​នោះ​ត្រូវ​បាន​បាត់បង់​ដោយសារ​តែ​របប​ខ្មែរក្រហម ។ គ្រូ «» មាន​អាយុ​ជាង​៥០​ឆ្នាំ បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ដូច​ខាងក្រោម​ថា ៖

គាត់​ខ្លួនឯង​មិន​បាន​ឃើញ​សៀវភៅ​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​គាត់​បាន​គិត​ថា ជីតា​របស់​គាត់​ធ្លាប់​មាន​សៀវភៅ​នោះ ។ គាត់​មិន​ដឹង​ថា​តើ​មាន​សៀវភៅ​មួយ​ឬ​ពីរ​ក្បាល​នោះ​ទេ ។ ជីតា​របស់​គាត់​គឺជា​គ្រូមន្តអាគម​ដ៏​ល្បីល្បាញ ដែល​មិន​ចេះ​និយាយ​ភាសា​ខ្មែរ ប៉ុន្តែ​អាច​យល់​ដឹង​សៀវភៅ កាក កក និង​ភាសា​អារ៉ាប់ ។ គាត់​គឺជា​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​បាន​បង្រៀន​គ្រូមន្តអាគម ដ អំពី​មន្តអាគម ។ សៀវភៅ​នោះ​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ កាក កក ។ ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ​សៀវភៅ​នោះ​បាន​បាត់បង់ ពីព្រោះ​សៀវភៅ​នោះ​ត្រូវ​បាន​កប់​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ហើយ​មិន​អាច​រក​ឃើញ​បន្ទាប់​ពី​ពេល​នោះ​ទេ ។ ជីតា​របស់​គាត់ គឺជា​គ្រូមន្តអាគម​ម្នាក់​ដ៏​ពូកែ ដែល​គាត់​អាច​មើលឃើញ​ពី​អនាគត ហើយ​អាច​ព្យាករណ៍​អំពី​អ្វី​ដែល​នឹង​កើត​ឡើង បន្ទាប់​ពី​របប​ខ្មែរក្រហម​បាន​កាន់កាប់ ។ ដូច្នេះ​ហើយ ជីតា​របស់​គាត់​បាន​ព្យាករណ៍​ថា សៀវភៅ​នោះ​នឹង​ត្រូវ​បាត់បង់​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ហើយ​ត្រូវ​ថតចម្លង​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​សៀវភៅ​ដាក់​លើ​ក្រណាត់​ដើម្បី​រក្សា​ខ្លឹមសារ ។

គ្រូ ដ បាន​បង្ហាញ​ខ្ញុំ​នូវ​ក្រណាត់ ដែល​នៅ​លើ​នោះ​មាន​និមិត្តរូប​ជា​ច្រើន​ជា​តួអក្សរ ភាសា​អារ៉ាប់ និង​រូបថត​នាវា ។ គាត់​បាន​និយាយ​ថា និមិត្តរូប​នីមួយៗ​មាន​អំណាច​វេទមន្ត ដែល​មាន​មុខងារ​ផ្សេងៗ​ ហើយ​បន្ទាប់​ពី​ជ្រើសរើស​និមិត្តរូប​មួយ និមិត្តរូប​នោះ​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​ដាក់​លើ​ក្រដាស​មួយ​ដែល​ស្គាល់​ថា​ជា​ស្នេហ៍ ។ គាត់​បាន​ពន្យល់​ថា នាវា​ដែល​គូរ​លើ​ក្រណាត់​នោះ គឺ​នាវា​មួយ​ដែល​ជនជាតិ​ចាម​បាន​ជិះ​ដើម្បី​គេច​ពី​ប្រទេស​វៀតណាម​មក​កម្ពុជា ។ ឈើ​នាវា​នោះ​យក​មក​ពី​រាជវាំង​នៃ​អាណាចក្រ​ចម្ប៉ា ។ ដូច្នេះ​ហើយ សាច់​រឿង​របស់​គ្រូមន្តអាគម «» បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏​សោកសៅ​របស់​ចាម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​បាន​បាត់បង់​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន ដោយសារ​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​វៀតណាម​ហើយ​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​អំឡុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។

ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ វា​មិន​ងាយស្រួល​សម្រាប់​យើង​ដើម្បី​ទទួល​បាន​ការ​ពិត​អំពី​សៀវភៅ​នោះ ។ គ្រូមន្តអាគម​ដទៃ​ដែល​បាន​អះអាង​ថា គាត់​ធ្លាប់​មាន​សៀវភៅ ប៉ុន្តែ​បាន​បោះចោល ដោយសារ​គាត់​ចាត់​ទុក​សៀវភៅ​នោះ​ថា​ជា​ការ​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​ជំនឿ​លើ​សាសនា​អ៊ិស្លាម ហើយ​បាន​និយាយ​ថា សៀវភៅ​នោះ​មិន​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​រូបភាព​ណាមួយ​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​មាន​តែ​ពាក្យ​ប៉ុណ្ណោះ ។ អ្វី​ទាំងអស់​ដែល​យើង​អាច​សន្មត​នៅ​ទី​នេះ គឺថា សៀវភៅ​ថតចម្លង​នោះ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ចោល ហើយ​បាន​បាត់បង់​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ហើយ​បន្ទាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក​សៀវភៅ​ថតចម្លង​ផ្សេងៗ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ចោល​ដោយ​ចេតនា ។ ដោយសារ​តែ​ការ​បាត់បង់​សៀវភៅ វា​ហាក់បីដូចជា​មិន​អាច​មាន​ព័ត៌មាន​ត្រឹមត្រូវ​អំពី​រឿង​នេះ​ទេ ។ អ្វី​ដែល​យើង​ដឹង​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន គឺថា​គ្រូ​ចាម​ធ្លាប់​មាន​សៀវភៅ​ពិសេស​ស្ដីពី​មន្តអាគម​នៅ​នគរ​ចម្ប៉ា ប៉ុន្តែ​វា​បាន​បាត់បង់​ទៅ​វិញ ។

ដូចដែល​បានឃើញ​ពី​ផ្នែក​ខាង​លើ សម័យ​ខ្មែរក្រហម​គឺជា​ពេលវេលា​មួយ​ដែល​គ្រូមន្តអាគម​ជនជាតិ​ចាម ទទួល​រង​ទុក្ខទោស និង​មាន​ការ​ព្រួយបារម្ភ ដូច​គ្នា​ទៅ​នឹង​ប្រជាជន​ទាំងអស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ ឯកសារ​នេះ ផ្តោត​លើ​ជនជាតិ​ចាម ប៉ុន្តែ​យើង​អាច​មើលឃើញ​យ៉ាង​ងាយស្រួល​ចំពោះ​ការ​ពិត​ដែល​ថា សហគមន៍​ខ្មែរ​មាន​បទពិសោធន៍​ស្រដៀង​គ្នា​ទៅ​នឹង​សាច់​រឿង​ដែល​ពិពណ៌នា​ខាងលើ ។ យោង​ទៅ​តាម​លោក ឌីឌីយ៉េរ ប័រត្រេន ដែល​ស្រាវជ្រាវ​អំពី​បារមី ទោះបីជា​ការ​បញ្ចូល​រូប​អក្សរ​ត្រូវ​បាន​ហាមឃាត់​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម អ្នក​កាន់​បារមី​ត្រូវ​បាន​ការពារ​ដោយ​ព្រលឹង​ខ្មោច ដោយសារ​ព្រលឹង​ខ្មោច​បាន​នាំ​យក​អាហារ​មក​ឲ្យ​អ្នក​ទាំងនោះ ។

សៀវភៅ​របស់ ហ្សង់ អូវីសេន និង អៀង ព្រីត ត្រែនគល មាន​ចំណងជើង​ថា «ជនជាតិ​កម្ពុជា និង​វេជ្ជបណ្ឌិត​របស់​ខ្លួន: នរវិទ្យា​វេជ្ជសាស្ត្រ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​សម័យ​អាណានិគម និង​ក្រោយ​អាណានិគម» បាន​បរិយាយ​លម្អិត​អំពី​ស្ថានភាព​របស់​គ្រូ​មន្តអាគម​ខ្មែរ ជា​គ្រូ​ព្យាបាល​ជំងឺ​ក្នុង​តំបន់ ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។ មាន​គ្រូ​មន្តអាគម​ខ្មែរ​ដែល​បាន​រស់រាន​មានជីវិត​ពី​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ដោយសារ​ព្រម​គោរព​បញ្ជា​របស់​ខ្មែរក្រហម ក្នុង​ការ​ផ្សំ​ថ្នាំ​ពី​ស្លឹកឈើ និង​មិន​ប្រព្រឹត្តិ​អំពើ​សែនព្រេន អាថ៌​កំបាំង​នោះ ។ សៀវភៅ​របស់ អូវីសេន និង ត្រែនគល បាន​លាតត្រដាង​ថា ខ្មែរក្រហម​បាន​ទប់​ស្កាត់​ការ​ផ្ទេរ​ចំណេះដឹង​ព្យាបាល​ជំងឺ​តាម​ផ្លូវ​ងងឹត និង​តាម​លក្ខណៈ​វេជ្ជសាស្ត្រ ហើយ​បាន​លើក​ឡើង​ថា ស្លឹករឹត​ដែល​មាន​ការ​ពន្យល់​អំពី​ចំណេះវិជ្ជា​នេះ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ចោល ។ កាល​ពិត សៀវភៅ​របស់ អ៊ាន ហារីស មាន​ចំណងជើង​ថា «ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ក្រោម​របប ប៉ុល ពត» បាន​ពិពណ៌នា​អំពី​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​អក្សរសាស្ត្រ​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដូច​ជា​ស្លឹករឹត ។

អាស្រ័យ​ហេតុនេះ គ្រូមន្តអាគម​ចាម និង​ខ្មែរ មាន​បទពិសោធន៍​ស្រដៀង​គ្នា​នៅ​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែ​អ្នក​ទាំងនោះ​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា គ្រូមន្តអាគម​ចាម​ត្រូវ​តែ​លាក់កំបាំង​អត្តសញ្ញាណ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​នាម​ជា​ជនជាតិ​ចាម ។ ភាព​ខុស​ប្លែក​គ្នា​នេះ​បណ្តាល​មក​ពី​គោលនយោបាយ​ខ្មែរក្រហម​កម្ទេច​ជនជាតិ​ចាម​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​មក​ពី​នគរ​ចម្ប៉ា ។ ខ្មែរក្រហម​បាន​កែប្រែ​ជនជាតិ​ចាម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បី​បំបាត់​លក្ខណៈ​វប្បធម៌​ចម្ប៉ា​តាម​រយៈ​ការ​បំផ្លាញ​សៀវភៅ​មន្តអាគម​របស់​អ្នក​ទាំងនោះ ។

ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ និន្នាការ​ក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​ចម្ប៉ា ក្នុង​ចំណោម​ជនជាតិ​ចាម ហាក់បីដូចជា​កំពុង​បន្ត​ទៅ​មុខ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត លក្ខណៈ​វប្បធម៌​អ៊ិស្លាម និង​ខ្មែរ​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​បន្ថែម​ទៀត ទោះបីជា​ការ​ស្រាវជ្រាវ​នេះ​គឺជា​ប្រធានបទ​សម្រាប់​ការ​ពិភាក្សា​ផ្នែក​ក្រោយ ដូចដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ខាងលើ​ក៏​ដោយ ៕

រីកុ គូរ៉ូមីយ៉ា អូកាវ៉ា
ទស្សនាវដ្ដី​ស្វែងរកការពិត លេខ​១៧០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១៤
Posted in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អរិយធម៌​ខ្មែរ | Tagged , , | Leave a comment