ព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេច​កន)

រូបសំណាក​របស់​ព្រះស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេច​កន) សូន​រូប​ដោយ​​លោក ឈា ប៊ុណ្ណារូបសំណាក​របស់​ព្រះស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេច​កន) សូន​រូប​ដោយ​​លោក ឈា ប៊ុណ្ណា

ព្រឹត្តិការណ៍​ព្រះស្ដេច​កន​ជា​ ផ្នែក​មួយ​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ដែល​បាន​ដក់ជាប់​ជានិច្ច​ ក្នុង​អារម្មណ៍​ខ្មែរ ។ ទោះបី​ជា​គេ​ពុំ​សូវ​បាន​លើក​យក​មក​ធ្វើ​អធិប្បាយ​វែកញែក​ក៏​ដោយ ក៏​គេ​តែងតែ​ចងចាំ​និង​យល់​ថា នេះ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​មួយ​ដ៏​អស្ចារ្យ​ក្នុង​សង្គមជាតិ​ខ្មែរ​ដែរ ។

ហ្លួង​ព្រះស្ដេច​កន គឺជា​អ្នក​ធ្វើ​បដិវត្ដ​មួយ​នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១៦ ជា​សម័យ​ដែល​គ្មាន​នរណា​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​ព្រះរាជ​តម្រិះ​របស់​ស្ដេច​ បាន ។ ការ​ជំរុញ​ឲ្យ​ស្ដេច​កន​តស៊ូ​ធ្វើសង្គ្រាម​ជាមួយ​ស្ដេច គឺ​ដោយសារ​តែ​ស្ដេច​បាន​យក​សុបិន​របស់​ខ្លួន​មក​ចងអាឃាត​សម្លាប់​ស្ដេច​កន​ ដែល​គ្មាន​កំហុស​ថា ជា​អ្នក​ជ្រែករាជ្យ ហេតុនេះ​ទើប​មាន​ការ​រត់គេច​ហើយ​បង្ក​ជា​ទ័ព​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយ​ ស្ដេច ។ នេះ​ជា​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​មួយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​គ្មាន​នរណា​កាឡៃ​ព្រឹត្ដិការណ៍ ​ដែល​បាន​កើតឡើង​រួច​ទៅ​ហើយ​នោះ​បាន​ទេ ។

អ្នក​និពន្ធ​ខ្មែរ​ជា​ហូរហែ​បាន​លើក​យក​រឿង​ព្រះស្ដេច​កន​មក​សរសេរ​តាក់តែង​ប្រឌិត​ជា​រឿង​ប្រលោមលោម ៖

  1. លោក ឱម ណាគ្រី ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៥៥ បាន​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​ប្រលោមលោក​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «ឃុនហ្លួង​ព្រះស្ដេច​កន» ។ នេះ​ស្នាដៃ​ដំបូង​ដែល​រៀបរាប់​អធិប្បាយ​ពី​ព្រះស្ដេច​កន ។ តែ​ស្នាដៃ​នេះ​មាន​លំនាំ​ដូច​គ្នា​បេះបិទ​ទៅ​នឹង​អត្ថបទ​បកប្រែ​ជា​ភាសា​ បារាំង​របស់​លោក​ Adhémar Leclère ដែល​ដកស្រង់​ចេញ​ពី​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ ។ អ្វី​ដែល​ប្លែក​ហើយ​ជា​បន្ថែម​ក្នុង​ស្នាដៃ​នោះ​គឺ​អ្នកនិពន្ធ​បាន​រៀបចំ​ ឃ្លា​ប្រយោគ​អធិប្បាយ​កែលម្អ​ឲ្យ​មាន​ផ្នែក​មនោសញ្ចេតនា​ខ្លះៗ ។
  2. លោក សាំង ហ៊ែល ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧២ ក្រោម​របប​សាធារណៈរដ្ឋ​ខ្មែរ បាន​និពន្ធ​ស្នាដៃ​មួយ​ដែល​មាន​ចំណងជើង «អ្នក​បដិវត្ត​ក្លែងក្លាយ» ។ អ្នក​និពន្ធ​បាន​លើក​យក​ស្ដេច​កន​មក​ធ្វើ​ជា​លេស​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​លោក​សេនា​ ប្រមុខ លន់ នល់ ហើយ​វាយ​ប្រហារ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា ជា​ជនក្បត់ ជា​អ្នក​ស្នេហា​ជាតិ​ក្លែងក្លាយ ។ល។
  3. លោក តូច ឈួង ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៥ បាន​លើក​យក​ប្រធានបទ​ដដែល​មក​និពន្ធ​ជាថ្មី​ម្ដងទៀត ។ ស្នាដៃ​នេះ​ត្រូវ​បាន​លោក​រៀបចំ​សរសេរ​ជា​ពាក្យ​ពេចន៍​ជា​កំណាព្យ​ពាក្យ​ ប្រាំបី​រចនា​តាម​បែប​បទ​របៀប​ល្ខោន​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «ស្ដេច​ជ្រែក​រាជ្យ» ។ លោក​បាន​យក​តួអង្គ​ជាច្រើន (ពិត​ប្រាកដ ឬ​ប្រឌិត) មក​ធ្វើ​ជា​ឧទាហរណ៍​ក្នុង​ការ​វែកញែក​សិក្សា​អំពី​ក្រុម​អាមី​អាថោង ។

ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ គេ​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​មាន​ប្រលោម​លោក​ល្បីល្បាញ​ជាច្រើន​ទៀត​ដែល​មាន​ការ​ ទាក់ទង​ជិតស្និទ្ធ​ទៅ​នឹង​ប្រវត្តិ​ព្រះស្ដេច​កន​ដែរ​ដូចជា ៖

  1. «ព្រះ​ចន្ទរាជា» របស់​អ្នកនិពន្ធ ប៊ីវ ឆៃលាង ចេញ​ផ្សាយ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ។
  2. «អ្នកតា​ឃ្លាំងមឿង» របស់​លោក គុយ ឡូត ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៧ ។

នៅ​ក្នុង​គ្រប់​ឯកសារ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ ព្រះស្ដេច​កន​ដែល​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៣៩​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ ជា​ស្ដេច​ជ្រែក​រាជ្យ ជា​មនុស្ស​អាក្រក់​ក្បត់​ស្ដេច ។ គេ​ច្រើន​តែ​នាំ​គ្នា​បំភ្លេច​សកម្មភាព​ដែល​ស្ដេច​ព្រះស្រីសុគន្ធបទ​ដែល ​នាំ​នាម៉ឺន​តូច​ធំ​រៀប​ចំ​គម្រោង​ធ្វើ​ឃាត​ព្រះស្ដេច​កន ។  គេ​ហាក់​បី​ដូច​ជា​នាំ​យល់ និង​មាន​ជំនឿ​ថា ការ​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​ឃាត​ស្ដេច​កន​ជា​រឿង​ធម្មតា​ដែល​គ្រប់​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ មាន​សិទ្ធិ​សេរីភាព​គ្រប់​បែប​យ៉ាង អាច​ឲ្យ​មនុស្ស​ម្នាក់​រស់​ ឬ​ស្លាប់​តាម​តែ​ទំនើង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន ពីព្រោះ​គេ​មាន​ជំនឿ​ថា ព្រះមហាក្សត្រ​ជា​អ្នក​មាន​បុណ្យ ជា​អាទិទេព ជា​មនុស្ស​ល្អ ជា​អ្នក​គ្មាន​កំហុស រួច​ខ្លួន​ជានិច្ច ។ រីឯ​មនុស្ស​ផ្សេង​ទៀត ដូចជា​ព្រះស្ដេច​កន​ដែល​ជា​កូន​រាស្ត្រ ជា​ក្មេង​វត្ត ជា​ពូជ​អ្នក​បម្រើ​ព្រះរតនៈ ត្រូវ​តែ​ស្លាប់​ទៅ​តាម​បំណង​របស់​ស្ដេច ទោះបី​គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​យល់សប្ត​ផ្ដេសផ្ដាស​ក៏​ដោយ ។ ចំណុច​នេះ​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​ព្រោះ​ថា នៅ​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​យើង​យល់​ថា​ការ​សុបិន្ត និង​ការ​ទស្សន៍ទាយ​ពុំ​មាន​មូលដ្ឋាន​វិទ្យាសាស្ត្រ ជា​ជំនឿ​ផ្ដេសផ្ដាស ។ ប៉ុន្តែ តាម​រយៈ​រឿងព្រេង និង​ពង្សាវតារ យើង​ឃើញ​ថា​ ហោរា​​ពិតជា​មាន​តួនាទី​សំខាន់​ណាស់​នៅ​ក្នុង​ការ​សម្រេច​កិច្ចការ​ផែនដី​ នគរ​ខ្មែរ​ពី​បុរាណកាល ។

អត្ថបទ​ខាងក្រោម​នេះ​ជា​ការ​ដកស្រង់​តាម​ឯកសារ​មហា​បុរស​ខ្មែរ​ និង​របកគំហើញ​ថ្មី​របស់​សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត រស់ ចន្ត្រាបុត្រ សម្រាប់​មិត្ត​អ្នកអាន​ស្វែង​យល់​ពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ព្រះស្ដេច​កន និង​ធ្វើការ​វិនិច្ឆ័យ​តាម​ការ​គួរ ។

១. ឯកសារ​មហា​បុរស​ខ្មែរ

ផែនដី​ព្រះ​ស្រីសុគន្ធបទ ពីគ.ស​១៥០៤ ដល់​គ.ស​១៥១២

ចៅពញា​ដាំខត្តិយ​រាជា ជា​ព្រះរាជបុត្រ​ច្បង ស្ដេច​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្នង​សម្ដេចព្រះ​វរបិតា​ពី​ឆ្នាំជូត ឆស័ក​ព.ស​២០៤៨ គ.ស​១៥០៤ ម.ស​១៥២៦ ច.ស​៨៦៦ ក្នុង​ព្រះ​ជន្មាយុ​២៦​ព្រះ​វស្សា ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​រាជឱង្កា ព្រះ​ស្រីសុគន្ធបទ​ចក្រពត្ដិ​ពង្សរ​វង្ស​ខត្តិយោ មហា​សេដ្ឋោ​វរោ រិទ្ធី​ពិធ្យាស្រ័យ​មហ័យ រាជាធិរាជ​រាមាធិបតី ជា​អម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង​គ្រង​ព្រះ​មហានគរ​កម្ពុជា​សិរី​យសោធរ​បវរ​ឥន្ទបត្ដ​ កុរុរដ្ឋ​រាជធានី​បុរីរម្យ​ឧត្ដម​មហា​ស្ថាន ។ ស្ដេច​បាន​តែង​ព្រះ​មេរុ​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​ព្រះ​បរមសព​សម្ដេចព្រះ​វរបិតា​ ស្រេច ស្ដេច​គង់នៅ​ចតុមុខ ស្រុក​ភ្នំពេញ ។

ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ សប្ដស័ក ព.ស​២០៤៩ គ.ស​១៥០៥ ម.ស​១៤២៧ ច.ស​៨៦៧ ព្រះ​អង្គ និង​រាជ​សេវកាមាត្យ ហែ​ព្រះ​បរម​អដ្ឋិ​សម្ដេចព្រះ​វរបិតា​ទៅ​សាង​ព្រះ​ចេតិយ​នៅ​ខាង​ព្រះ​ធាតុ ខេត្ដ​អាសន្ទុក ប្រប​ព្រះពុទ្ធ​ចេតិយ​ធ្វើបុណ្យ​ជា​ឱឡារិក​សន្ធឹក​មហិមា​បញ្ចុះ​ព្រះ​ បរមអដ្ឋិ​សម្ដេចព្រះ​បិតា​ស្រេច​ស្ដេច​ត្រឡប់​មក​ចតុមុខ​មង្គល​វិញ ។ ព្រះ​អង្គ​សោយរាជ្យ​ជា​សុខ​មក​បាន​៤​ឆ្នាំ ។

ក្នុង​ឆ្នាំរោង សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស​១៥០៨ ម.ស​១៤៣០ ច.ស​៨៧០ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​ព្រះ​ចិន្ដា​ថា ទីទួល​បាសាន (ស្រុក​ស្រីសន្ធរ) ដែល​សម្ដេចព្រះ​បរម​រាជា​ពញាយ៉ាត ជា​សម្ដេចព្រះ​អយ្យកោ​សាង​មុន​ម្ដង​នោះ​ស្រួល​ណាស់ ។ បើ​យើង​មាន​សឹក​ទ័ព នឹង​ទប់ទល់​សង្គ្រាម​បាន​ដ្បិត​មាន​បឹង​ខណ្ឌ​ខាងកើត មាន​ទន្លេ​ខណ្ឌ​ខាង​អាគ្នេយ៍​ មាន​ព្រៃធំ​ខណ្ឌ​ខាង​ទិសទក្សិណ ។ ទ្រង់​ព្រះ​ចិន្ដា​ហើយ​ស្ដេច​ទ្រង់​ចេញ​ត្រាស់​ប្រឹក្សា​នឹង​អស់​ព្រះរាជ​ វង្សានុវង្ស អគ្គ​សេវកាមាត្យ ។ ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស អង្គ​អគ្គ​សេវកាមាត្យ​ក៏​យល់ព្រម​តាម​ព្រះរាជ​តម្រិះ ។ ព្រះបាទ​បរមនាថ​បរមបពិត្រ​កាលបើ​ទ្រង់​យល់​ថា អង្គ​អគ្គ​សេវកាមាត្យ ព្រមព្រៀង​ដូច្នេះ​ហើយ ស្ដេច​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​មុខងារ​ត្រៀម​ព្រះ​ទីនាំង​នាវា និង​ទូក​ជំនិះ​ខ្លះ​ឲ្យ​ទៅ​កាប់​ឆ្ការ​ធ្វើ​ព្រះរាជវាំង​ព្រះ​ដំណាក់​ដោយ​ ខ្ជីខ្ជា​ចាំ​មុន​សិន ។ លុះដល់​បាន​ពិជយឫក្ស (ឫក្ស​=​វេលា​មានជោគ​មាន​មង្គល) ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​នាំ​រាជ​សេវកាមាត្យ ទាំង​ខាងក្នុង​ទាំង​ខាង​ក្រៅ​ចុះ​ព្រះ​ទីនាំង​នាវា​ជលឫទ្ធី​ទៅ​គង់នៅ​ទួល​ បាសាន ព្រម​ដោយ​មុខ​មន្ដ្រី​គិត​ត​បន្ទាយ​កំផែង​តែង​ព្រះរាជវាំង តែ​ពេល​នោះ​ពុំ​ទាន់​ស្រេច​នៅឡើយ​ទេ ព្រះ​អង្គ​ប្រថាប់​ដោយ​ព្រះរាជវាំង​ខ្ជីខ្ជា​សិន ។ ព្រះបាទ​អ្នក​អម្ចាស់​អង្គ​នេះ ទ្រង់​សព្វព្រះទ័យ​ប្រពាត​បង់សំណាញ់​នេសាទ​ត្រី​រឿយៗ ។

នេះ​នឹង​និយាយ​អំពី​ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ ជា​មន្ត្រី​ធំ​ក្នុង​ខេត្ដ​បាសាន អ្នក​ទៅ​យក​នាង​បាន​ជា​ពលព្រះ​ស្រី​រតនត្រ័យ (ពល​គឺ​ពួក​ជន​ពូជ សូទ្រៈ ជា​វណ្ណៈ​ទី​៤ ឬ​ពលព្រះ​រតនត្រ័យ គឺ​ពល​ដែល​មាន​មុខ​ងារ​ជា​អ្នក​ថែរក្សា​វត្ដ​អារាម) ធ្វើ​ជា​ភរិយា ។ កាល​ក្នុង​ផែនដី​ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​ធម្មរាជា​នៅឡើយ នាង​មាន​កូន​ស្រី​មួយ​ឈ្មោះ​  ។ គ្រានោះ​នាង​បាន​មានគភ៌​គ្រប់​ខែ​ទៀត រៀបនឹង​ប្រសូត​ទារក​ហើយ ។ ថ្ងៃមួយ​នាង​ចុះ​ទៅ​ដោះទុក្ខសត្វ​ក្នុង​បង្គន់ ក៏​របូត​ទារក​នោះ​ទៅ​ក្នុង​ទឹក​បាត់ ។ ពេល​នោះ​មាន​ហេតុ​ដ៏​អស្ចារ្យ​នាំ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ទារក​នោះ​មានបុណ្យ​មែន គឺថា​វេលា​នោះ​ស្រាប់តែ​ត្រី​ពោ​ធំ​មួយ​មក​ទទួល​លេប​ទារក​នោះ​ទៅ​ក្នុង​ពោះ​ បាត់​ទៅ បន្ទាប់​ពី​នោះ​មក​ព្រាន​ប្រមង់​ម្នាក់​ទៅ​បង់សំណាញ់ ក៏​ត្រូវ​ជាប់​ត្រី​ពោ​នោះ​បាន​មក ។ ជា​កុសល ទារក​មានបុណ្យ​មិន​ស្លាប់​ក្នុង​ថ្ងៃ​នោះ ក៏​មាន​ហេតុ​បណ្ដាល​ឲ្យ​ស្ដេច​ព្រះ​មហាសង្ឃរាជ (កាល​នៅ​ជា​ព្រះ​សង្ឃ​សត្ថា) យប់​នោះ​ផ្ទុំ​ស្កល់​ទៅ​យល់សប្ដិ​ឃើញ​ថា ៖ ដូច​ជា​មាន​ទេវតា​មក​ទូល​ថា ព្រឹក​នេះ​ឲ្យ​ស្ដេច​យាង​ទៅ​កំពង់ទឹក​ដើម្បី​ឲ្យ​ជួយ​សង្គ្រោះ​ទារក​ម្នាក់​ ជា​អ្នកមាន​បុណ្យ មាន​វាសនា​ផង ។ លុះ​តើន​ឡើង សម្ដេច​ក៏​ទ្រង់​នៅ​ត្រ័យចីវរ​ចុះ​គង់​ក្នុង​ទូក​ឲ្យ​សិស្សា​នុសិស្ស​អុំ​ ចេញ​ទៅ ។ ទ្រង់​បិណ្ឌបាត​ដូច​សព្វដង តែ​ព្រះនេត្រ​តែង​គន់​រំពៃ​ក្រែង​មាន​ហេតុ​អ្វី​ចម្លែក ដ្បិត​មាន​និម្មិត​ពី​យប់មិញ​នោះ​ដូច​ជា​ច្បាស់​ពេក​ណាស់ ។ លុះ​សិស្ស​អុំ​បាន​បន្ដិច​ទៅ ទូក​ក៏​ទៅ​អែប​ប្រប​ទូក​ព្រាន​ប្រមង់​នោះ ។ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ​ស្ដេច​ឃើញ​ត្រី​ពោ​ក្នុង​ទូក​ព្រាន​ប្រមង់​នោះ​ធំ​ប្លែក ស្ដេច​ប្រឹង​សង្កេត​ទត​ឲ្យ​ច្បាស់ ។ ព្រាន​ប្រមង់​ឃើញ​សម្ដេចព្រះ​មហាសង្ឃរាជ​ (សង្ឃ​សត្ថា) អើត​ទៅ​ទត​ត្រី​នោះ ក៏​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​សទ្ធា​លើក​ត្រី​ពោ​នោះ​ថ្វាយ​ដល់​ព្រះ​អង្គ ពេល​ទ្រង់​ទទួល​ហើយ​ក៏​ឲ្យ​អុំទូក​បិណ្ឌបាត​ទៅ​ទៀត ។ លុះ​បិណ្ឌបាត​អស់​ពេល​ហើយ ស្ដេច​ឲ្យ​សិស្សានុសិស្ស​ត្រឡប់​មក​អារាម​វិញ ។ ខណៈនោះ​សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ​ស្ដេច​មាន​ព្រះ​ថេរ​វាចា​ថា ត្រី​ពោ​នេះ​ធំ​ប្លែក​ពី​ត្រី​ពោ​សព្វដង ប្រហែលជា​មាន​ហេតុ​អ្វី​ក្នុង​ពោះ​ត្រី​នេះ​ជា​ពុំខាន​ឡើយ ។ អស់​ពួក​សិស្សានុសិស្ស​ឮ​ពុទ្ធដីកា​ហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​យក​កាំបិត​ទៅ​វះ​ត្រី​ នោះ វះ​ទៅ​ឃើញ​ទារក​មួយ​នៅ​រស់ ។ ទើប​ស្ដេច​ឲ្យ​កូន​នោះ​ទៅ​អា​បាន​មេ​ទា គឺ​ប្រុស​ឈ្មោះ​ បាន និង​ស្រី​ឈ្មោះ​នាង​ ទា នេះ​ជា​ប្ដី​ប្រពន្ធ​នឹង​គ្នា សម័យ​ពី​ដើម​មនុស្ស​ដែល​ឥត​មាន​បណ្ដា​ស័ក្ដិ ឥត​បាន​បួស​រៀន (បើ​ប្រុស​គេ​ហៅ​អា បើ​ស្រី​គេ​ហៅ​មេ ជា​ខ្ញុំ​របស់​ស្ដេចសង្ឃរាជ) ឲ្យ​យក​ទៅ​ចិញ្ចឹម​រក្សា ។ ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ និង​ភរិយា លុះ​បានដឹង​ថា កូន​ខ្លួន​ពុំ​ស្លាប់​ទេ ក៏​ទៅ​ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ប្រគេន​ទារក​នោះ​ថា ឲ្យ​នៅ​នឹង​ស្ដេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ​ចុះ ។ សម្ដេច​ព្រះសង្ឃរាជ​ឲ្យ​ទារក​នោះ​ឈ្មោះ​អា​កៅ តែ​ឪពុក​ម្ដាយ ហៅ​អា​កន​រៀង​មក ។

នេះ​នឹង​និយាយ​ក្នុង​ផែនដី​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ សុគន្ធបទ​វិញ ។ សម័យ​ថ្ងៃមួយ​នោះ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ស្ដេច​ទៅ​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​នៅ​វត្ដ ស្ដេច​ទ្រង់​ទតព្រះនេត្រ​ទៅ​ឃើញ​ស្ដ្រី​ស ឈរ​នៅ​លើ​ខឿន​ព្រះ​វិហារ​នោះ ជា​កូន​ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ មេ​បាន​ជា​ភរិយា​មាន​រូបរាង​ល្អ​ប្រពៃ ។ ស្ដេច​ទត​ម្ដង​ហើយ​ម្ដងទៀត ។ ខណៈនោះ​ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ​ស្គាល់​ច្បាស់​ព្រះរាជ​ហឫទ័យ ទើប​ក្រោយមក​ក៏​ចូល​ទៅ​ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​បរមបពិត្រ​ថ្វាយ​កូនស្រី​នោះ​ ជា​ខ្ញុំបម្រើ​ល្អងធូលី​ព្រះបាទ​តរៀង​ទៅ ។ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​ព្រះ​សោមនស្ស​ណាស់ ស្ដេច​ត្រាស់​សួរ​ថា នាង​នេះ​កូន​ឯង​ឬ ? ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ​ក្រាបទូល​ថា ៖ នាង​នេះ​ហើយ​ដែល​ទ្រង់​ទត​ឃើញ ហើយ​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ទៀត​ថា ៖ ស្រី​នេះ​មកពីណា កូនចៅ​អ្នក​ណា​ដែល​ឈរ​នៅ​ខឿន​ព្រះ​វិហារ​នោះ គឺ​នាង​ស​នេះឯង ។ ព្រះ​បរមបពិត្រ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ​ទ្រង់​ត្រូវ​ព្រះ​ទ័យ​ពន់ប្រមាណ​តាំង​នាម​នាង​ស​ ជា​អ្នក​ព្រះ​ម្នាង កេសរ​បុប្ផា ព្រះ​ស្នំ​ឯក ។ ទ្រង់​ព្រះ​ចិន្ដា​ថា នាង​នេះ​រូប​ក៏​ល្អ​សមសួន ចរិត​ឫកពារ ឥរិយា​ក៏​ថ្លៃថ្លា លើស​ស្រី​ទាំងពួង គួរ​គប្បី​នឹង​យក​នាម​នាង​នេះ​តាង​នាម​ព្រះ​នគរ​កុំឲ្យ​បាត់ឈ្មោះ​ តទៅ ។ តាំងពី​ថ្ងៃ​នោះ​រៀង​មក​ទ្រង់​ព្រះ​បញ្ញត្ដ​ឲ្យ​លើកលែង​ហៅ​ស្រុក​បាសាន​ឲ្យ​ ហៅ​ថា ស្រុក​ស្រីសឈរ ឬ ខេត្ដ​ស្រីសឈរ​វិញ តែ​ពាក្យ​នេះ​យូរៗ​មក ក៏​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ស្រុក​ស្រីសន្ធរ​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ បិតា​មាតា​ព្រះ​នាង​កេសរ​បុប្ផា​នោះ ក៏​លើក​ឲ្យ​ខ្ពស់​ឡើង ។ បិតា​ឲ្យ​ហៅ​ថា អ្នក​ព្រះ​បិតា​ពិជ័យ​នាគ មាតា​ឲ្យ​ហៅ​ថា អ្នក​ព្រះ​មាតា​មេ​បាន ឯ​ឈ្មោះ​កន​ដែល​ជា​កូន​អ្នក​ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ​នោះ លុះ​ចម្រើន​ធំ​ឡើង​មានចំណេះ​ប្រាជ្ញា​ឆ្លៀវឆ្លាត​បម្រើ​គ្រូ គ្រូ​ក៏​ពេញ​ព្រះ​ទ័យ និង​រៀនសូត្រ​អ្វីៗ​ប្រាប់​តែ​ម្ដង​ក៏​ចាំ​ជាប់ ។ សម្ដេច (ព្រះ​មហាសង្ឃរាជ​សត្ថា) ទ្រង់​ប្រិតប្រៀង​ទាំង​អក្សរ​សាស្ដ្រា ទាំង​សិល្ប៍សាស្ដ្រ មន្ដ​វិជ្ជាការ​គាថា កោទណ្ឌ​ក្បួនតម្រា​ផង​ទាំងឡាយ​គ្រប់សព្វ​សារពើ​ឥត​ចន្លោះ​ឡើយ ។ កន​ក៏​ចេះ​ស្ទាត់​លើស​សិស្សានុសិស្ស​ទាំងពួង ។ គ្រូ​បាន​ទំនាយ​ឲ្យ​ថា ៖ កន​នេះ​នឹង​បាន​គ្រង​ស្រុក​ថ្ងៃ​ណាមួយ​ជា​មិន​ខាន ។ អ្នក​ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ អ្នក​ម៉ែបាន កាល​ឃើញ​កូនប្រុស​មាន​រូបរាង​ល្អ មានចំណេះ​វិជ្ជា​ប្រាជ្ញា​ក៏​ពូកែ អាយុ​១៦​ឆ្នាំ​ហើយ ក៏​នាំ​ខ្លួន​កូន​ទៅ​ទូល​ព្រះ​បរមបពិត្រ ។ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា កន​ជា​ប្អូន​ព្រះ​ស្នំ​ឯក ក៏​ទ្រង់​ប្រោសប្រាណ​ឲ្យ​ហៅ​នាយ​កន​នៅ​ក្នុង​តំណែង​មហាតលិក ។ លុះ​យូរ​បន្ដិច​មក ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​ប្រោស​តាង​នាយ​កន​ជា​ឧកញ៉ា​ម៉ឺន​ស្នេហា​ចម​ចិត្ដ ។ អស់​រាស្ដ្រប្រជា​កោតខ្លាច​អ្នក​ម៉ឺន​ស្នេហា​ចម​ចិត្ដ ចូល​ពឹង​បុណ្យ​អំណាច​អ្នក​ព្រះ​ពិជ័យ​នាគ អ្នក​ម៉ែបាន​ អ្នក​ម៉ឺន​ស្នេហា​ចម​ចិត្ដ ជា​ច្រើន ។

មាន​ថ្ងៃមួយ​នោះ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​ចង់​ទតព្រះនេត្រ​សិល្ប៍​ធ្នូ និង​ចំណេះវិជ្ជា​របស់​ឧកញ៉ា​ម៉ឺន​ស្នេហា​ចម​ចិត្ដ​កន ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​ឲ្យ​សម្ដែង​ពី​ចំណេះ​ទាំងឡាយ​នោះ​ថ្វាយ ។ ឧកញ៉ា​ម៉ឺន​ស្នេហា​ចម​ចិត្ដ​តម្លើង​ធ្នូ​ចាប់​ព្រួញ​ម្ដង​ប្រាំ​បាញ់​ទៅ​ ម្ដង ព្រួញ​ចេញ​ទៅ​ត្រូវ​ដើមឈើ​ផ្លែ​ឈើ​ទាំង​ប្រាំ​ទិស ។ ឧកញ៉ា​ម៉ឺន​សូត្រ​គាថា​បាលី និង​ក្បួនតម្រា​អ្វីៗ​ក៏​ឃើញ​ថា ស្ទាត់​ទាំងអស់ ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​សួរ​ថា វិជ្ជាការ​ទាំងនេះ​ចេះ​ពី​គ្រូ​ណា​មក ។ ឧកញ៉ា​ម៉ឺន​ស្នេហា​ចម​ចិត្ដ​ក្រាបទូល​ថា «ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ រៀន​ពី​សម្ដេច​ព្រះសង្ឃរាជ​កាល​នៅ​ជា​ព្រះសង្ឃ​សត្ថា» ។ ខណៈនោះ​ព្រះ​បរមបពិត្រ​ស្ដេច​ត្រាស់​ឲ្យ​និមន្ដ​ព្រះ​សង្ឃរាជ «សង្ឃ​សត្ថា» នោះ​មក ទ្រង់​តាំង​ជា​សម្ដេច ព្រះ​សុគន្ធាធិបតី​សិរី​សង្ឃ​នាយក​លើ​ព្រះសង្ឃ​ទាំងអស់ ។ ឯ​អស់​សេនាបតី មន្ដ្រី​ធំ​តូច​យល់​ថា ព្រះ​នគរ​បាន​ក្សេមក្សាន្ដ​ហើយ ក៏​នាំ​គ្នា​កសាង​ព្រះ​វិហារ​សីមា ព្រះ​ស្ដូប ព្រះ​ចេតិយ​តាម​ធនធាន​តែ​រៀង​រាល់ខ្លួន ។ ព្រះបាទ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​យល់​ថា ៖ អស់​នាហ្មឺន​សព្វ​មន្ដ្រី​កសាង​ព្រះ​វិហារ សីមា​ទុកជា​កេរ​នោះ​ក៏​ជា​ការ​គួរសម​ហើយ ឯការ​នេះ​ពុំ​បាន​ចម្រើន​ទេ​នឹង​រលាយ​បាត់បង់​ទៅ​វិញ ។ ដូច្នេះ​គួរ​អញ​សាង​រូប​អញ និង​ប្រាសាទ​មួយ​ទុក​ក្នុង​ព្រះ​នគរ​បាជ័យ​បានការ បើ​អត់​ពី​ខ្លួន​អញ​ទៅ​គង់​រូប​អញ​នៅ​ឲ្យ​អ្នកផង​ធ្វើ​សក្ការបូជា​នោះ​ឃើញ​ ថា នឹង​ស្ថិតស្ថេរ​ជា​ជាង​ការ​ទាំងពួង ។ ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​តែ​ដូច្នេះ​ហើយ ក៏​ចាត់​ជាង និង​កូនជាង​ឲ្យទៅ​កសាង​ប្រាសាទ​មួយ ព្រះ​រូប​ព្រះ​អង្គ​មួយ ទុក​ក្នុង​កំផែង​នគរ​បាជ័យ​បានការ ។ អាស្រ័យ​ហេតុនេះ​ហើយ​បានជា​មាន​រូប​ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​ស្រីសុគន្ធបទ​នៅ​ ទីនោះ តែ​យូរៗ​មក​អ្នកស្រុក​ហៅ​ថា អ្នកតា​សុគន្ធបទ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ។ លុះ​សាង​ព្រះ​រូប​នោះ​រួច​ស្រេច​ហើយ​ ស្ដេច​ឲ្យ​ធ្វើ​បុណ្យ​ឆ្លង​យ៉ាង​ធំសង្គាយនា​៧​ថ្ងៃ ទើប​ទ្រង់​ត្រឡប់​មក​ក្រុង​ស្រីសឈរ​វិញ ។

 

ភាគបន្ត      របកគំហើញ​ថ្មី​ដោយ​សាស្ត្រាចារ្យ​ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ

 

About ឈូកខ្មែរ

...ផ្ដល់​ចំណេះដឹង​សកល​ជា​ភាសា​ជាតិ
This entry was posted in ប្រវត្តិសាស្ត្រ and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s